Czy pies rozumie, co do niego mówimy? Ile słów zna pies według badań

Pies rozumie część tego, co do niego mówimy: przeciętny pies reaguje na około 89 słów i zwrotów, a rozpiętość sięga od 15 do 215. Rozpoznaje znaczenie znanych słów i osobno odczytuje ton głosu, ale nie rozumie gramatyki ani całych zdań i łatwo myli słowa, które różnią się jedną głoską. Resztę „rozumienia” dopowiada sobie z naszej mimiki, gestów i sytuacji.

Tak wynika z badań ostatniej dekady, przede wszystkim z Uniwersytetu Eötvös Loránd (ELTE) w Budapeszcie, gdzie psy leżą bez ruchu w skanerze fMRI albo z elektrodami EEG na głowie i słuchają nagrań ludzkiej mowy. Poniżej najważniejsze wyniki i to, co z nich wynika dla zwykłego właściciela.

Ile słów rozumie pies?

Najczęściej cytowana liczba pochodzi z badania Catherine Reeve i Sophie Jacques z kanadyjskiego Dalhousie University, opublikowanego w 2021 roku w „Applied Animal Behaviour Science”. Właściciele 165 psów dostali listę 172 słów i zwrotów, wzorowaną na kwestionariuszach, którymi ocenia się pierwsze słownictwo niemowląt, i zaznaczali, na co ich pies reaguje.

• Średnia: 89 słów i zwrotów, najmniej 15, najwięcej 215.
• Psy pracujące (np. asystujące, pasterskie, sportowe) znały średnio około 120 słów, psy bez „zawodu” około 80.
• Rasy z wyższymi wynikami: owczarki, czyli border collie i owczarek niemiecki, ale też małe psy do towarzystwa, takie jak chihuahua.
• Najwięcej reakcji wywoływały komendy („chodź”, „waruj”, „siad”), potem imię, nazwy smakołyków, zabawek i miejsc, np. „spacer” czy „park”.

To dane z obserwacji właścicieli, więc pokazują, na co pies reaguje w codziennym życiu. Większa liczba słów nie oznacza automatycznie mądrzejszego psa, raczej psa, z którym ktoś dużo ćwiczy i dużo rozmawia. Rasy, które w testach posłuszeństwa wypadają najlepiej, opisujemy w zestawieniu najmądrzejsze psy na świecie.

Rekordzistka Chaser: 1022 nazwy zabawek

Border collie Chaser przez około trzy lata uczył emerytowany psycholog John Pilley z Wofford College w Karolinie Południowej. W pracy opublikowanej w „Behavioural Processes” Pilley i Alliston Reid opisali, że suczka znała nazwy 1022 przedmiotów, głównie pluszaków i piłek, i przynosiła właściwy z innego pokoju. Naukowcy przerwali naukę nie dlatego, że Chaser doszła do granicy, ale dlatego, że zabrakło im czasu.

Psy szczególnie uzdolnione językowo

Chaser nie jest jedynym takim przypadkiem. Zespół Claudii Fugazzy z ELTE od lat szuka psów, które naukowcy nazywają gifted word learners, czyli psów z wyjątkowym talentem do nazw. W badaniu z 2021 roku w „Scientific Reports” dwa takie psy, border collie Whisky z Norwegii i yorkshire terrier Vicky Nina z Brazylii, zapamiętywały nazwę nowej zabawki po usłyszeniu jej zaledwie cztery razy. Dla porównania 20 zwykłych psów, ćwiczonych w ten sam sposób, nie nauczyło się żadnej nazwy.

W styczniu 2026 roku ta sama grupa (Shany Dror, Claudia Fugazza) pokazała w „Science”, że 10 takich psów uczy się nazw zabawek także wtedy, gdy tylko podsłuchuje rozmowę właściciela z inną osobą, i to prawie tak skutecznie, jak przy bezpośredniej nauce. Badacze porównali to do dzieci w wieku około półtora roku, które też łapią nowe słowa „przy okazji”, słuchając dorosłych.

Co dzieje się w psim mózgu, gdy do niego mówisz

Słowa w lewej półkuli, ton głosu w prawej

W 2016 roku Attila Andics i współpracownicy opublikowali w „Science” wyniki skanowania mózgów 13 psów wytrenowanych do leżenia bez ruchu w rezonansie. Psy słuchały, jak trener mówi słowa pochwały (węgierskie odpowiedniki naszego „brawo” i „dobrze”) oraz słowa obojętne, raz radosnym, raz płaskim tonem. Okazało się, że znaczenie słowa psi mózg przetwarza głównie w lewej półkuli, a intonację w prawej, czyli podobnie jak ludzki.

Najciekawszy był ośrodek nagrody. Mocno aktywował się tylko wtedy, gdy pochwalne słowo padło pochwalnym tonem. Słowo pochwały powiedziane obojętnie albo radosny ton przy słowie bez znaczenia działały wyraźnie słabiej. Pies słucha więc jednocześnie tego, co mówisz, i jak to mówisz.

Podobnie brzmiące słowa są dla psa tym samym

W 2020 roku zespół z ELTE opisał w „Royal Society Open Science” pomiar EEG u 17 psów domowych bez specjalnego szkolenia. Psy słuchały znanych komend, słów różniących się od nich jedną głoską (coś jak „siat” zamiast „siad”) oraz słów zupełnie innych. Mózg odróżniał komendę od słowa całkiem innego, ale komendy i jej zniekształconej wersji już nie.

Badacze porównali to do niemowląt w wieku 14 miesięcy, które też nie zwracają uwagi na drobne różnice w wymowie. Dzieci w wieku 20 miesięcy już je wychwytują, psy zostają na wcześniejszym etapie. W praktyce: jeśli pies ma na imię Kaj, a komenda oddania zabawki brzmi „daj”, kłopoty są niemal pewne.

Słowo „piłka” przywołuje w głowie obraz piłki

W marcu 2024 roku w „Current Biology” ELTE opisało eksperyment z 18 psami. Właściciel wypowiadał nazwę zabawki, a potem pokazywał tę właściwą albo inną. Gdy przedmiot nie pasował do słowa, zapis EEG wyglądał inaczej niż przy zgodności, podobnie jak u ludzi, którzy słyszą słowo niepasujące do obrazka. Efekt był silniejszy dla słów, które pies znał lepiej. To pierwszy dowód z pomiaru mózgu, że zwykły pies nie tylko kojarzy dźwięk z nagrodą, ale ma w głowie obraz rzeczy, o której mowa.

Pies odróżnia język, którym mówi rodzina, od obcego

Laura Cuaya z ELTE puściła 18 psom w skanerze fragmenty „Małego Księcia” czytane po hiszpańsku i po węgiersku. Każdy pies na co dzień słyszał tylko jeden z tych języków. Kora słuchowa odróżniała mowę od zlepku dźwięków, a także znany język od obcego. Starsze psy odróżniały języki wyraźniej, co badaczka tłumaczy dłuższym osłuchaniem z mową domowników. Wyniki ukazały się w „NeuroImage” na przełomie 2021 i 2022 roku.

Źródła: publikacje w czasopismach wymienionych w tabeli, opracowanie własne sztosowe.pl.

Przyciski do mówienia: czy pies wie, co „mówi”?

W mediach społecznościowych furorę robią psy, które wciskają na macie przyciski z nagranymi słowami: „dwór”, „jeść”, „bawić się”. Zespół Federico Rossano z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego sprawdził, czy psy w ogóle rozumieją te nagrania. W badaniu opublikowanym w sierpniu 2024 roku w „PLOS ONE” (pierwsza autorka Amalia Bastos) naukowcy odwiedzili domy 30 psów, a kolejnych 29 właścicieli przeprowadziło testy samodzielnie według instrukcji.

Gdy rozległo się „play” (zabawa), psy częściej sięgały po zabawki, a po „outside” (na dwór) częściej szły do drzwi. Reagowały tak samo, gdy słowo wypowiedział właściciel, gdy wcisnął przycisk i gdy przycisk wcisnął ktoś obcy. Pies nie odczytywał więc tylko sygnałów z ciała opiekuna, reagował na samo słowo. Badanie dotyczyło rozumienia słów z przycisków, a nie tego, czy pies świadomie układa z nich zdania.

Czego pies nie rozumie z naszych zdań

• Gramatyki i zaprzeczeń. Ze zdania „nie wchodź teraz na kanapę” pies wyłapuje „kanapę”, a słowo „nie” rozumie tylko wtedy, gdy wcześniej nauczyłeś go jako osobnego sygnału.
• Długich wywodów. W potoku słów znane wyrazy giną, reszta jest szumem.
• Słów bez kontekstu. „Spacer” powiedziane w sypialni o 23 może nie zadziałać, bo pies zna to słowo razem z porą, smyczą i Twoim ruchem w stronę drzwi.

Braki w słowniku pies nadrabia obserwacją. Odróżnia uśmiech od złości na zdjęciach ludzkich twarzy, korzysta ze wskazania palcem, z czym szympansy radzą sobie gorzej, i błyskawicznie zauważa, gdy nasze sygnały przestają być wiarygodne, co pokazało badanie opisane w tekście twój pies wie, kiedy kłamiesz. Charakterystyczne przechylanie głowy w trakcie słuchania też ma związek ze słowami, co wyjaśniamy w artykule o tym, dlaczego pies przechyla głowę, gdy słucha.

Jak mówić do psa, żeby rozumiał

Z badań da się wyciągnąć bardzo praktyczne zasady. Działają u szczeniaka i u psa, który mieszka z Tobą od lat.

1. Jedno słowo na jedną czynność. Nie raz „siad”, raz „siadaj”, raz „usiądź”. Ustalcie listę komend z całą rodziną.
2. Komendy i imię mają brzmieć różnie. Unikaj par różniących się jedną głoską, jak imię Kaj i komenda „daj” albo „leż” i „weź”.
3. Ton niesie połowę znaczenia. Pochwała wysokim, ciepłym głosem, przerwanie zachowania krótkim, niskim słowem. Bez krzyku.
4. Mów raz. Komenda powtarzana pięć razy coraz głośniej uczy psa, że pierwsze cztery można zignorować.
5. Nagradzaj od razu. Smakołyk lub zabawa najlepiej w ciągu sekundy lub dwóch od wykonania, wtedy pies łączy słowo z zachowaniem.
6. Na początku łącz słowo z gestem, potem gest wyciszaj. Pies szybciej łapie gest niż słowo, dlatego to słowo musi z czasem przejąć rolę sygnału.
7. Imię nie służy do karcenia. Ma znaczyć „uwaga, teraz chodzi o ciebie i będzie coś fajnego”.
8. Nazwy zabawek ucz przez zabawę. Zwykły pies potrzebuje wielu powtórzeń, więc lepiej krótkie sesje codziennie niż jedna długa raz w tygodniu.

Prosty test w domu: powiedz psu „siat” zamiast „siad”, tym samym tonem i bez gestu. Większość psów usiądzie, bo dla ich mózgu to to samo słowo. Potem powiedz zupełnie inne słowo tym samym tonem i zobacz, czy pies się zawaha. Więcej zaskakujących faktów o psich zmysłach znajdziesz w tekstach o tym, jak widzi pies, oraz w zbiorze ciekawostek o psach.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.