Redakcja Sztosowe
Ferrytyna to jeden z najważniejszych wskaźników poziomu żelaza w organizmie. Jej nieprawidłowe stężenie może świadczyć zarówno o niedoborach, jak i o stanach zapalnych czy chorobach przewlekłych. Dowiedz się, co to jest ferrytyna, jakie są jej prawidłowe normy i co oznacza, gdy jej poziom jest zbyt niski lub zbyt wysoki.
Co to jest ferrytyna?
Ferrytyna to białko, którego głównym zadaniem jest magazynowanie żelaza w organizmie. Znajduje się głównie w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym, a jej niewielkie ilości krążą we krwi, co pozwala na określenie stanu zapasów żelaza w badaniach laboratoryjnych. Poziom ferrytyny w surowicy krwi stanowi wiarygodny wskaźnik stanu gospodarki żelazowej organizmu. Co ciekawe, ferrytyna pełni też funkcję białka ostrej fazy, co oznacza, że jej stężenie może wzrastać w odpowiedzi na stan zapalny, infekcję czy chorobę nowotworową.
Ferrytyna norma
Normy ferrytyny różnią się w zależności od płci, wieku i laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. U dorosłych kobiet prawidłowy poziom ferrytyny mieści się zazwyczaj w granicach od 10 do 200 mikrogramów na litr, natomiast u mężczyzn od 15 do 400 µg/l. W przypadku dzieci i osób starszych zakres może być inny, dlatego zawsze należy interpretować wynik w kontekście norm referencyjnych danego laboratorium oraz pozostałych wyników badań krwi.
Warto pamiętać, że poziom ferrytyny nie zawsze jednoznacznie wskazuje na niedobór żelaza, może być zafałszowany w stanach zapalnych, dlatego często wykonuje się dodatkowe testy, takie jak poziom żelaza, TIBC, transferyna czy CRP.
Niska ferrytyna to jedna z przyczyn, przez które pojawia się zespół niespokojnych nóg.
Niska ferrytyna: sygnał niedoboru żelaza
Obniżony poziom ferrytyny zwykle oznacza niedobór żelaza, który może rozwijać się przez wiele tygodni lub miesięcy bez wyraźnych objawów. W miarę postępu niedoboru pojawia się przewlekłe zmęczenie, senność, problemy z koncentracją i obniżona wydolność fizyczna. U niektórych osób występują też bladość skóry, wypadanie włosów, łamliwość paznokci oraz nawracające infekcje. To efekt osłabienia organizmu, który nie otrzymuje wystarczającej ilości żelaza do produkcji hemoglobiny i prawidłowej pracy układów odpornościowego i nerwowego.
Przyczyny niskiej ferrytyny
Niska ferrytyna może mieć różne źródła. Najczęstszą przyczyną jest dieta uboga w żelazo, szczególnie u osób stosujących restrykcyjne diety roślinne lub niskokaloryczne. Kolejnym czynnikiem są przewlekłe krwawienia, na przykład obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego czy wrzody żołądka. Niekiedy ferrytyna spada wskutek zaburzeń wchłaniania, jak w przypadku celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna czy stanów zapalnych jelit. Dodatkowo, zapotrzebowanie na żelazo wzrasta w ciąży, w okresie dojrzewania oraz podczas intensywnego wysiłku fizycznego, i jeśli nie zostanie ono pokryte, może dojść do wyczerpania zapasów.
Wysoka ferrytyna: stan zapalny lub nadmiar żelaza?
Podwyższony poziom ferrytyny nie zawsze świadczy o nadmiarze żelaza w organizmie. Często jest efektem toczącego się stanu zapalnego, choroby przewlekłej lub infekcji. Może również towarzyszyć schorzeniom wątroby, takim jak marskość czy stłuszczenie, a także niektórym nowotworom. W niektórych przypadkach wysoka ferrytyna wynika z hemochromatozy, rzadkiego zaburzenia genetycznego, w którym dochodzi do nadmiernego wchłaniania żelaza z pożywienia i jego toksycznego odkładania się w narządach wewnętrznych. Dlatego samo stwierdzenie wysokiej ferrytyny nie wystarczy, konieczne jest poszerzenie diagnostyki.
Kiedy warto zbadać ferrytynę?
Badanie ferrytyny warto wykonać, gdy występują objawy sugerujące niedobór lub nadmiar żelaza, takie jak przewlekłe zmęczenie, zawroty głowy, bladość, wypadanie włosów, problemy z pamięcią lub nawracające infekcje. Jest to także jedno z podstawowych badań u kobiet w ciąży, osób z anemią, chorobami jelit i pacjentów z podejrzeniem chorób zapalnych lub wątroby. Dzięki prostemu badaniu krwi można wykryć zaburzenia we wczesnym stadium i wdrożyć odpowiednie leczenie lub suplementację.
