Maria Konopka
Mossdale Caverns w angielskim Parku Narodowym Yorkshire Dales to jaskinia, w której 24 czerwca 1967 roku zginęło sześciu grotołazów. Po ulewie potok wpływający do podziemi zalał jedyne wejście, a woda wypełniła ciasne korytarze, zanim zdążyli wrócić. Ich ciała nigdy nie zostały wyniesione na powierzchnię. Cztery lata później koledzy z klubu pochowali ich w jednej z komór na końcu systemu i tam spoczywają do dziś. To najtragiczniejszy wypadek w historii brytyjskiej speleologii, a o jaskini znów jest głośno, bo zszedł do niej norweski wspinacz i youtuber Magnus Midtbø. Po wyjściu nazwał ją najbardziej klaustrofobicznym miejscem, w jakim kiedykolwiek był. 🕳️
📌 W skrócie
- Mossdale Caverns leży około 5 km na północ od Grassington w Yorkshire Dales. System ma ok. 10,5 km korytarzy.
- 24 czerwca 1967 roku do jaskini weszło dziesięciu grotołazów. Czterech zawróciło, sześciu zostało w środku, gdy wejście zalała woda.
- Ciała odnaleziono w ciągu dwóch dni. Koroner zdecydował o zabetonowaniu wejścia, a w 1971 roku koledzy pochowali zmarłych w komorze Mud Caverns.
- To najtragiczniejszy wypadek w brytyjskich jaskiniach. Oficjalnie zgody na wejście się nie wydaje.
- W październiku 2026 roku do jaskini zszedł Magnus Midtbø. Jego przewodnik szacuje, że w głąb weszło dotąd około 50 osób.
🗺️ Gdzie jest Mossdale Caverns i dlaczego jest tak groźna
Jaskinia leży na wysokości około 425 metrów nad poziomem morza, na wschodnim zboczu doliny Wharfedale. Jej wejście znajduje się u stóp wapiennego urwiska Mossdale Scar, dokładnie tam, gdzie potok Mossdale Beck znika pod ziemią. Średnio płynie nim około 100 litrów wody na sekundę. Badania z użyciem barwnika wykazały, że woda wypływa na powierzchnię dopiero przy źródle Black Keld, oddalonym o 4,4 km i położonym 225 metrów niżej.
Najgroźniejsze jest to, że cały system leży pod korytem potoku. Długie, mokre czołgania i odcinki, w których woda sięga do szyi, nie zostawiają miejsca na ucieczkę, gdy poziom wody zaczyna rosnąć. Wystarczy porządna ulewa nad wrzosowiskiem, żeby woda z całej okolicy runęła do jedynego wejścia.
🔎 Odkrycie przez przypadek: zgubiona fajka
Historia jaskini zaczyna się w czasie II wojny światowej. Eli Simpson, jeden z założycieli Brytyjskiego Stowarzyszenia Speleologicznego, był przekonany, że pod wrzosowiskami kryje się wielki, nieodkryty system. Do poszukiwań zaangażował Boba Leakeya, który z braku mężczyzn zwerbował do pomocy kobiety z pobliskiej fabryki samolotów w Yeadon. 31 maja 1941 roku Leakey szukał tytoniowej fajki, która wpadła mu między skały, i natrafił na otwór prowadzący do podziemi.
Eksploracja okazała się wyjątkowo trudna. Wiele odcinków Leakey przechodził samotnie, bo niewielu ówczesnych grotołazów miało dość wytrzymałości. Koniec systemu ponownie osiągnęli dopiero w 1964 roku Mike Boon i Pete Livesey.
🌧️ 24 czerwca 1967: co wydarzyło się pod ziemią
Zginęli David Adamson, Geoff Boireau, John Ogden, Colin Vickers, Bill Frakes i Michael Ryan. Wydobycie ciał przez kilometry zalewanych, wąskich korytarzy uznano za zbyt niebezpieczne dla ratowników. Koroner zdecydował, że jaskinia ma zostać zamknięta, i jedyne bezpieczne wejście zalano betonem. Szczegółową relację z akcji ratunkowej, spisaną przez uczestników i bliskich, zawiera opracowanie „The Mossdale Tragedy 1967” pod redakcją Michaela Melvina.
1971
⚰️ Pogrzeb pod ziemią
Po latach wejście zostało ponownie otwarte. W 1971 roku, za zgodą rodzin, koledzy zmarłych z klubu speleologicznego Uniwersytetu w Leeds (ULSA) pochowali ich w komorze nazywanej Mud Caverns, na końcu systemu. Na urwisku nad wejściem wisi dziś tablica pamiątkowa, a na wrzosowisku stoi kamienny kopiec z napisem, że znajduje się nad miejscem, w którym w jaskini odnaleziono ciała.
🎥 Magnus Midtbø w Mossdale: „najbardziej klaustrofobiczna jaskinia”
Pod koniec października 2026 roku Magnus Midtbø, były zawodnik wspinaczki sportowej, którego kanał na YouTube obserwuje ponad 3 miliony osób, opublikował film z wyprawy do Mossdale. Towarzyszyli mu operator i miejscowy grotołaz, który sam zaproponował pomoc. Celem było dotarcie do Fourways, jednego z najdalej położonych miejsc systemu. Ekipa ominęła komorę, w której pochowano zmarłych.
Midtbø przyznał, że nie boi się utknięcia w ciasnej szczelinie, dopóki jest sucho. Przerażała go pogoda. Przewodnik ostrzegł, że przy silnym deszczu na powierzchni ich odcinek może zostać zalany w około godzinę, więc cała wyprawa opierała się na prognozie. Ekipa przeczołgała się przez kilkusetmetrowy korytarz, w którym nie da się zawrócić, a po dotarciu do celu natychmiast ruszyła z powrotem. Według szacunków przewodnika do jaskini weszło dotąd około 50 osób, a do Fourways dotarło mniej więcej 20.
🚫 Czy można dziś wejść do Mossdale Caverns
Oficjalnie nie. Po tragedii z 1967 roku zgody na wejście do jaskini nie są wydawane. Mimo to grotołazi nadal ją eksplorują, bo Mossdale uchodzi za „brakujące ogniwo”. Badacze przypuszczają, że to przez nią da się kiedyś dotrzeć do wielkiego, nieznanego systemu ukrytego za źródłem Black Keld, który mógłby być jednym z najdłuższych i najgłębszych w Wielkiej Brytanii.
Dla zwykłych turystów atrakcją pozostaje sam krajobraz: urwisko Mossdale Scar, potok znikający pod skałą i kamienny kopiec na wrzosowisku. Jeśli szukasz podziemnych przygód bliżej i bezpieczniej, polskie trasy też potrafią zaskoczyć. W kopalni w Złotym Stoku można zobaczyć jedyny w Polsce podziemny wodospad, a w Tatrach spada najwyższy wodospad w Polsce.
❓ Najczęstsze pytania
Co wydarzyło się w Mossdale Caverns w 1967 roku?
24 czerwca 1967 roku do jaskini weszło dziesięciu grotołazów. Czterech zawróciło, a sześciu zostało w środku, gdy po ulewie potok Mossdale Beck zalał jedyne wejście. Wszyscy sześciu utonęli. To najtragiczniejszy wypadek w historii brytyjskiej speleologii.
Czy ciała grotołazów nadal są w jaskini Mossdale?
Tak. Ciała uznano za zbyt niebezpieczne do wydobycia. W 1971 roku, za zgodą rodzin, koledzy z klubu speleologicznego Uniwersytetu w Leeds pochowali zmarłych w komorze Mud Caverns na końcu systemu.
Gdzie leży jaskinia Mossdale Caverns?
W Parku Narodowym Yorkshire Dales w północnej Anglii, około 5 km na północ od miejscowości Grassington, u stóp wapiennego urwiska Mossdale Scar.
Czy można zwiedzać Mossdale Caverns?
Nie. Po tragedii z 1967 roku nie wydaje się zgody na wejście do jaskini. Turyści mogą obejrzeć urwisko Mossdale Scar, tablicę pamiątkową nad wejściem i kamienny kopiec na wrzosowisku.
Pod wrzosowiskiem nad Grassington od prawie 60 lat leży sześciu młodych ludzi, którzy chcieli tylko sprawdzić, dokąd prowadzi woda. Ich historia do dziś jest pierwszą lekcją, jaką słyszy każdy brytyjski grotołaz: w jaskini najważniejsza jest prognoza pogody. 🕯️
Źródła: Yorkshire Dales National Park Authority, opis Mossdale Caverns; Michael Melvin (red.), „The Mossdale Tragedy 1967”; D. Brook, „Mossdale Caverns 1971”, University of Leeds Speleological Association Review, 1971; J. O. Myers, „The Mossdale Problem”, Transactions of the Cave Research Group, 1950; T. Waltham, D. Lowe (red.), „Caves and Karst of the Yorkshire Dales”, British Cave Research Association, 2013; nekrolog Boba Leakeya, „Daily Telegraph”, 2013; film Magnusa Midtbø w serwisie YouTube, październik 2026.
