Marzena Lewicka
Przebiegł ci drogę czarny kot? Część osób do dziś odruchowo zwalnia, łapie się za guzik albo wybiera inną ścieżkę. Brzmi jak niewinny folklor, ale ten stary przesąd ma całkiem współczesne skutki. Pracownicy schronisk w różnych krajach od lat powtarzają, że czarne koty dłużej czekają na nowy dom. Czy dane to potwierdzają? I dlaczego w Japonii czy Szkocji ten sam kot jest symbolem szczęścia, a nie pecha? Na 27 października przypada Dzień Czarnego Kota, więc to dobry moment, żeby to sprawdzić. 🐈⬛
📌 W skrócie
- 27 października obchodzimy Dzień Czarnego Kota, ustanowiony w 2011 roku przez brytyjską organizację Cats Protection.
- Badanie z Kolorado objęło dane z dwóch schronisk z wielu lat. Czarne koty czekały na adopcję średnio kilka dni dłużej niż koty w innych kolorach.
- Według Cats Protection czarne i czarno-białe koty to prawie połowa kotów w ich ośrodkach, a na dom czekały o 22 procent dłużej.
- Kolor futra nie wpływa na charakter kota.
- W Szkocji, Anglii i Japonii czarny kot bywa uważany za zwiastun szczęścia.
- Czarne futro u kota domowego wynika z mutacji w genie ASIP, a na słońcu potrafi zrobić się rdzawobrązowe.
📊 Czy czarne koty naprawdę dłużej czekają na dom?
Najczęściej cytowane badanie przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Kolorado pod kierunkiem Lori Kogan. Zespół przeanalizował dane adopcyjne z dwóch schronisk: dziewięć lat danych z Larimer Humane Society i aż osiemnaście lat z Dumb Friends League w Denver. Wyniki opublikowano w 2013 roku w The Open Veterinary Science Journal.
Różnica nie jest dramatyczna, ale jest wyraźna i powtarzalna. W przeglądzie badań z 2024 roku podsumowano, że przy ponad 29 tysiącach kotów z obu schronisk czarne koty spędzały w nich średnio około dwóch dni dłużej. W przypadku dorosłych zwierząt różnica rosła. Z danych z Wielkiej Brytanii wynika podobny obraz. Cats Protection podawała w 2016 roku, że czarne i czarno-białe koty stanowią blisko połowę zwierząt trafiających pod jej opiekę i czekają na nowy dom o 22 procent dłużej niż inne. Z kolei dane RSPCA z 2024 roku pokazały, że czarne i czarno-białe koty prawie trzy razy częściej trafiają pod opiekę tej organizacji niż koty pręgowane.
🤔 To nie tylko przesądy
Badacze i pracownicy schronisk wskazują kilka zwyczajnych powodów. Czarnych kotów jest po prostu bardzo dużo, bo gen czarnej barwy jest powszechny. Trudniej je też dobrze sfotografować, a ogłoszenia adopcyjne z ciemną plamą zamiast pyszczka gorzej „klikają się” w internecie. W ciemnym kącie klatki łatwo je przeoczyć. W ankiecie Cats Protection ludzie oceniali czarne koty jako mniej zabawne i mniej przyjazne niż rude czy pręgowane, choć nie ma na to żadnych dowodów.
🎃 Halloween i mit o zakazie adopcji
W Stanach Zjednoczonych przez lata część schronisk wstrzymywała adopcje czarnych kotów w okolicach Halloween. Obawiano się, że ktoś weźmie zwierzę jako „żywą dekorację” albo w gorszym celu. Dziś wiele organizacji od tego odchodzi. Weterynarze i pracownicy schronisk podkreślają, że nie ma solidnych dowodów, by czarne koty były w tym czasie bardziej zagrożone niż przez resztę roku. Jedna z dyrektorek schroniska powiedziała wprost, że ten pomysł nie opierał się na faktach, a w praktyce tylko wydłużał kotom pobyt w klatkach.
Rozsądne zasady obowiązują za to wszystkich opiekunów, niezależnie od koloru futra. Jesienne wieczory z hałasem, przebierańcami pod drzwiami i fajerwerkami to dla kota stres. Najbezpieczniej, gdy wychodzący kot zostaje w takie dni w domu.
🌍 Pech czy szczęście? Zależy, gdzie mieszkasz
Zła sława czarnych kotów w Europie kontynentalnej narastała w średniowieczu i w okresie polowań na czarownice, gdy kojarzono je z magią i ciemnymi mocami. Często powtarza się historię, że papież Grzegorz IX w bulli z 1233 roku nakazał tępienie kotów, ale historycy zwracają uwagę, że w tekście dokumentu takiego polecenia nie ma. Przesąd i tak zrobił swoje. W wielu krajach, także w Polsce, czarny kot na drodze wciąż kojarzy się z pechem.
Ciekawe jest to, jak bardzo przesądy potrafią się różnić nawet w obrębie jednej wyspy. Ten sam kot, który w jednej wiosce był pechem, kilkadziesiąt kilometrów dalej był pożądanym gościem. To najlepiej pokazuje, że kolor futra nie ma nic wspólnego z losem, a wszystko z historią i kulturą.
🧬 Skąd się bierze czarne futro
U kotów domowych za czarną barwę odpowiada niewielka zmiana w genie ASIP, czyli brak dwóch „liter” w kodzie genetycznym. Opisał ją w 2003 roku zespół Eduardo Eizirika, w którym był także znany genetyk Stephen O’Brien. Cecha jest recesywna, co oznacza, że kot musi dostać zmieniony gen od obojga rodziców. Ciekawostka: u jaguarów i jaguarundi czarne ubarwienie wywołują zupełnie inne mutacje, w genie MC1R. Czerń pojawiała się więc w rodzinie kotów kilka razy niezależnie od siebie.
Część naukowców, w tym sam O’Brien, zastanawiała się, czy tak częste „wygrywanie” czarnej barwy w ewolucji nie wiąże się z jakąś dodatkową korzyścią, na przykład większą odpornością na niektóre infekcje. To jednak hipoteza, a nie udowodniony fakt. Na pewno wiadomo tylko tyle, że w ramach kotów domowych czarne futro jest bardzo częste.
☀️ Rdzewiejący kot
Czarne koty, które dużo leżą na słońcu, potrafią z czasem nabrać rdzawobrązowego odcienia. Promieniowanie UV rozkłada czarny barwnik w sierści, podobnie jak blakną ciemne ubrania. Brązowienie futra bywa też związane z dietą, bo do produkcji czarnego pigmentu potrzebny jest aminokwas tyrozyna. Jeśli kot nie wychodzi na słońce, a mimo to wyraźnie zmienia kolor, warto porozmawiać z weterynarzem o jego żywieniu. Siwe włoski u starszego kota to z kolei zupełnie normalny znak upływu lat.
🐾 Charakter? Taki sam jak u każdego kota
Cats Protection podkreśla, że kolor futra nie ma żadnego wpływu na temperament. Czarny kot może być pieszczochem, samotnikiem, gadułą albo urwisem dokładnie tak samo jak rudy. O charakterze decydują geny rodziców, socjalizacja w pierwszych tygodniach życia i doświadczenia z ludźmi. Zamiast patrzeć na kolor, lepiej obserwować, jak kot reaguje na dotyk i co mówi jego ciało. Pomocny może być nasz tekst o tym, dlaczego koty mruczą i co to naprawdę oznacza, oraz poradnik, dlaczego kot gryzie przy głaskaniu.
✅ Myślisz o adopcji? Kilka wskazówek
- Zapytaj opiekunów w schronisku o charakter kota, a nie tylko o wiek i stan zdrowia.
- Odwiedź schronisko osobiście. Zdjęcie czarnego kota rzadko oddaje jego urodę.
- Zwróć uwagę na koty dorosłe i starsze, bo to one czekają najdłużej.
- Przygotuj dom wcześniej: kuweta, drapak, kryjówka i spokojne miejsce na pierwsze dni.
- Pamiętaj o czipie, kastracji i regularnych wizytach u weterynarza.
🐈⬛ Zapamiętaj
Czarne koty statystycznie czekają w schroniskach trochę dłużej, głównie dlatego, że jest ich dużo, trudno je dobrze sfotografować i wciąż ciąży na nich stary przesąd. Kolor futra nie mówi nic o charakterze. W Szkocji, Anglii i Japonii czarny kot to symbol szczęścia, więc jeśli szukasz zwierzaka, 27 października to dobry dzień, żeby dać szansę właśnie jemu.
❓ Najczęstsze pytania
Kiedy jest Dzień Czarnego Kota?
Dzień Czarnego Kota obchodzony jest 27 października. Ustanowiła go w 2011 roku brytyjska organizacja Cats Protection, żeby zwrócić uwagę na to, że czarne koty dłużej czekają na adopcję. We Włoszech osobne święto czarnego kota przypada 17 listopada.
Czy czarne koty rzadziej są adoptowane?
Badanie z Uniwersytetu Stanowego Kolorado z 2013 roku wykazało, że czarne koty czekały na adopcję średnio kilka dni dłużej niż koty w innych kolorach. Cats Protection podawała, że czarne i czarno-białe koty czekają na dom o 22 procent dłużej.
Czy czarny kot przynosi pecha?
To wyłącznie przesąd, który zależy od kultury. W Polsce czy Włoszech czarny kot kojarzy się z pechem, ale w Szkocji, Anglii i Japonii uważany jest za zwiastun szczęścia i dobrobytu.
Czy czarne koty mają inny charakter?
Nie. Kolor futra nie wpływa na temperament kota. O charakterze decydują geny rodziców, socjalizacja w pierwszych tygodniach życia i doświadczenia z ludźmi.
Dlaczego czarny kot robi się brązowy?
Najczęściej przez słońce, bo promieniowanie UV rozkłada czarny barwnik w sierści. Brązowienie futra może też mieć związek z dietą ubogą w tyrozynę, aminokwas potrzebny do produkcji czarnego pigmentu. Przy wyraźnej zmianie koloru warto skonsultować się z weterynarzem.
Źródła: Kogan L.R. i in., „Cats in Animal Shelters: Exploring the Common Perception That Black Cats Take Longer to Adopt”, The Open Veterinary Science Journal 2013; Colorado State University; Cats Protection, Black Cat Survey 2016 i materiały o National Black Cat Day; RSPCA za Veterinary Nursing Online 2024; Eizirik E. i in., Current Biology 2003; Vetstreet; Vetster; CNN. Zdjęcie: Jason Nelson / Pexels.
