w

Polska w europejskiej czołówce łykania antybiotyków. Ekspertka wskazuje 4 błędy przy przeziębieniu

Kapsułki i tabletki antybiotyku na stole
Fot. Maksym Kozlenko, CC BY SA 4.0, Wikimedia Commons

Katar, drapanie w gardle, stan podgorączkowy i myśl, która przychodzi wielu z nas: „może jednak poprosić lekarza o antybiotyk, będzie szybciej”. To jeden z powodów, dla których Polska od lat należy do dziesięciu krajów Europy, gdzie zużywa się najwięcej antybiotyków. W środę 18 listopada przypada Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach i tegoroczna kampania dotyczy przede wszystkim najmłodszych.

📌 W skrócie

  • 💊 Według ECDC Polacy zużywają 23,2 dobowe dawki antybiotyku na 1000 mieszkańców dziennie, a cel na 2030 rok to 17,2.
  • 🦠 Antybiotyk nie działa na wirusy, czyli na zwykłe przeziębienie, grypę i większość kaszlu.
  • 👶 Hasło kampanii 2026: rozsądne stosowanie antybiotyków u niemowląt i przedszkolaków.
  • 🧠 Prof. Aleksandra Borek z Uniwersytetu SWPS: „W Polsce wciąż stosujemy zbyt dużo antybiotyków”.

Ile antybiotyków naprawdę bierzemy?

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) mierzy zużycie w tzw. DDD, czyli umownych dobowych dawkach przeliczanych na 1000 mieszkańców. W najnowszym zestawieniu dla Polski, obejmującym 2023 rok, wynik to 23,2. W 2019 roku było 23,6, więc przez cztery lata spadek wyniósł zaledwie 1,8 proc.

Tymczasem Unia Europejska wyznaczyła cel: do 2030 roku zmniejszyć zużycie o 27 proc. w porównaniu z 2019 rokiem. Dla Polski oznacza to zejście do 17,2 dawki. Według danych, które przytacza PAP, do 2024 roku udało się zmniejszyć zużycie tylko o około 4 proc.

Najwięcej antybiotyków nie trafia do pacjentów w szpitalach, tylko do osób leczonych w przychodniach, głównie u lekarza rodzinnego. To właśnie tam najczęściej pojawiają się infekcje, które antybiotyku w ogóle nie wymagają.

📊 Polska w danych ECDC

Wskaźnik20192023Cel na 2030
Zużycie antybiotyków (DDD na 1000 osób dziennie)23,623,217,2
Udział antybiotyków „pierwszego wyboru” (grupa Access)60,4 proc.60,4 proc.min. 65 proc.
Zakażenia krwi opornymi na karbapenemy bakteriami Klebsiella pneumoniae (na 100 tys.)1,43,71,3

Ostatni wiersz pokazuje, dlaczego lekarze biją na alarm. Liczba groźnych zakażeń krwi bakteriami, na które nie działają nawet antybiotyki ostatniej linii, wzrosła w Polsce w ciągu czterech lat o 167 proc.

Dlaczego antybiotyk nie pomoże na katar?

Antybiotyki niszczą bakterie. Przeziębienie, grypa, większość zapaleń gardła, katar i kaszel u dzieci to w ogromnej większości infekcje wirusowe. Na nie antybiotyk po prostu nie działa, za to może wywołać biegunkę, wysypkę i zaburzyć florę jelitową.

Każda niepotrzebna kuracja daje też bakteriom szansę, by nauczyły się przetrwać. Dr hab. Aleksandra Borek, prof. Uniwersytetu SWPS, przypomina w komunikacie przekazanym PAP, że oporne stają się bakterie, a nie organizm człowieka. Takie bakterie mogą trafić do domowników i dalej. Ekspertka nazywa antybiotykooporność „cichą pandemią”.

Skalę problemu pokazała analiza opublikowana w „The Lancet” w 2022 roku. Według niej w 2019 roku oporne bakterie były bezpośrednią przyczyną około 1,27 mln zgonów na świecie, a z blisko 5 mln zgonów miały związek.

Jeśli zastanawiacie się, jak odróżnić zwykłą infekcję od tej, która wymaga leczenia, zajrzyjcie do naszego tekstu o tym, jak lekarz odróżnia anginę bakteryjną od wirusowej.

Jakie błędy popełniamy najczęściej?

Prof. Borek podkreśla, że „każdy z nas jest odpowiedzialny za ostrożne i właściwe stosowanie antybiotyków”. Zwraca też uwagę, że lekarze nie zawsze przepisują je z przekonania. Często działają pod presją czasu, z obawy przed konsekwencjami albo dlatego, że pacjent wprost oczekuje recepty. Z jej wypowiedzi i zaleceń kampanii wynikają cztery najczęstsze błędy:

  • Domaganie się recepty. Jeśli lekarz mówi, że to wirus, prośba o antybiotyk „na wszelki wypadek” niczego nie przyspieszy.
  • Sięganie po resztki z poprzedniej kuracji. Tabletki z apteczki mogą być zupełnie innym lekiem, niż potrzeba, i w złej ilości.
  • Dzielenie się lekiem z rodziną. Antybiotyk przepisany mamie nie jest lekiem dla dziecka ani sąsiada.
  • Przerywanie leczenia na własną rękę. Jeśli lekarz zlecił antybiotyk, trzeba trzymać się jego zaleceń co do czasu i sposobu przyjmowania, nawet gdy po dwóch dniach jest lepiej.

Czy to dotyczy także dzieci?

Przede wszystkim dzieci. Tegoroczne hasło Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach dotyczy właśnie najmłodszych, zwłaszcza niemowląt i przedszkolaków. To one najczęściej dostają antybiotyk, choć wiele typowych infekcji wieku dziecięcego go nie wymaga.

Gorączka i katar u przedszkolaka to dla rodzica stres, a jesienią potrafią wracać co dwa tygodnie. Zwykle jednak organizm dziecka radzi sobie z wirusem sam, a leczenie polega na odpoczynku, piciu i obniżaniu gorączki według zaleceń lekarza. Pomocna bywa też wiedza, jak odróżnić przeziębienie od alergii, bo katar nie zawsze oznacza infekcję.

Kiedy iść do lekarza?

Rezygnacja z antybiotyku „na wszelki wypadek” nie oznacza rezygnacji z wizyty. Z lekarzem trzeba się skontaktować, gdy wysoka gorączka utrzymuje się kilka dni, pojawia się duszność, silny ból ucha albo gardła, a także gdy po chwilowej poprawie objawy wracają ze zdwojoną siłą. U niemowlęcia każda gorączka jest powodem do konsultacji.

To lekarz po badaniu decyduje, czy infekcja jest bakteryjna. Czasem pomaga w tym szybki test z krwi albo wymaz z gardła. Jeśli antybiotyk jest potrzebny, warto go przyjąć dokładnie tak, jak zalecił lekarz. Od 18 listopada trwa też Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykooporności WHO pod hasłem „Jedno Zdrowie, jedno działanie: Zapobiegaj AMR już teraz”, a szczegółowe dane o zużyciu antybiotyków w Europie publikuje ECDC.

Uwaga: artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

A wy: zdarzyło wam się kiedyś wyjść od lekarza z antybiotykiem na zwykłe przeziębienie? 👇

Napisane przez Anna Kocur

Anna Kocur, redaktorka i dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowia, snu i zdrowego stylu życia. Od lat przystępnie tłumaczy wyniki badań i zalecenia ekspertów, dbając o to, by treści na Sztosowe.pl były rzetelne, aktualne i praktyczne. Najchętniej pisze o profilaktyce, dobrych nawykach, diecie oraz higienie snu i regeneracji. Wierzy, że największą różnicę robią małe, codzienne zmiany. Prywatnie miłośniczka porannych spacerów i dobrej książki przed snem. Uwaga: artykuły mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.