Redakcja Sztosowe
Do prawnika warto iść wtedy, gdy w grę wchodzą duże pieniądze, dzieci, mieszkanie albo termin, po którym tracisz prawa: 6 miesięcy na odrzucenie spadku, 21 dni na odwołanie od zwolnienia, 2 tygodnie na sprzeciw od nakazu zapłaty. Poniżej 10 typowych sytuacji, a przy każdej przepis i termin, o którym trzeba pamiętać. Na końcu porównanie adwokata, radcy prawnego i bezpłatnej pomocy prawnej, z której może skorzystać każdy, kogo nie stać na kancelarię.
10 sytuacji, w których warto iść do prawnika
1. Rozwód, alimenty i podział majątku
Pozew o rozwód kosztuje 600 zł opłaty sądowej, a w jednym wyroku sąd rozstrzyga też o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi i alimentach. Pozew o same alimenty składasz bez opłat. Podział majątku to osobna sprawa: 1000 zł od wniosku albo 300 zł, gdy oboje przedstawiacie zgodny projekt podziału. Prawnik przydaje się szczególnie wtedy, gdy rozważasz rozwód z orzekaniem o winie albo spór dotyczy mieszkania kupionego na kredyt.
Rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa ustanawia się umową w formie aktu notarialnego (art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Maksymalna taksa notariusza za taką umowę to 400 zł netto. Prawnik pomoże ustalić, co zostaje w majątku wspólnym sprzed umowy i jak rozliczyć wspólny kredyt.
2. Spadek, długi spadkowe i zachowek
Na przyjęcie albo odrzucenie spadku masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o swoim powołaniu (art. 1015 k.c.). Jeśli nic nie zrobisz, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli za długi odpowiadasz do wartości odziedziczonego majątku. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu (art. 1007 k.c.). Kolejność dziedziczenia i zasady liczenia udziałów opisaliśmy w tekście o tym, kto dziedziczy po zmarłym i kiedy należy się zachowek.
3. Zakup mieszkania, domu lub działki
Prawnik przejrzy księgę wieczystą (dział III z prawami osób trzecich i dział IV z hipotekami), plan miejscowy i umowę przedwstępną. Przy zakupie od dewelopera sprawdzi zgodność umowy z ustawą deweloperską z 2021 roku: rachunek powierniczy, składki na Deweloperski Fundusz Gwarancyjny i opłatę rezerwacyjną, która nie może przekroczyć 1% ceny. Kilkaset złotych za analizę umowy to niewiele przy transakcji za kilkaset tysięcy.
4. Wspólne mieszkanie i kredyt bez ślubu
Partner bez ślubu nie dziedziczy po Tobie z ustawy. Jeśli kupujecie mieszkanie na wspólny kredyt, oboje zwykle odpowiadacie solidarnie za całą ratę, a udział zmarłego w mieszkaniu przechodzi na jego rodzinę. Udziały we własności ustalacie w akcie notarialnym (gdy nic nie zapiszecie, domniemywa się, że są równe), a nie automatycznie według wkładu własnego. Prawnik pomoże przygotować testamenty, umowę między współwłaścicielami o rozliczeniu wkładów i dobrać ubezpieczenie kredytu.
5. Zwolnienie z pracy
Odwołanie od wypowiedzenia albo od rozwiązania umowy bez wypowiedzenia wnosisz do sądu pracy w ciągu 21 dni od doręczenia pisma (art. 264 Kodeksu pracy). Pracownik nie płaci opłaty sądowej, gdy wartość sporu nie przekracza 50 000 zł. Prawnik oceni, czy przyczyna wypowiedzenia jest konkretna i prawdziwa, bo to najczęstszy powód wygranych spraw.
6. Odszkodowanie za szkodę
Kto z winy wyrządził Ci szkodę, musi ją naprawić (art. 415 k.c.). Za psa odpowiada jego właściciel (art. 431 k.c.), a za szkodę wyrządzoną przez dziecko poniżej 13 lat rodzic lub inna osoba zobowiązana do nadzoru (art. 427 k.c.). Roszczenie przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie i o sprawcy, ale nie później niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ k.c.). Prawnik pomoże też wtedy, gdy ubezpieczyciel zaniża wypłatę.
7. Spór ze sklepem lub firmą
Sprzedawca odpowiada za niezgodność towaru z umową przez 2 lata od wydania rzeczy i ma 14 dni na odpowiedź na reklamację, inaczej uznaje się ją za przyjętą (ustawa o prawach konsumenta). Towar kupiony przez internet możesz zwrócić bez podania przyczyny w ciągu 14 dni od dnia, w którym go odebrałeś. Zwykłą reklamację napiszesz sam, wzór i terminy znajdziesz w poradniku o tym, jak skutecznie zareklamować buty. Za darmo pomoże też miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów. Prawnik ma sens, gdy firma odmawia, a kwota jest wysoka.
8. Wyłudzenie i kradzież tożsamości
Najpierw zastrzeż numer PESEL w aplikacji mObywatel lub na gov.pl, zastrzeż zgubiony dowód i zgłoś sprawę na policję. Podszywanie się pod inną osobę jest przestępstwem z art. 190a § 2 k.k. Jeśli przyjdzie nakaz zapłaty za kredyt, którego nie brałeś, liczy się czas: na sprzeciw masz 2 tygodnie. Jak rozpoznać oszustów, zanim dostaną Twoje dane, wyjaśniamy w tekście o tym, jak chronić się przed oszustwami SMS i telefonicznymi.
9. Nakaz zapłaty, komornik i upadłość konsumencka
Sprzeciw od nakazu zapłaty wnosisz w ciągu 2 tygodni od doręczenia (art. 505 k.p.c.). Skargę na czynność komornika składasz w 7 dni od czynności albo od zawiadomienia o niej. Gdy długów nie da się spłacić, wniosek o upadłość konsumencką kosztuje 30 zł, a sąd zwykle ustala plan spłaty na nie dłużej niż 36 miesięcy, po którym reszta zobowiązań zostaje umorzona. Przy wierzytelnościach przedawnionych prawnik często wygrywa sprawę samym zarzutem przedawnienia: ogólny termin to 6 lat, a dla świadczeń okresowych i roszczeń firm 3 lata, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 k.c.).
10. Zatrzymanie przez policję lub zarzuty karne
Zatrzymany ma prawo niezwłocznie skontaktować się z adwokatem lub radcą prawnym (art. 245 k.p.k.). Zatrzymanie może trwać najwyżej 48 godzin, a sąd ma kolejne 24 godziny na decyzję o areszcie. Jako podejrzany możesz odmówić składania wyjaśnień bez podawania powodu (art. 175 k.p.k.). W sprawach karnych błędy z pierwszego przesłuchania trudno później odkręcić, dlatego to sytuacja, w której prawnik jest potrzebny od razu.
Terminy, których nie wolno przegapić
- Wniosek o uzasadnienie wyroku w sprawie cywilnej: tydzień od ogłoszenia (art. 328 k.p.c.).
- Apelacja cywilna: 2 tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 369 k.p.c.).
- Apelacja karna: 7 dni na wniosek o uzasadnienie, potem 14 dni od jego doręczenia (art. 422 i 445 k.p.k.).
- Sprzeciw od nakazu zapłaty: 2 tygodnie.
- Odwołanie od zwolnienia z pracy: 21 dni.
- Przyjęcie lub odrzucenie spadku: 6 miesięcy.
- Odszkodowanie z czynu niedozwolonego: 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie.
Termin liczy się od doręczenia pisma, także wtedy, gdy przesyłka była awizowana i jej nie odebrałeś. Po upływie 14 dni od pierwszego awiza pismo zwykle uznaje się za doręczone.
Adwokat, radca prawny czy darmowa pomoc prawna
Źródło: ustawa Prawo o adwokaturze, ustawa o radcach prawnych, art. 82 k.p.k., ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej; stan na 2026 rok.
W praktyce wybór między adwokatem a radcą zależy od doświadczenia w Twojej dziedzinie, a nie od tytułu. Ceny są porównywalne, a obie grupy mają te same stawki minimalne. Ile realnie kosztuje porada i prowadzenie sprawy, rozpisaliśmy w artykule o tym, ile kosztuje adwokat w 2026 roku.
Nieodpłatna pomoc prawna: kto może i jak się zapisać
W każdym powiecie działają punkty nieodpłatnej pomocy prawnej, w których dyżurują adwokaci, radcy prawni, a czasem doradcy podatkowi. Punkt jest czynny średnio 5 dni w tygodniu, co najmniej po 4 godziny.
- Kto może skorzystać: każda osoba, która złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów płatnej pomocy prawnej. Także jednoosobowy przedsiębiorca, który w ostatnim roku nikogo nie zatrudniał.
- Jak się zapisać: przez stronę np.ms.gov.pl/zapisy albo telefonicznie w starostwie powiatowym. Listę punktów znajdziesz na gov.pl w zakładce o nieodpłatnej pomocy.
- Forma porady: na miejscu albo zdalnie, przez telefon lub wideo. Osoby z niepełnosprawnością ruchową mogą dostać pomoc poza punktem.
- Co dostaniesz: wyjaśnienie przepisów, wskazanie sposobu rozwiązania problemu, pomoc w przygotowaniu pisma (np. wniosku o zwolnienie od kosztów lub o pełnomocnika z urzędu), mediację.
- Czego nie dostaniesz: pism procesowych w sprawie, która już toczy się w sądzie, ani reprezentacji na rozprawie.
Kiedy możesz poradzić sobie sam
Przed sądem rejonowym i okręgowym możesz występować bez pełnomocnika. Obowiązkowy prawnik (tak zwany przymus adwokacki) dotyczy głównie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Reklamację, wypowiedzenie umowy z operatorem czy wezwanie do zapłaty napiszesz samodzielnie. Zanim pójdziesz na spotkanie, przygotuj dokumenty i listę pytań, a w razie wątpliwości sprawdź najczęstsze pytania do prawnika i odpowiedzi na nie.
Najczęściej zadawane pytania
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Czy można sobie wybrać adwokata z urzędu?
Co do zasady nie. Sąd przyznaje pełnomocnika z urzędu, a konkretną osobę wyznacza okręgowa rada adwokacka albo rada izby radców prawnych. Możesz wskazać prawnika, który zgodził się prowadzić sprawę, ale rada nie musi tej prośby uwzględnić.
Czy do sądu muszę iść z prawnikiem?
Nie. W sądzie rejonowym, okręgowym i apelacyjnym możesz działać sam. Prawnik jest obowiązkowy głównie przy skardze kasacyjnej do Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Ile mam czasu na apelację?
W sprawie cywilnej najpierw w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku składasz wniosek o uzasadnienie, a potem masz 2 tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. W sprawie karnej odpowiednio 7 i 14 dni.
Czy nieodpłatna pomoc prawna jest naprawdę za darmo?
Tak. Płaci powiat z budżetu państwa, a Ty składasz jedynie oświadczenie, że nie stać Cię na płatnego prawnika. Nikt nie sprawdza zaświadczeń o dochodach.
Jak zwracać się do adwokata lub radcy prawnego?
Najprościej „Panie Mecenasie” albo „Pani Mecenas”. Ta forma jest przyjęta zarówno wobec adwokatów, jak i radców prawnych, w rozmowie i w korespondencji.
