Anna Kocur
Zmiana czasu na zimowy to jedna z niewielu rzeczy, które w Polsce robimy wszyscy naraz i o tej samej porze. W nocy z soboty na niedzielę zegarki cofną się o godzinę, a my dostaniemy prezent, na który czekamy przez pół roku: jedną dodatkową godzinę snu. Problem w tym, że organizm tego prezentu wcale nie odbiera jak wolnego dnia. Przez kolejny tydzień wiele osób budzi się za wcześnie, po południu łapie je senność, a o 16:30 za oknem jest już ciemno. W tym tekście zebraliśmy wszystko, co warto wiedzieć: dokładną datę i godzinę, co dzieje się wtedy z naszym zegarem biologicznym, jak przejść przez to łagodnie i czy rzeczywiście zbliża się koniec przestawiania wskazówek. 🕰️
📌 W skrócie
- Kiedy: w nocy z soboty 24 na niedzielę 25 października 2026 roku.
- O której: o godzinie 3:00 cofamy zegarki na 2:00. Noc jest o godzinę dłuższa. 😴
- Termin wynika z zasady, że czas letni kończy się zawsze w ostatnią niedzielę października. Potwierdza go Główny Urząd Miar.
- Jesienna zmiana jest dla organizmu łagodniejsza niż wiosenna, bo dokładamy sobie snu, a nie zabieramy. Mimo to pełna adaptacja zajmuje zwykle kilka dni do tygodnia.
- Największą uciążliwością nie jest sama godzina, lecz to, że zmierzch przesuwa się na wczesne popołudnie. W ostatnich dniach października robi się ciemno około 16:30.
- Rok 2026 to ostatni rok objęty obowiązującym polskim rozporządzeniem o terminach zmiany czasu. To jednak nie oznacza, że przestawianie zegarków automatycznie się kończy.
🕒 Kiedy dokładnie przestawiamy zegarki
Data jest stała i nie zależy od pogody ani od tego, kiedy wypadają szkolne ferie. Czas letni środkowoeuropejski kończy się zawsze w ostatnią niedzielę października. W 2026 roku wypada ona na 25 października, a sama operacja odbywa się w środku nocy, żeby jak najmniej namieszać w rozkładach jazdy i grafikach pracy.
Potoczna nazwa „czas zimowy” jest myląca, bo w kalendarzu to wciąż jesień, a z perspektywy prawa to po prostu czas standardowy, czyli ten podstawowy dla naszej strefy. Czasem sztucznym jest w rzeczywistości ten letni, który przez pół roku przesuwamy o godzinę do przodu.
🧠 Dlaczego jedna godzina potrafi rozstroić organizm
Nasz zegar biologiczny, czyli rytm okołodobowy, nie czyta wskazań zegarka na ścianie. Steruje nim przede wszystkim światło, a konkretnie to, kiedy dociera ono do siatkówki oka. Od niego zależy, o której zaczyna się wydzielać melatonina, kiedy rośnie poranny kortyzol, jak zmienia się temperatura ciała i ciśnienie krwi. Kiedy nagle przesuwamy cały harmonogram dnia o 60 minut, ten wewnętrzny układ przez kilka dni pozostaje w starym rytmie.
Jesień kontra wiosna
🍂 Która zmiana jest trudniejsza
Badania dość zgodnie wskazują, że gorzej znosimy marzec. Wtedy zabieramy sobie godzinę snu, a organizm musi zasnąć wcześniej, niż chce. W październiku dokładamy sobie czasu i efekt jest łagodniejszy.
- Zespół badaczy z Michigan opisał na łamach „American Journal of Cardiology” wzrost liczby zawałów serca w pierwszych dobach po wiosennym przesunięciu zegarków.
- Po jesiennej zmianie ta sama analiza pokazała ruch w drugą stronę, czyli przejściowy spadek liczby zawałów.
- Dodatkowa godzina snu działa więc trochę jak bufor ochronny, choć nie znosi samego rozstrojenia rytmu.
To nie znaczy, że październik przechodzi bez echa. Typowe skutki pierwszych dni po cofnięciu zegarków to budzenie się za wcześnie, senność w okolicach obiadu, gorsza koncentracja i rozdrażnienie. Osoby, które i tak mają poszarpany rytm dnia, odczuwają to mocniej. Dotyczy to zwłaszcza tych, u których pora snu zmienia się z tygodnia na tydzień, czyli między innymi tych, dla których normą jest praca na nocną zmianę.
🌆 Największy problem to nie godzina, tylko ciemność
Z perspektywy samopoczucia dużo ważniejsze od samego przesunięcia wskazówek jest to, co dzieje się ze światłem w ciągu dnia. Po 25 października zachód słońca przeskakuje na wczesne popołudnie i wiele osób zaczyna wychodzić z pracy już po zmierzchu.
Godziny orientacyjne dla centralnej Polski. Na wschodzie kraju słońce zachodzi wcześniej, na zachodzie później, różnica sięga kilkudziesięciu minut.
Ten skok robi dużo w głowie. Mniej światła dziennego to mniej bodźca, który rano wycisza melatoninę i ustawia cały dobowy rytm. U części osób nakłada się to na sezonowe pogorszenie nastroju, o którym pisaliśmy szerzej przy okazji tekstu o tym, czym jest przesilenie jesienne i depresja sezonowa.
🚗 Ciemno o 16:30, czyli trudniejsze powroty do domu
Listopad jest statystycznie jednym z trudniejszych miesięcy na drodze i nie chodzi wyłącznie o mgłę czy pierwszy przymrozek. Szczyt powrotów z pracy wypada wtedy już po zmierzchu, a pieszy w ciemnym ubraniu bez odblasku staje się dla kierowcy widoczny dopiero z kilkudziesięciu metrów. Dane firm ubezpieczeniowych pokazują w tym okresie wyraźny wzrost liczby stłuczek i potrąceń w godzinach popołudniowych.
⚠️ Co zrobić przed pierwszym ciemnym tygodniem
- Sprawdź działanie wszystkich świateł w aucie, zwłaszcza tylnych i mijania.
- Umyj reflektory i szyby od środka. Zabrudzona szyba w świetle latarni oślepia znacznie bardziej.
- Jeśli chodzisz poboczem poza terenem zabudowanym, pamiętaj o obowiązkowym odblasku po zmierzchu.
- Zaplanuj z zapasem pierwszy weekend listopada. Przypada wtedy szczyt wyjazdów na Wszystkich Świętych, a wraca się już w kompletnych ciemnościach.
Zobacz również:
🛏️ Jak przejść przez zmianę czasu łagodnie
Nie trzeba robić nic specjalnego, żeby po tygodniu wrócić do normy. Jeśli jednak co roku przechodzisz ten moment ciężko, kilka rzeczy realnie pomaga:
- Przesuwaj porę snu stopniowo. Przez trzy wieczory przed zmianą kładź się o 15 do 20 minut później, zamiast robić skok w jedną noc.
- Wyjdź rano na światło. Nawet 15 minut spaceru przed południem działa na zegar biologiczny mocniej niż najjaśniejsza lampa w mieszkaniu.
- Nie dosypiaj w niedzielę do południa. Dodatkowa godzina jest kusząca, ale długie spanie rozregulowuje rytm na kolejne dni.
- Uważaj na drzemki po 15:00. Krótka, dwudziestominutowa jest w porządku. Godzinna o 17:00 odbierze sen w nocy.
- Ogranicz kofeinę po południu. Kawa wypita o 16:00 wciąż działa, gdy kładziesz się o 22:00.
- Przygasaj światło wieczorem. Jasny ekran tuż przed snem opóźnia wydzielanie melatoniny.
- Zjedz kolację o stałej porze. Posiłki to dla organizmu drugi, po świetle, najsilniejszy sygnał czasu.
📱 Co przestawi się samo, a o czym trzeba pamiętać
Większość sprzętu, który łączy się z siecią, zrobi wszystko za nas. Lista urządzeń „ręcznych” jest jednak dłuższa, niż się wydaje, a pomyłka w poniedziałek rano potrafi kosztować spóźnienie.
🧐 Mit kontra fakt
Krąży przekonanie, że zmiana czasu pozwala zaoszczędzić dużo energii i że właśnie po to ją wprowadzono. Początkowo rzeczywiście taki był zamysł, ale współczesne analizy pokazują oszczędności rzędu ułamków procenta zużycia energii elektrycznej, czyli praktycznie niezauważalne w domowym rachunku. Dziś to raczej argument historyczny niż realna korzyść.
🇪🇺 Czy to ostatnie takie przestawianie zegarków
Ten wątek wraca co pół roku i co pół roku kończy się tak samo: zegarki przestawiamy dalej. Warto jednak rozróżnić dwie rzeczy.
- Polskie przepisy. Terminy zmian czasu na lata 2022 do 2026 określa rozporządzenie z 2022 roku. Zmiana z 25 października 2026 jest w nim ostatnią zapisaną datą. Żeby zegarki przestawiać dalej, potrzebny będzie nowy akt z kolejnymi terminami.
- Przepisy unijne. Na poziomie Unii Europejskiej wciąż obowiązuje zasada, że czas letni zaczyna się w ostatnią niedzielę marca, a kończy w ostatnią niedzielę października. Dopóki ta reguła się nie zmieni, państwa członkowskie są nią związane.
W lutym 2026 roku ruszyło zlecone przez Komisję Europejską badanie, które ma przeanalizować kilkanaście scenariuszy wyjścia z systemu dwukrotnej zmiany czasu w roku. Jego zakończenie zaplanowano na koniec 2026 roku. To analiza, a nie decyzja: jej wyniki mają dopiero posłużyć do rozmów między państwami. Główna trudność od lat pozostaje ta sama. Gdyby każdy kraj wybrał inaczej, Europa rozpadłaby się na mozaikę stref czasowych, co uderzyłoby w transport, logistykę i handel.
🧊 Ciekawostka: kraj, który odpuścił już w latach 60.
Islandia zrezygnowała ze zmiany czasu w 1968 roku i od tamtej pory trzyma się jednej godziny przez cały rok. Powód był prosty: na tej szerokości geograficznej manewr i tak nic nie dawał. Latem słońce praktycznie nie zachodzi, a zimą świeci zaledwie kilka godzin na dobę, więc przesuwanie wskazówek o 60 minut niczego nie zmieniało.
❓ Najczęstsze pytania o zmianę czasu
Kiedy dokładnie zmieniamy czas na zimowy w 2026 roku?
W nocy z soboty 24 na niedzielę 25 października 2026 roku. O godzinie 3:00 cofamy zegarki na 2:00, czyli o jedną godzinę do tyłu. Termin wynika z zasady, że czas letni kończy się zawsze w ostatnią niedzielę października, i potwierdza go Główny Urząd Miar.
Czy śpimy dłużej czy krócej po zmianie czasu na zimowy?
Dłużej. Jesienią cofamy zegarki, więc noc jest o godzinę dłuższa. Jeśli położysz się spać o zwykłej porze, zyskasz dodatkowe 60 minut snu. Krócej śpimy przy zmianie wiosennej, gdy zegarki przesuwamy do przodu.
Ile trwa przyzwyczajenie organizmu do nowego czasu?
Zwykle od kilku dni do tygodnia. Jesienna zmiana jest łagodniejsza od wiosennej, bo dokładamy sobie snu, a nie zabieramy. Najtrudniejsze bywają pierwsze dwa, trzy dni, kiedy budzimy się za wcześnie i po południu łapie nas senność.
Dlaczego po zmianie czasu tak szybko robi się ciemno?
Bo wraz z cofnięciem zegarków zachód słońca przeskakuje na wczesne popołudnie. W ostatnich dniach października w centralnej Polsce zmierzch zapada około 16:30, a w okolicach przesilenia zimowego jeszcze przed 15:30. To właśnie ten nagły skok, a nie sama godzina, najmocniej odbija się na samopoczuciu.
Czy zmiana czasu zostanie zniesiona?
Na razie nie ma takiej decyzji. Rok 2026 jest ostatnim objętym obowiązującym polskim rozporządzeniem o terminach zmiany czasu, ale na poziomie unijnym wciąż obowiązuje zasada przechodzenia na czas letni w ostatnią niedzielę marca i powrotu w ostatnią niedzielę października. Komisja Europejska zleciła analizę scenariuszy wyjścia z tego systemu, z terminem zakończenia pod koniec 2026 roku.
Czy zmiana czasu pozwala oszczędzać energię?
Taki był pierwotny zamysł, ale współczesne analizy pokazują oszczędności rzędu ułamków procenta zużycia energii elektrycznej. W domowym rachunku jest to różnica praktycznie niezauważalna, dlatego argument energetyczny ma dziś głównie znaczenie historyczne.
Jedna godzina brzmi niewinnie, ale dla organizmu jest to mały reset. Dobra wiadomość jest taka, że jesienna zmiana to ta łatwiejsza z dwóch, a kilka prostych nawyków skraca okres rozkojarzenia do minimum. 🍂
Godziny zachodu słońca mają charakter orientacyjny i różnią się w zależności od regionu Polski. Źródła: komunikaty Głównego Urzędu Miar dotyczące terminów zmiany czasu, rozporządzenie w sprawie wprowadzenia i odwołania czasu letniego środkowoeuropejskiego w latach 2022 do 2026, dyrektywa 2000/84/WE, materiały Komisji Europejskiej o badaniu scenariuszy zmiany czasu, badania zespołu z Michigan opublikowane w „American Journal of Cardiology” dotyczące zawałów serca po zmianie czasu.
