Anna Kocur
Znasz te małe, okrągłe czujniki, które diabetycy noszą na ramieniu, żeby widzieć poziom cukru w telefonie? Amerykańska firma Adaptyx Biosciences zrobiła podobny plaster, tylko że on mierzy kortyzol, czyli tak zwany hormon stresu. 23 września 2026 roku amerykański urząd FDA nadał mu status „urządzenia przełomowego”. To jeszcze nie zgoda na sprzedaż, ale bardzo mocny sygnał, że coś ważnego jest na rzeczy.
Brzmi jak medyczny żargon? Spokojnie. Poniżej tłumaczymy wszystko po ludzku: czym jest kortyzol, dlaczego lekarze od lat mieli problem z jego badaniem, jak działa ten plaster i kiedy (realnie) można się go spodziewać.
📌 W skrócie
- Co to jest: plaster na skórę, który mierzy kortyzol bez przerwy, przez wiele dni, zamiast jednego pobrania krwi.
- Co zrobiła FDA: dała mu szybszą ścieżkę oceny i stały kontakt z urzędnikami. To nie jest jeszcze dopuszczenie do sprzedaży.
- Dla kogo: przede wszystkim dla osób z chorobami nadnerczy (zespół Cushinga, niedoczynność kory nadnerczy), ale też z trudną do opanowania cukrzycą typu 2 i opornym nadciśnieniem.
- Dlaczego to nowość: kortyzolu we krwi jest nawet milion razy mniej niż cukru, więc zbudowanie takiego czujnika było ogromnym wyzwaniem.
- Kiedy w sklepach: nie ma jeszcze daty. Najpierw duże badanie kliniczne, potem decyzja FDA, a w Europie osobna certyfikacja.
🧩 Co się właściwie stało? Wyjaśnienie bez żargonu
FDA to amerykański odpowiednik naszego Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, tylko z dużo większą siłą przebicia. To ona decyduje, czy lek albo urządzenie medyczne może trafić do pacjentów w USA. Firma Adaptyx Biosciences z Menlo Park w Kalifornii, która wyrosła z laboratoriów Uniwersytetu Stanforda, dostała od FDA dwie rzeczy naraz.
Po pierwsze status Breakthrough Device, czyli „urządzenia przełomowego”. Najprościej porównać go do szybkiej bramki na lotnisku. Bagaż i tak musi przejść kontrolę, nikt nie przepuści go bez sprawdzenia, ale czekasz krócej, a obsługa zajmuje się Tobą częściej i dokładniej. FDA przyznaje taki status urządzeniom, które mogą wyraźnie lepiej diagnozować albo leczyć poważne choroby niż to, co jest dostępne dziś.
Po drugie przyjęcie do programu TAP (Total Product Life Cycle Advisory Program). W praktyce firma dostaje „opiekunów” w FDA, którzy na bieżąco mówią, co poprawić, a do tego wcześniejszy kontakt z ubezpieczycielami i szpitalami. To ważne, bo nawet najlepszy gadżet medyczny nic nie da, jeśli nikt nie będzie chciał za niego zapłacić.
✅ Co ten plaster DOSTAŁ
Status: urządzenie przełomowe (szybsza ścieżka)
Co daje: priorytetowa ocena, częste spotkania z FDA
Czy można kupić: nie
⏳ Czego jeszcze NIE MA
Status: dopuszczenie do obrotu (zgoda FDA)
Co jest potrzebne: duże badanie kliniczne z pacjentami
Czy można kupić: dopiero po tej decyzji
🧪 Kortyzol w minutę: co to za hormon i po co nam on
Kortyzol produkują nadnercza, czyli dwa małe gruczoły leżące na nerkach. Nazywa się go hormonem stresu, bo jego poziom skacze, gdy organizm musi się zmobilizować: przed egzaminem, w korku, przy chorobie. Ale to tylko część prawdy. Kortyzol na co dzień robi masę pożytecznych rzeczy:
- pomaga Ci rano wstać z łóżka i obudzić się,
- podnosi poziom cukru we krwi, gdy mózg i mięśnie potrzebują paliwa,
- utrzymuje ciśnienie krwi na właściwym poziomie,
- wycisza stan zapalny i reguluje odporność.
Najważniejsza rzecz do zapamiętania: kortyzol nie jest stały. Zmienia się przez całą dobę jak przypływ i odpływ. Rano jest go najwięcej, w nocy najmniej. I właśnie dlatego tak trudno go zbadać.
Infografika 1 z 4
⏰ Jak zmienia się kortyzol w ciągu doby u zdrowej osoby
Nad ranem, przed pobudką. Organizm sam zaczyna podkręcać produkcję kortyzolu, szykując się do dnia.
Pół godziny po przebudzeniu: szczyt. To tak zwana poranna odpowiedź kortyzolowa. Hormon wyraźnie skacze w górę i daje „kopa” na start.
Południe i popołudnie. Poziom stopniowo spada, z małymi skokami po posiłkach, wysiłku albo stresujących sytuacjach.
Wieczór. Kortyzolu jest już mało. Ciało przełącza się w tryb odpoczynku, rośnie melatonina.
Około północy: dołek. Najniższy poziom w całej dobie. U osób z zespołem Cushinga tego dołka często brakuje i to jeden z głównych sygnałów choroby.
Opracowanie Sztosowe na podstawie materiałów Adaptyx Biosciences i mp.pl
🩸 Dlaczego jedno badanie krwi to za mało
Wyobraź sobie, że chcesz ocenić, jak bardzo zakorkowana jest Twoja ulica, ale wolno Ci zrobić tylko jedno zdjęcie dziennie. Zrobisz je o 3 w nocy i wyjdzie, że ulica jest pusta. Zrobisz o 8 rano i wyjdzie, że stoi całe miasto. Oba zdjęcia są prawdziwe, tylko żadne nie pokazuje całego dnia.
Tak właśnie wygląda dziś badanie kortyzolu. Lekarz ma do dyspozycji głównie:
- pobranie krwi rano, które pokazuje jeden moment,
- badanie śliny późnym wieczorem, żeby sprawdzić, czy jest ten nocny dołek,
- zbiórkę moczu przez 24 godziny, która daje sumę z całej doby, ale bez informacji, kiedy było dużo, a kiedy mało,
- testy z lekami (na przykład z deksametazonem), które sprawdzają, jak nadnercza reagują na „hamulec”.
Często trzeba je powtarzać kilka razy, a diagnoza ciągnie się miesiącami. Dr Daniel Grossman, dyrektor medyczny Adaptyx, mówi wprost, że te choroby są „chronicznie niedodiagnozowane”, bo pacjenci i lekarze opierają się na pojedynczych pobraniach krwi, a mierzą hormon, który zmienia się przez cały dzień. Ciągły plaster to zamiana pojedynczego zdjęcia na pełny film z całej doby.
⚙️ Jak działa ten plaster? Prościej się nie da
Plaster przykleja się na skórę. Nie mierzy niczego w krwi, tylko w płynie śródmiąższowym. To przezroczysty płyn, który otacza komórki tuż pod skórą, i właśnie z niego od lat korzystają czujniki glukozy. Najciekawsze jest to, co dzieje się w środku.
Infografika 2 z 4
Plaster Adaptyx w 4 krokach
1. Naklejasz
Plaster trafia na skórę i sięga do płynu tuż pod jej powierzchnią.
2. Czeka „zamek z DNA”
W czujniku są specjalnie zaprojektowane nitki DNA, które pasują tylko do cząsteczki kortyzolu, jak zamek do jednego klucza.
3. Zamek się zatrzaskuje
Gdy kortyzol wpada w „zamek”, nitka DNA zmienia kształt, a to daje słaby sygnał elektryczny.
4. Powstaje wykres
Im więcej kortyzolu, tym więcej takich sygnałów. Z nich powstaje wykres z całej doby, minuta po minucie.
Firma nazywa te nitki DNA „przełącznikami molekularnymi”. W prototypie na jednym czujniku pracuje 16 elektrod: połowa mierzy kortyzol, a połowa służy jako kontrola, żeby odróżnić prawdziwy sygnał od zakłóceń. Za technologią stoi ponad 18 lat badań w laboratorium prof. H. Toma Soha ze Stanforda oraz rozwiązania z laboratorium prof. Josepha DeSimone, współzałożyciela firmy Carbon znanej z druku 3D.
🍬 Dlaczego dopiero teraz, skoro cukier mierzymy tak od lat?
To najlepsze pytanie i odpowiedź jest zaskakująco prosta. Czujniki glukozy mają ułatwione zadanie z dwóch powodów.
Pierwszy: ilość. Cukru we krwi jest bardzo dużo. Wolnego kortyzolu jest od 10 tysięcy do nawet miliona razy mniej. Branżowy portal MD+DI porównał to tak: glukoza to cukier, który czujesz w kawie, a kortyzol to kilka ziarenek czegoś wrzuconych do wanny pełnej wody. Trzeba je znaleźć i jeszcze policzyć.
Drugi: brak „pomocnika”. Czujniki cukru od dziesięcioleci korzystają z enzymu, który „zjada” glukozę i przy okazji wytwarza prąd. Dla kortyzolu takiego wygodnego enzymu po prostu nie ma. Dlatego trzeba było wymyślić coś zupełnie innego, czyli właśnie te zamki z DNA. Do tego kortyzol ma w organizmie bardzo podobnych „krewnych”, więc czujnik musi być niezwykle wybredny, żeby ich nie pomylić.
Infografika 3 z 4
🔢 Adaptyx w liczbach
Źródło: komunikat Adaptyx Biosciences z 23.09.2026, MD+DI
Zobacz również:
🏥 Komu ten plaster ma pomóc najbardziej
Firma nie celuje na start w ludzi, którzy chcą sprawdzić, czy szef ich stresuje. Pierwszym celem są konkretne choroby, przy których dziś diagnoza jest długa i męcząca. Oto one w prostych słowach:
Zastosowania wskazane przez Adaptyx Biosciences w programie badań klinicznych
Więcej o samych chorobach przeczytasz w serwisie dla pacjentów Medycyny Praktycznej: o zespole Cushinga i o niedoczynności kory nadnerczy. Jeśli interesuje Cię, jakie objawy daje za wysoki kortyzol na co dzień, mamy o tym osobny tekst: sygnały, że hormon stresu jest za wysoki.
📊 Jak dokładny jest ten plaster?
Tu trzeba być uczciwym: technologia działa, ale jeszcze nie jest tak dopracowana jak czujniki cukru. Dokładność takich urządzeń opisuje się wskaźnikiem MARD. Brzmi groźnie, ale znaczy po prostu: o ile procent średnio odczyt z plastra różni się od wyniku z laboratorium. Im mniej, tym lepiej.
Infografika 4 z 4
🎯 Średni błąd pomiaru (MARD), im krótszy pasek, tym lepiej
Źródło: MD+DI, dane z pierwszych badań na ludziach (czerwiec 2026)
Dla porównania: pierwsze czujniki glukozy sprzed lat też startowały z wyraźnie gorszą dokładnością niż dzisiejsze. W pierwszych badaniach plaster Adaptyx poprawnie złapał najważniejsze rzeczy: poranny skok kortyzolu, nocny dołek oraz reakcję na podany lek, a wyniki zgadzały się z równoległymi pomiarami z krwi. Firma pokazała je w czerwcu 2026 roku na kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego i wygrała tam konkurs innowacji ADA.
⏳ Kiedy plaster może trafić do pacjentów, także w Polsce?
Konkretnej daty nie ma i warto podchodzić do tego spokojnie. Przed firmą jeszcze kilka kroków:
- Duże, kluczowe badanie kliniczne na pacjentach z chorobami nadnerczy. Właśnie na nie firma chce wykorzystać szybszą współpracę z FDA.
- Złożenie wniosku i decyzja FDA. Status przełomowy skraca kolejkę, ale nie omija kontroli.
- Osobna certyfikacja w Unii Europejskiej (oznaczenie CE według unijnych przepisów o wyrobach medycznych). Zgoda w USA nie działa automatycznie w Polsce.
Dla skali: od startu programu do końca 2025 roku FDA przyznała 1246 statusów urządzenia przełomowego, a do sprzedaży trafiło 185 takich urządzeń. Czyli status to mocna przepustka, ale nie gwarancja sukcesu. Spora część projektów odpada po drodze albo jeszcze jest w badaniach.
Prezes firmy, dr Vijit Sabnis, zapewnia, że zespół „działa tak szybko, jak to możliwe, żeby dać ciągły monitor kortyzolu pacjentom, którzy dziś nie mają jak zobaczyć prawdziwego, zmiennego rytmu swojego kortyzolu”. Firma pracuje też nad czujnikami innych substancji, w tym testosteronu, a w laboratorium testuje 16 różnych markerów.
😰 Czy to będzie „licznik stresu” dla każdego?
Może kiedyś, ale nie od razu. Na pewno kusi wizja, że zerkasz w telefon i widzisz: „o, po tym spotkaniu kortyzol skoczył”. Pamiętaj jednak o dwóch rzeczach.
Po pierwsze, kortyzol to nie to samo co uczucie stresu. Rośnie też po treningu, przy infekcji, po przebudzeniu i po zarwanej nocy. Wysoki odczyt nie musi znaczyć, że „źle sobie radzisz”. Właśnie dlatego na początku taki sprzęt ma trafiać do lekarzy, którzy umieją te wykresy czytać.
Po drugie, ciągły pomiar kortyzolu to cenna wiedza dla osób pracujących na zmiany, które mają rozregulowany rytm dobowy. O tym, jak nocna zmiana wpływa na zdrowie i rytm dobowy, pisaliśmy niedawno.
⚠️ Ważne: Twój smartwatch nie mierzy kortyzolu
Popularne „wskaźniki stresu” w zegarkach i opaskach liczą się głównie ze zmienności rytmu serca (HRV), a nie z poziomu hormonów. To przydatna wskazówka, ale nie badanie kortyzolu. Więcej o tym, co naprawdę potrafią takie gadżety, znajdziesz w tekście o technologiach noszonych i zdrowiu.
Jeśli podejrzewasz problem z kortyzolem (np. szybkie tycie na brzuchu i twarzy, fioletowe rozstępy, skrajne zmęczenie, bardzo niskie lub bardzo wysokie ciśnienie), idź do lekarza rodzinnego albo endokrynologa. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
📚 Zobacz też
- Domowy test na kortyzol: czy da się to zbadać samemu?
- Wysoki kortyzol: objawy i jak obniżyć hormon stresu
- Cukrzyca typu 2: objawy, badania i leczenie
- Nadciśnienie tętnicze: objawy, przyczyny i leczenie
❓ Najczęściej zadawane pytania o monitor kortyzolu
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Czy FDA zatwierdziła monitor kortyzolu?
Nie. Plaster firmy Adaptyx Biosciences dostał status urządzenia przełomowego (Breakthrough Device Designation). Oznacza to szybszą i częstszą współpracę z FDA w trakcie badań, ale zgoda na sprzedaż wymaga jeszcze dużego badania klinicznego i osobnej decyzji urzędu.
Jak działa ciągły pomiar kortyzolu?
Plaster przykleja się na skórę i mierzy kortyzol w płynie tuż pod skórą. W czujniku są specjalne nitki DNA, które łapią tylko cząsteczki kortyzolu. Gdy je złapią, zmieniają kształt i wysyłają słaby sygnał elektryczny. Z tych sygnałów powstaje wykres z całej doby.
Czy plaster na kortyzol boli albo wymaga pobierania krwi?
Nie wymaga pobierania krwi. Działa podobnie jak czujniki glukozy noszone przez diabetyków, które sięgają tylko do płynu pod powierzchnią skóry. Osoby noszące takie czujniki zwykle opisują je jako mało odczuwalne.
Dlaczego kortyzol trudniej zmierzyć niż cukier?
Bo jest go od 10 tysięcy do miliona razy mniej niż glukozy, a do tego nie istnieje wygodny enzym, który by go „zjadał” i wytwarzał prąd, jak w czujnikach cukru. Kortyzol ma też w organizmie bardzo podobne cząsteczki, których czujnik nie może z nim pomylić.
Kiedy monitor kortyzolu będzie dostępny w Polsce?
Nie ma jeszcze daty. Najpierw musi zgodzić się FDA w USA, a w Unii Europejskiej urządzenie potrzebuje osobnej certyfikacji CE. To proces liczony raczej w latach niż miesiącach.
Dla kogo jest ten plaster?
Na początku dla pacjentów z chorobami nadnerczy: zespołem Cushinga, niedoczynnością kory nadnerczy i łagodnym autonomicznym wydzielaniem kortyzolu. Firma bada też zastosowanie u osób z trudną do opanowania cukrzycą typu 2 i opornym nadciśnieniem.
Czy smartwatch mierzy kortyzol?
Nie. Wskaźniki stresu w zegarkach i opaskach opierają się głównie na zmienności rytmu serca (HRV). To może być przydatna wskazówka, ale nie jest to pomiar poziomu hormonu.
Źródła: komunikat Adaptyx Biosciences (GlobeNewswire, 23.09.2026), FDA: Breakthrough Devices Program, mp.pl: kortyzol, badanie i normy.
