w

Badanie 844 tys. osób w Nature podważa samo BMI. Naukowcy radzą zmierzyć jeszcze obwód talii

Bose stopy na łazienkowej wadze ze wskazówką
Fot. Bill Branson, National Cancer Institute, domena publiczna, Wikimedia Commons

Dwie osoby mają po 175 cm wzrostu i ważą po 92 kg. Kalkulator BMI pokaże obu ten sam wynik: 30, czyli otyłość. Badanie 844 tys. dorosłych opublikowane 11 listopada w czasopiśmie Nature pokazuje, że to za mało, żeby wiedzieć, czy ktoś jest chory. Liczy się też obwód talii i to, czy nadmiar tłuszczu już szkodzi narządom. 📏

📌 W skrócie

  • 🔬 Naukowcy przeanalizowali dane 844 108 dorosłych z Chin, Wielkiej Brytanii, USA i Hiszpanii.
  • ⚖️ Samo BMI nie wychwyciło otyłości nawet u 8,6 proc. badanych, a u 3,1 proc. rozpoznało ją niesłusznie.
  • ❤️ Otyłość kliniczna, czyli taka, która już uszkadza narządy, wiązała się z ryzykiem zgonu wyższym o 69 proc.
  • 📏 Prosty test w domu: obwód talii powinien być mniejszy niż połowa wzrostu.

Co pokazało badanie w Nature?

Pracą kierowali prof. An Pan z Uniwersytetu Naukowo-Technicznego Huazhong w Wuhanie i prof. Francesco Rubino z King’s College London. Zespół sprawdził w czterech dużych grupach badanych nowy sposób rozpoznawania otyłości, zaproponowany w 2025 roku przez komisję ekspertów czasopisma The Lancet Diabetes & Endocrinology. Rubino był jej przewodniczącym.

Nowe podejście ma dwa kroki. Najpierw BMI służy tylko jako sito. Potem nadmiar tłuszczu trzeba potwierdzić pomiarem talii albo stosunkiem obwodu talii do wzrostu. Na końcu lekarz ocenia, czy tłuszcz już zaburza pracę narządów lub codzienne funkcjonowanie. Jeśli tak, mówimy o otyłości klinicznej. Jeśli nie, o otyłości przedklinicznej.

Wyniki są wymowne. W zależności od grupy samo BMI przeoczyło otyłość u 5,2 do 8,6 proc. osób, a u 1,2 do 3,1 proc. postawiło ją na wyrost. Otyłość kliniczna stanowiła od 23 do 31 proc. wszystkich przypadków otyłości. Wiązała się z ryzykiem zgonu wyższym o 69 proc. w porównaniu z osobami bez otyłości. Przy otyłości przedklinicznej wzrost ryzyka był wyraźnie mniejszy, rzędu 19 proc.

Co mówią naukowcy?

Prof. Francesco Rubino, chirurg metaboliczny z King’s College London, mówi wprost, że samo BMI „nie powie nam, czy ktoś jest już chory, czy dopiero zagrożony chorobą”. W rozmowie z serwisem Medical News Today dodał: „Otyłość przedkliniczna to ryzyko. Otyłość kliniczna to choroba. Rozróżnienie ich to właśnie zadanie diagnozy”.

Podobnie ocenia to dr Cátia Martins z Uniwersytetu Alabamy w Birmingham, która nie brała udziału w badaniu. W komentarzu dla działu newsów Nature stwierdziła, że wyniki potwierdzają, iż BMI nie jest dobrą miarą otyłości u konkretnego człowieka. Komisja nadal uważa jednak BMI za przydatne narzędzie do wstępnego przesiewu.

Jest też dobra wiadomość. Od 77 do 91 proc. osób z otyłością przedkliniczną w ciągu 10 lat nie przeszło w otyłość kliniczną. To czas, w którym zmiana nawyków ma największy sens.

Jak sprawdzić to u siebie?

Wystarczy zwykły metr krawiecki. Stań prosto, zrób normalny wydech i owiń taśmę wokół brzucha tuż nad kośćmi biodrowymi. Taśma ma przylegać, ale nie uciskać. Wynik porównaj ze swoim wzrostem: w badaniach jako sygnał ostrzegawczy najczęściej przyjmuje się stosunek talii do wzrostu powyżej 0,5.

📏 Obwód talii, którego lepiej nie przekraczać

WzrostTalia poniżej
155 cm77,5 cm
160 cm80 cm
165 cm82,5 cm
170 cm85 cm
175 cm87,5 cm
180 cm90 cm
185 cm92,5 cm
190 cm95 cm

Wartości to połowa wzrostu, czyli stosunek talii do wzrostu równy 0,5.

Wróćmy do dwóch osób z początku. Ta, której talia mierzy 84 cm, może mieć dużo mięśni i zdrowe wyniki. Ta ze 104 cm w pasie ma najpewniej sporo tłuszczu wokół narządów wewnętrznych, który jest najbardziej niebezpieczny. BMI obu pokaże tak samo. Więcej o przyczynach i skutkach nadmiernej masy ciała przeczytasz w tekście otyłość to choroba XXI wieku.

Kiedy warto pójść z tym do lekarza?

Jeśli talia przekracza połowę wzrostu, warto zrobić podstawowe badania: ciśnienie, glukozę na czczo i lipidogram. Komisja ekspertów wymienia sygnały otyłości klinicznej, takie jak zadyszka przy zwykłym wysiłku, ból kolan ograniczający chodzenie, bezdech senny, nadciśnienie czy zaburzenia gospodarki cukrowej. Gdy któryś z nich się pojawia, to już nie jest tylko sprawa wyglądu.

Według Światowej Organizacji Zdrowia nadwagę lub otyłość ma około 59 proc. dorosłych mieszkańców Europy. Autorzy podkreślają, że badanie było obserwacyjne, więc pokazuje związek, a nie dowód przyczyny. Pełną pracę można przeczytać w czasopiśmie Nature.

Znacie swój obwód w pasie, czy patrzycie tylko na wagę?

Uwaga: artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Napisane przez Anna Kocur

Anna Kocur, redaktorka i dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowia, snu i zdrowego stylu życia. Od lat przystępnie tłumaczy wyniki badań i zalecenia ekspertów, dbając o to, by treści na Sztosowe.pl były rzetelne, aktualne i praktyczne. Najchętniej pisze o profilaktyce, dobrych nawykach, diecie oraz higienie snu i regeneracji. Wierzy, że największą różnicę robią małe, codzienne zmiany. Prywatnie miłośniczka porannych spacerów i dobrej książki przed snem. Uwaga: artykuły mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.