Marzena Lewicka
Kurier przynosi paczkę, rozpakowujesz nowe, miękkie legowisko dla kota, a kot? Kot od razu wskakuje do kartonu, w którym przyszło. Legowisko przez tydzień stoi nietknięte, a pudełko staje się ulubionym miejscem do spania. Brzmi znajomo? W internecie to zjawisko ma nawet swoje hasło: „If I fits, I sits”, czyli „jeśli się mieszczę, to siadam”. Okazuje się, że naukowcy potraktowali je całkiem poważnie i sprawdzili, dlaczego koty lubią pudełka. 📦🐈
📌 W skrócie
- Pudełko daje kotu poczucie bezpieczeństwa. Może obserwować otoczenie, a sam pozostaje osłonięty z trzech stron i od góry.
- W badaniu w holenderskim schronisku koty z kryjówką w postaci pudełka szybciej uspokajały się po przybyciu, już w 3. i 4. dniu.
- W eksperymencie z 2021 roku koty siadały nie tylko w prawdziwym kwadracie, ale też w iluzji kwadratu, którego krawędzie dopowiada sobie mózg.
- Karton dobrze trzyma ciepło, a koty czują się najlepiej w temperaturze wyższej niż ta, którą lubimy my.
- Pudełko to też idealna kryjówka dla drapieżnika, który poluje z zasadzki.
🛡️ Pudełko to kryjówka, a kryjówka to spokój
Kot domowy pochodzi od żbika nubijskiego, samotnego myśliwego z suchych terenów Afryki i Bliskiego Wschodu. Taki drapieżnik musi pogodzić dwie rzeczy: sam poluje, ale jednocześnie jest na tyle mały, że może paść ofiarą większych zwierząt. Najlepszym miejscem do odpoczynku jest więc dla niego nora, szczelina między skałami albo gęste zarośla, czyli miejsce, z którego dobrze widać, a w którym trudno być zauważonym.
Kartonowe pudełko spełnia te warunki niemal idealnie. Ma ściany z trzech stron, często daszek, a wejście tylko z jednej strony. Kot może się w nim schować, obserwować pokój i w razie potrzeby szybko wyskoczyć. Nie ma tu romantycznej tajemnicy, tylko bardzo stary instynkt, który nie zniknął przez tysiące lat życia u boku człowieka.
Koty radzą sobie ze stresem inaczej niż psy. Pies szuka zwykle opiekuna, a kot raczej wycofuje się i chowa. Konflikty z innymi zwierzętami też woli rozwiązywać przez unikanie niż przez otwartą walkę. Kryjówka jest dla niego więc nie luksusem, tylko podstawowym narzędziem do opanowania nerwów.
🔬 Badanie ze schroniska w Utrechcie
Badanie
📦 19 kotów, połowa z pudełkiem
Claudia Vinke i jej współpracownicy z Uniwersytetu w Utrechcie przyjrzeli się kotom, które dopiero co trafiły do holenderskiego schroniska. Nowe miejsce, obce zapachy, hałas i inne zwierzęta to dla kota ogromny stres. Badacze losowo podzielili 19 kotów na dwie grupy. Dziesięć dostało do klatki pudełko, w którym mogło się schować, a dziewięć nie. Przez 14 dni obserwowano zachowanie zwierząt i oceniano poziom stresu w specjalnej skali. Koty z pudełkiem miały wyraźnie niższy poziom stresu w 3. i 4. dniu pobytu. Po dwóch tygodniach obie grupy wyglądały podobnie, ale koty z kryjówką osiągnęły ten spokój dużo szybciej, mniej więcej już po trzech dniach. Wyniki ukazały się w 2014 roku w Applied Animal Behaviour Science.
Próba była mała, ale wnioski są na tyle praktyczne, że wiele schronisk na świecie zaczęło dawać kotom kartony albo specjalne kryjówki od pierwszego dnia. Autorzy pisali, że pudełko wydaje się ważnym elementem, który pomaga kotu skutecznie poradzić sobie ze stresem w nowym otoczeniu w pierwszych tygodniach po przybyciu.
⬜ Koty siadają nawet w wyimaginowanym kwadracie
Najzabawniejsze badanie na ten temat przeprowadziła Gabriella Smith, wtedy z Hunter College w Nowym Jorku. Postanowiła sprawdzić, czy kot „widzi” pudełko tam, gdzie go w ogóle nie ma. Zamiast laboratorium wykorzystała pomoc właścicieli kotów, którzy zgłosili się przez internet.
Właściciele drukowali i wycinali kształty, które potem kładli na podłodze. Jednym z nich był zwykły kwadrat. Drugim tak zwany kwadrat Kanizsy. To słynna iluzja optyczna, w której cztery kółka z wyciętymi „kawałkami tortu” ustawione są tak, że ludzki mózg dorysowuje między nimi krawędzie kwadratu, choć na kartce ich nie ma. Trzecim kształtem była wersja kontrolna z tymi samymi kółkami, ale obróconymi tak, że iluzja znikała.
Ponad 500 osób zgłosiło chęć udziału, ale cały sześciodniowy protokół doprowadziło do końca około 30. Tylko część kotów w ogóle usiadła w którejś z figur, bo koty, jak to koty, nie zawsze mają ochotę współpracować z nauką. Wśród tych, które dokonały wyboru, wynik był jednak wymowny: osiem razy wybrały prawdziwy kwadrat, siedem razy iluzję Kanizsy i tylko raz figurę kontrolną. Badanie opisano w 2021 roku w Applied Animal Behaviour Science.
Wniosek? Koty prawdopodobnie ulegają tym samym złudzeniom optycznym co ludzie, a do szczęścia nie potrzebują nawet prawdziwych ścian. Wystarczy im kontur, który sugeruje zamkniętą przestrzeń. To dlatego koty tak chętnie kładą się na rozłożonej gazecie, macie do jogi, kartce papieru albo w kwadracie wyklejonym taśmą na podłodze. Ten ostatni trik obiegł internet kilka lat temu i rzeczywiście często działa.
🔥 Karton to także kaloryfer
Jest jeszcze jeden, bardzo prozaiczny powód. Koty lubią ciepło bardziej niż ludzie. W literaturze weterynaryjnej często cytuje się dane, według których strefa komfortu cieplnego kota, czyli temperatura, w której nie musi on zużywać energii na ogrzewanie ani chłodzenie organizmu, wynosi mniej więcej od 30 do 38°C. W naszych mieszkaniach jest zwykle około 20 do 22°C, więc dla kota to raczej chłodno.
Tektura jest dobrym izolatorem. Gdy kot zwinie się w kłębek w ciasnym pudełku, ciepło jego ciała zostaje w środku. Dlatego zimą koty tak chętnie wybierają kartony, szuflady, szafy, a także parapety nad kaloryferem. Ciasne pudełko ma tu przewagę nad dużym legowiskiem, w którym ciepło szybciej ucieka.
🐾 Kryjówka, z której najlepiej się poluje
Koty to drapieżniki polujące z zasadzki. Nie gonią ofiary kilometrami jak wilki, tylko czekają w ukryciu, skradają się i atakują krótkim, szybkim zrywem. Pudełko jest dla nich świetnym punktem obserwacyjnym. Wystarczy zobaczyć, jak kot zaczaja się w kartonie na przechodzącą stopę albo na wędkę z piórkiem, żeby zrozumieć, że to dla niego nie tylko sypialnia, ale też stanowisko łowieckie. Ten sam instynkt stoi zresztą za tym, że kot przynosi pod drzwi upolowane myszy.
Pudełko jest też ważne dla kota, który ma dość towarzystwa. Jeśli kot chowa się w kartonie, warto to uszanować i nie wyciągać go na siłę. Wiele kotów daje sygnały, że kontakt im wystarczy, a opiekunowie ich nie zauważają. Pisaliśmy o tym przy okazji tekstu o tym, dlaczego kot nagle gryzie podczas głaskania.
💡 Jak wykorzystać kocią miłość do pudełek
- 🏠 Przeprowadzka lub nowy kot w domu? Postaw w spokojnym kącie karton z wejściem z boku. To pomoże kotu szybciej się zaaklimatyzować.
- 🧳 Transporter jako kryjówka. Zostaw go otwartego w pokoju na co dzień, z kocykiem w środku. Wizyta u weterynarza będzie mniej stresująca.
- 🔎 Sprawdź pudełko przed oddaniem kotu. Usuń zszywki, taśmę klejącą i folię, które kot mógłby pogryźć.
- 🛍️ Unikaj reklamówek. Kot też lubi do nich wchodzić, ale ucho foliowej torby może zacisnąć się na szyi.
- ⬆️ Pudełko na wysokości. Wiele kotów najbardziej lubi kryjówki na szafce lub półce, z widokiem na cały pokój.
- 🔄 Wymieniaj kartony. Nowe pudełko z nowymi zapachami to darmowa zabawka i świetne wzbogacenie środowiska.
Kocie zachowania często wyglądają z boku jak dziwactwa, a mają bardzo konkretne wytłumaczenie. Tak jest z pudełkami, z polowaniem, a także z mruczeniem, które nie zawsze oznacza zadowolenie.
❓ Najczęstsze pytania
Dlaczego koty lubią pudełka?
Pudełko daje kotu poczucie bezpieczeństwa, bo osłania go z kilku stron i pozwala obserwować otoczenie. Karton dobrze trzyma ciepło, a dla drapieżnika polującego z zasadzki to idealna kryjówka. Badania pokazują też, że pudełko pomaga kotom szybciej opanować stres.
Czy pudełko zmniejsza stres u kota?
Tak. W badaniu przeprowadzonym w holenderskim schronisku koty, które miały pudełko do ukrycia się, miały wyraźnie niższy poziom stresu w 3. i 4. dniu po przybyciu niż koty bez kryjówki.
Dlaczego kot siada w kwadracie z taśmy?
Kontur na podłodze sugeruje kotu zamkniętą przestrzeń, podobną do pudełka. W eksperymencie z 2021 roku koty siadały zarówno w prawdziwym kwadracie, jak i w iluzji optycznej kwadratu Kanizsy, którego krawędzie tylko dopowiada sobie mózg.
Dlaczego kot woli karton niż legowisko?
Karton jest mniejszy, ma ściany z kilku stron i lepiej zatrzymuje ciepło ciała. Do tego pachnie nowo i ciekawie. Koty czują się najlepiej w temperaturach wyższych niż te w naszych mieszkaniach, więc ciasne, ciepłe miejsce wygrywa z dużym, otwartym legowiskiem.
Czy można zostawić kotu karton do zabawy?
Tak, to tania i dobra forma wzbogacenia środowiska. Trzeba tylko usunąć zszywki, taśmę i folię, które kot mógłby pogryźć lub połknąć. Lepiej natomiast nie zostawiać kotu foliowych reklamówek.
Następnym razem, gdy kot zignoruje drogi prezent i wskoczy do kartonu, nie bierz tego do siebie. To nie niewdzięczność, tylko kilka tysięcy lat ewolucji. A legowisko? Spróbuj włożyć je do pudełka. Bardzo możliwe, że wtedy nagle okaże się idealne. 🐈📦
Źródła: Vinke C. M., Godijn L. M., van der Leij W. J. R., „Will a hiding box provide stress reduction for shelter cats?”, Applied Animal Behaviour Science, 2014; Smith G. E., Chouinard P. A., Byosiere S.-E., „If I fits I sits: A citizen science investigation into illusory contour susceptibility in domestic cats”, Applied Animal Behaviour Science, 2021; van der Leij W. J. R. i in., „The effect of a hiding box on stress levels and body weight in Dutch shelter cats”, PLoS ONE, 2019; National Research Council, „Nutrient Requirements of Dogs and Cats”, 2006.
