Natalia Lewandowska
Gaz, hamulec, sprzęgło. Tego uczy każdy instruktor na pierwszej jeździe. A jednak w wielu autach po lewej stronie, tuż przy drzwiach, jest jeszcze jeden element, który wygląda jak pedał. Nie da się go wcisnąć i niczego nie uruchamia. Czwarty pedał w samochodzie to podnóżek, po angielsku „dead pedal”, czyli martwy pedał. Wielu kierowców nigdy nie postawiło na nim stopy, a szkoda, bo jego rola jest większa, niż sugeruje nazwa. 🚗
📌 W skrócie
- Czwarty pedał to zwykle podnóżek: nieruchoma płytka na lewo od sprzęgła (w manualu) lub hamulca (w automacie).
- Służy do oparcia lewej nogi, żeby nie trzymać jej na sprzęgle i mniej się męczyć w trasie.
- Pomaga zaprzeć ciało w fotelu w zakrętach i przy gwałtownym hamowaniu.
- W starszych autach, np. amerykańskich i niektórych Mercedesach, czwartym pedałem bywał nożny hamulec postojowy. To coś zupełnie innego.
- W aucie z automatem lewa noga odpoczywa na podnóżku, a hamuje się prawą.
- Nogi to najczęściej raniona część ciała kierowcy w zderzeniach czołowych, dlatego ich ułożenie ma znaczenie.
🦶 Czym właściwie jest czwarty pedał
W większości współczesnych aut to płaska, metalowa albo gumowana płytka przykręcona do podłogi lub wyprofilowane wybrzuszenie wykładziny. Leży nieco wyżej niż podłoga i jest pochylona tak, by stopa oparła się na niej naturalnie, z piętą na dywaniku. Nie jest połączona z żadnym mechanizmem.
⚠️ Nie pomyl z hamulcem postojowym
W starszych samochodach, zwłaszcza amerykańskich i w niektórych Mercedesach, czwarty pedał po lewej stronie to nożny hamulec ręczny. Wciska się go, żeby zablokować koła, a zwalnia ponownym wciśnięciem albo osobną dźwignią. Producenci chcieli w ten sposób zwolnić miejsce na konsoli. Rozwiązanie nie zdobyło popularności, a później wyparł je hamulec elektryczny. Jeśli pedał po lewej daje się wcisnąć, to nie jest podnóżek.
🎯 Do czego służy podnóżek. Cztery powody
1️⃣ Lewa noga nie wisi nad sprzęgłem
To pierwotny powód, dla którego go montowano. Kierowca, który nie ma gdzie oprzeć stopy, trzyma ją na sprzęgle albo tuż nad nim. Lekki, nieświadomy nacisk to jazda „na półsprzęgle”, która przyspiesza zużycie łożyska oporowego i tarczy. Podnóżek daje nodze bezpieczne miejsce.
2️⃣ Mniej zmęczenia w trasie
Po kilku godzinach jazdy noga ułożona byle jak zaczyna drętwieć, a mięśnie są stale napięte. Pochylona płytka pozwala rozluźnić łydkę i udo. Dotyczy to także aut z automatyczną skrzynią, w których lewa noga przez całą podróż nie ma nic do roboty.
3️⃣ Stabilizacja ciała w zakrętach i przy hamowaniu
Kiedy auto mocno hamuje albo szybko pokonuje zakręt, ciało kierowcy przesuwa się w fotelu. Zaparcie lewej nogi o podnóżek dociska miednicę do oparcia. Dzięki temu łatwiej utrzymać kierownicę i precyzyjnie dozować hamulec. W samochodach rajdowych i wyścigowych to podstawa, a w miarę jak auta drogowe stawały się mocniejsze i szybsze, znaczenie podnóżka rosło także w nich.
4️⃣ Lepsza pozycja na wypadek zderzenia
Stopa oparta płasko na podnóżku nie jest wsunięta pod pedał sprzęgła ani za niego. Miednica pozostaje głęboko w fotelu, więc pas biodrowy leży na kościach biodrowych, a nie na brzuchu. Nie ma badań zderzeniowych, które porównywałyby wprost stopę na podnóżku i na sprzęgle, ale taka pozycja jest zgodna z zaleceniami ergonomistów i instruktorów bezpiecznej jazdy.
💥 Nogi a wypadek. Co mówią dane
Poduszki powietrzne i pasy bardzo dobrze chronią dziś głowę i klatkę piersiową. Z nogami jest trudniej, bo przestrzeń na stopy kurczy się przy uderzeniu, a pedały mogą przesunąć się w stronę kierowcy.
Badania pokazują też, że ryzyko urazu obu stóp rośnie, gdy kierowca w chwili zderzenia mocno naciska pedały, a podłoga się odkształca. Lewa stopa spoczywająca na podnóżku, z piętą na podłodze, jest w stabilniejszym położeniu niż stopa uwięziona pod pedałem sprzęgła.
⚙️ Automat: gdzie trzymać lewą nogę
W samochodzie z automatyczną skrzynią gaz i hamulec obsługuje wyłącznie prawa noga. Lewa ma odpoczywać na podnóżku. Kusi, żeby hamować lewą, skoro i tak jest wolna, ale w codziennej jeździe to zły pomysł.
🚫 Dlaczego nie hamować lewą nogą na co dzień
- Jazda na hamulcu. Noga trzymana na pedale lekko go dociska. Zapalają się światła stop, co myli kierowcę z tyłu, a klocki i tarcze się przegrzewają.
- Oba pedały naraz. W stresie obie nogi mogą wcisnąć gaz i hamulec jednocześnie, a wtedy auto hamuje słabiej.
- Brak czucia. Lewa noga, przyzwyczajona do sprzęgła, wciska pedał do końca. Efekt to gwałtowne hamowanie i ryzyko, że ktoś wjedzie w tył auta.
- Egzaminy. W niektórych krajach, np. w kanadyjskiej Kolumbii Brytyjskiej, hamowanie lewą nogą na egzaminie na prawo jazdy jest wprost zabronione.
Wyjątkiem jest sport. Na torze i w rajdach hamowanie lewą nogą to świadoma technika, którą kierowcy ćwiczą latami. W ruchu miejskim nie daje korzyści, a dokłada ryzyka.
💺 Jak ustawić fotel, żeby podnóżek miał sens
Podnóżek działa tylko wtedy, gdy siedzisz prawidłowo. Oto ustawienia, które polecają instruktorzy jazdy i producenci aut:
- Odległość od pedałów: przy sprzęgle lub hamulcu wciśniętym do końca noga ma być lekko zgięta. Kąt w kolanie to około 120 stopni. Wyprostowana noga traci siłę i czucie, a zbyt zgięta oznacza, że siedzisz za blisko.
- Siedzisko: między jego krawędzią a dołem podkolanowym powinny zmieścić się dwa, trzy palce.
- Oparcie: możliwie pionowo, plecy i łopatki oparte. Pozycja „na leżąco” sprzyja wysuwaniu się spod pasa.
- Kierownica: łokcie lekko zgięte, ręce na „za piętnaście trzecia”. Wyprostowana ręka powinna sięgać nadgarstkiem do górnej części wieńca.
- Zagłówek: jego górna krawędź mniej więcej na wysokości czubka głowy, jak najbliżej potylicy.
- Pas: część barkowa w połowie między szyją a ramieniem, biodrowa nisko na biodrach, nigdy na brzuchu.
- Lewa stopa: płasko na podnóżku, pięta na podłodze, kolano lekko zgięte.
Prawidłowa pozycja to nie tylko komfort kierowcy. Te same zasady dotyczą pasażerów, a w przypadku najmłodszych o bezpieczeństwie decyduje dobrze dobrany i zapięty fotelik samochodowy.
🔧 A jeśli w aucie nie ma podnóżka?
W starszych i najtańszych modelach podnóżka czasem brakuje. W sklepach z akcesoriami są uniwersalne nakładki, a w niektórych autach producent przewidział miejsce na fabryczny podnóżek z katalogu części, mocowany zwykle dwiema śrubami. Przy montażu trzeba uważać, żeby nie ograniczał ruchu pedału sprzęgła i żeby nic nie mogło się przesunąć pod pedały.
Jeśli nie chcesz nic montować, wystarczy dobry nawyk: lewa stopa płasko na podłodze, na lewo od sprzęgła, z piętą opartą o dywanik. Nigdy pod pedałem i nigdy na nim.
👡 Klapki i jazda boso. Co na to przepisy
Skoro mowa o stopach: w Polsce żaden przepis wprost nie zakazuje prowadzenia auta w klapkach ani boso. Nie znaczy to jednak, że kierowca jest bezkarny. Jeśli klapek zsunie się i zablokuje pod pedałem, a dojdzie do zdarzenia, policja może sięgnąć po art. 86 Kodeksu wykroczeń, który karze za spowodowanie zagrożenia w ruchu drogowym przez brak należytej ostrożności. Dlatego najbezpieczniejsze są lekkie buty z cienką, płaską podeszwą, które dobrze trzymają się stopy.
Rozproszenie w kabinie kosztuje zresztą nie tylko przy obuwiu. Przypominamy, jak wysokie są dziś kary za telefon trzymany w dłoni za kierownicą.
🚗 Zapamiętaj
Podnóżek to najtańszy element bezpieczeństwa w Twoim aucie. Nie wymaga serwisu ani prądu, wystarczy na nim postawić lewą stopę. Zrób to przy następnej jeździe i zobacz, jak inaczej siedzi się w fotelu.
❓ Najczęstsze pytania o czwarty pedał
Do czego służy czwarty pedał w samochodzie?
W większości aut to podnóżek, czyli nieruchoma płytka na lewo od sprzęgła lub hamulca. Służy do oparcia lewej nogi, zmniejsza zmęczenie i pomaga utrzymać ciało w fotelu w zakrętach oraz przy gwałtownym hamowaniu.
Gdzie trzymać lewą nogę w samochodzie z automatem?
Na podnóżku albo płasko na podłodze po lewej stronie. W aucie z automatyczną skrzynią gaz i hamulec obsługuje się wyłącznie prawą nogą.
Czy można hamować lewą nogą w automacie?
W codziennej jeździe nie jest to zalecane. Lewa noga nie ma wyczucia, łatwo o jazdę na hamulcu i jednoczesne wciśnięcie obu pedałów. Hamowanie lewą nogą to technika sportowa, stosowana na torze i w rajdach.
Czy czwarty pedał to hamulec ręczny?
W niektórych starszych autach, głównie amerykańskich i w części Mercedesów, tak. Taki pedał daje się wcisnąć i blokuje koła. W nowych samochodach czwarty pedał to zazwyczaj nieruchomy podnóżek.
Czy jazda w klapkach jest w Polsce zabroniona?
Żaden przepis nie zakazuje jej wprost. Jeśli jednak klapek zablokuje się pod pedałem i dojdzie do zdarzenia, kierowca może odpowiedzieć z art. 86 Kodeksu wykroczeń za spowodowanie zagrożenia w ruchu drogowym.
Źródła: Accident Analysis & Prevention (urazy stopy i stawu skokowego w zależności od rodzaju zderzenia); Association for the Advancement of Automotive Medicine 2002, dane CIREN; NHTSA, ESV 09-0556; protokoły oceny IIHS i Euro NCAP; ICBC / DriveSmartBC; Auto Świat; Interia Motoryzacja; Kodeks wykroczeń, art. 86. Zdjęcie: Mr.choppers, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
