Klaudia Wójcik
Scenariusz znany z komisów i salonów jubilerskich: klient przychodzi z kopertą, odlicza banknoty i wychodzi z autem albo z zegarkiem. Dziś w Polsce przy transakcji z konsumentem nie ma kwoty, przy której sprzedawca musiałby powiedzieć nie. Za mniej niż dwa lata to się zmieni w całej Unii, bo limit płatności gotówkowych zostanie wpisany do przepisów obowiązujących bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. 💶
📌 W skrócie
- Od 10 lipca 2027 r. w całej Unii zacznie obowiązywać górny limit 10 000 euro na płatności gotówką za towary i usługi.
- Podstawą jest rozporządzenie (UE) 2024/1624, znane jako AMLR, czyli część unijnego pakietu przeciw praniu pieniędzy.
- Limit dotyczy transakcji, w których przynajmniej jedną stroną jest przedsiębiorca. Płatności między osobami prywatnymi nie obejmuje.
- Drugi, niższy próg to 3 000 euro. Powyżej tej kwoty sprzedawca będzie musiał zidentyfikować klienta.
- Państwa członkowskie mogą ustalić limit niższy niż unijny. Polska jeszcze tego nie przesądziła.
- Dziś w Polsce obowiązuje limit 15 000 zł, ale wyłącznie w transakcjach między przedsiębiorcami.
- Rozporządzenie nie zakazuje gotówki i nie wycofuje jej z obiegu. Ogranicza tylko pojedynczą transakcję.
💶 Co dokładnie wprowadza unijne rozporządzenie
Przepis pochodzi z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 roku. To główny akt tak zwanego pakietu AML, czyli największej od lat przebudowy unijnych regulacji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Rozporządzenie zaczyna być stosowane 10 lipca 2027 roku.
Kluczowa jest tu forma aktu. Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, bez potrzeby przepisywania go do ustawy krajowej. Oznacza to, że limit zacznie działać w Polsce nawet wtedy, gdy krajowy ustawodawca nie zrobi nic ponad porządkowe dostosowanie przepisów.
Sam mechanizm jest opisany dość wąsko i warto to podkreślić, bo w dyskusjach publicznych zwykle ginie. Chodzi o maksymalną kwotę jednej płatności gotówkowej za towar lub usługę, a nie o zakaz posiadania, wypłacania czy przechowywania gotówki.
⚠️ Rozbijanie kwoty na raty nic nie da
Przepisy tego typu konsekwentnie odnoszą się do wartości transakcji, a nie pojedynczej wpłaty. Zapłacenie za jeden samochód w trzech transzach po kilkanaście tysięcy euro pozostaje jedną transakcją i podlega limitowi tak samo jak jednorazowy przelew banknotów. Ta sama logika działa już dziś w polskim art. 19 Prawa przedsiębiorców.
🧾 Kogo obejmie, a kogo nie
To pytanie decyduje o tym, czy przepis dotknie przeciętnego czytelnika, czy raczej branży motoryzacyjnej i jubilerskiej. Konstrukcja jest tu dość precyzyjna.
Rozporządzenie wprost wyłącza spod limitu płatności między osobami fizycznymi, które nie działają w ramach swojej działalności zawodowej, oraz wpłaty i depozyty dokonywane w lokalach instytucji kredytowych, instytucji pieniądza elektronicznego i dostawców usług płatniczych. Innymi słowy, transakcja prywatna z ogłoszenia pozostaje poza zasięgiem przepisu, ale ten sam samochód kupiony w komisie już nie.
🔎 Drugi próg, o którym mówi się najmniej
Obok limitu 10 000 euro pakiet wprowadza wyraźnie niższą granicę, przy której zmienia się sposób obsługi klienta. Przy płatnościach gotówkowych od 3 000 euro przedsiębiorca handlujący towarami będzie musiał zastosować co najmniej podstawowe środki należytej staranności, czyli zidentyfikować klienta i zweryfikować jego tożsamość.
W praktyce oznacza to koniec anonimowych zakupów powyżej mniej więcej trzynastu tysięcy złotych, jeśli płacimy banknotami. Sprzedawca poprosi o dokument tożsamości i odnotuje dane, podobnie jak dzieje się to dziś w kantorze przy większej wymianie.
💡 Dlaczego akurat gotówka: uzasadnieniem regulacji jest to, że płatność banknotami nie zostawia śladu w systemie bankowym. Duże transakcje gotówkowe od lat uchodzą za najprostszą metodę wprowadzania do obiegu środków z przestępstw, a także za narzędzie omijania sankcji. Limit nie zabrania gotówki w codziennych zakupach, tylko zamyka jedną konkretną furtkę przy dużych kwotach.
Zobacz również:
🇵🇱 Jak jest dzisiaj w Polsce
Obowiązujący u nas stan prawny bywa mylony z nadchodzącym unijnym. Różnica jest jednak zasadnicza i dotyczy tego, kto z kim płaci.
To ostatni wiersz najbardziej zmieni się po 2027 roku. Wcześniejsze pomysły obniżenia progu dla przedsiębiorców do 8 000 zł oraz wprowadzenia limitu 20 000 zł w relacji z konsumentem zostały ostatecznie zarzucone przed wejściem w życie. Unijne rozporządzenie wprowadza jednak własną granicę i tym razem nie zależy ona od krajowej decyzji.
⚠️ Limit krajowy może być niższy
Rozporządzenie pozwala państwom członkowskim ustalić własny, surowszy próg, a część krajów Unii stosuje takie rozwiązania od dawna. Polska nie zadeklarowała jeszcze, czy skorzysta z tej możliwości, dlatego docelowa kwota obowiązująca u nas może okazać się niższa niż 10 000 euro. Warto śledzić prace legislacyjne przed 2027 rokiem.
🛒 Co to zmienia przy zwykłych zakupach
Dla większości gospodarstw domowych odpowiedź brzmi: praktycznie nic. Równowartość 10 000 euro to przy obecnych kursach ponad czterdzieści tysięcy złotych, czyli kwota, która w codziennym handlu po prostu się nie pojawia. Zakupy spożywcze, rachunki, odzież czy sprzęt AGD pozostaną całkowicie poza zasięgiem przepisu.
Realnie dotknie on kilku konkretnych sytuacji: kupna samochodu w komisie lub salonie, dużego remontu rozliczanego z firmą, zakupu biżuterii, kosztowności i dzieł sztuki, a także niektórych usług medycznych i prawnych o wysokiej wartości.
Jest też praktyczny skutek uboczny, który warto docenić. Zapłata przelewem albo kartą tworzy trwały ślad transakcji, a ten bywa bezcenny przy dochodzeniu roszczeń. Przy sporze ze sprzedawcą potwierdzenie przelewu jest dowodem nie do podważenia, co ma znaczenie choćby przy reklamacji z tytułu niezgodności towaru z umową. Przy zakupach na odległość działa podobnie, bo potwierdzenie płatności ułatwia rozliczenie, gdy korzystamy z prawa do zwrotu towaru kupionego przez internet.
📝 Co zrobić, jeśli planujesz dużą transakcję gotówkową
Krok po kroku
💳 Pięć rzeczy do sprawdzenia
- Ustal, kto jest drugą stroną. Transakcja z osobą prywatną i z firmą to pod względem przepisów dwie różne sytuacje, nawet jeśli kupujesz to samo auto.
- Nie licz na dzielenie kwoty. Rozbicie zapłaty na kilka przekazań gotówki nie zmienia wartości transakcji i bywa traktowane jako próba obejścia przepisu.
- Przygotuj dokument tożsamości. Powyżej progu identyfikacyjnego sprzedawca nie będzie miał wyboru i poprosi o jego okazanie.
- Zachowaj potwierdzenie źródła środków. Wyciąg z lokaty, umowa sprzedaży poprzedniego auta czy potwierdzenie darowizny oszczędzają tłumaczeń przy weryfikacji.
- Rozważ przelew mimo wszystko. Przy dużych kwotach to nie tylko kwestia przepisów, ale i bezpieczeństwa oraz dowodu w razie sporu.
❓ Najczęstsze pytania
Od kiedy obowiazuje unijny limit platnosci gotowkowych?
Od 10 lipca 2027 r. Wynika on z rozporzadzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1624 z 31 maja 2024 r., czyli z pakietu przepisow o przeciwdzialaniu praniu pieniedzy. Rozporzadzenie obowiazuje bezposrednio we wszystkich panstwach czlonkowskich.
Czy limit dotyczy transakcji miedzy osobami prywatnymi?
Nie. Rozporzadzenie wylacza spod limitu platnosci miedzy osobami fizycznymi, ktore nie dzialaja w ramach swojej dzialalnosci zawodowej. Sprzedaz samochodu sasiadowi czy pozyczka w rodzinie pozostaja poza zakresem przepisu.
Czy to oznacza likwidacje gotowki w Unii?
Nie. Przepis ogranicza jedynie maksymalna wartosc pojedynczej platnosci gotowkowej za towary i uslugi. Nie zakazuje posiadania gotowki, wyplacania jej z bankomatu ani placenia nia w codziennych zakupach.
Jaki limit platnosci gotowka obowiazuje dzis w Polsce?
15 000 zl brutto, ale wylacznie w transakcjach miedzy przedsiebiorcami, na podstawie art. 19 Prawa przedsiebiorcow. W relacji przedsiebiorca i konsument nie ma obecnie ustawowego limitu kwotowego.
Czym jest prog 3 000 euro?
To granica, powyzej ktorej przedsiebiorca handlujacy towarami bedzie musial zastosowac podstawowe srodki nalezytej starannosci, czyli zidentyfikowac klienta i zweryfikowac jego tozsamosc. Konczy to mozliwosc anonimowych zakupow gotowkowych powyzej tej kwoty.
Czy Polska moze wprowadzic nizszy limit?
Tak. Rozporzadzenie pozwala panstwom czlonkowskim ustalic surowszy prog niz 10 000 euro i czesc krajow Unii juz to robi. Polska nie podjela jeszcze decyzji w tej sprawie.
Gotówka nie znika, zmienia się tylko górna granica tego, co można nią zapłacić za jednym razem. Dla większości domowych budżetów to różnica czysto teoretyczna, dla rynku samochodów i kosztowności całkiem konkretna. 💶
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Źródła: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, ustawa z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych i ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych. Stan prawny: wrzesień 2026 r.
