Redakcja Sztosowe
Nie istnieje żadne badanie, które zmierzyłoby zdradę we wszystkich krajach świata w ten sam sposób. Krążące w internecie zestawienia typu „TOP 20 kraje w których dochodzi do zdrad” pochodzą niemal wyłącznie z ankiet komercyjnych: internetowego sondażu Durex, marketingowego badania apteki Dr Felix, danych portalu randkowego Ashley Madison albo z kompilacji przygotowywanych przez sklepy erotyczne. To dane ciekawe, ale nie reprezentatywne. Poniżej pokazujemy, jak wygląda ten ranking naprawdę, skąd pochodzi każda liczba i którym danym można ufać bardziej.
📌 W skrócie
- Najczęściej cytowany ranking to Durex Global Sex Survey 2005 – ponad 317 tys. odpowiedzi z 41 krajów, ale zebranych przez formularz na stronie durex.com, czyli od osób, które same się zgłosiły.
- Drugie źródło to sondaż brytyjskiej apteki internetowej Dr Felix, z którego pochodzą liczby dla Danii (46%) i Norwegii (41%). Firma nie opublikowała metodologii ani wielkości próby.
- Liczby dla wielu krajów z popularnych list w ogóle nie mają dającego się wskazać źródła pierwotnego – powielają je agregatory takie jak Bedbible.
- Dane reprezentatywne istnieją, ale krajowe: w USA General Social Survey mówi o 20% mężczyzn i 13% kobiet, w Polsce CBOS szacuje niewierność na ok. 25%.
- Głośna teza o „najbardziej niewiernych Nigeryjkach” została zweryfikowana jako nieprawdziwa przez fact-checkerów z DUBAWA.
Skąd naprawdę pochodzą liczby w „rankingach zdrad”
Prześledziliśmy najpopularniejsze zestawienia i za każdym razem trafiliśmy do jednego z czterech źródeł.
Durex Global Sex Survey. Najsłynniejsza edycja z 2005 roku zebrała ponad 317 tysięcy odpowiedzi z 41 krajów. Kluczowy szczegół: ankieta była wypełniana przez stronę durex.com. Odpowiadali więc ci, którzy sami weszli na witrynę producenta prezerwatyw i chcieli wziąć udział – to podręcznikowy przykład próby samoselekcyjnej. W tym badaniu najwyższy odsetek osób deklarujących pozamałżeński romans miała Turcja (58%), a najniższy Wietnam i RPA (po 7%). Islandia wypadła tam na poziomie 11%, Chiny 30%, Indonezja 15%.
Sondaż Dr Felix. To brytyjska apteka internetowa, która przeprowadziła własne badanie obyczajowe. Stąd pochodzą powtarzane od lat liczby dla Danii i Norwegii. Firma nigdy nie opublikowała pełnego raportu z opisem doboru próby, więc liczb tych nie da się zweryfikować.
Ashley Madison i podobne serwisy. Portal randkowy dla osób szukających romansu regularnie publikuje „statystyki zdrad”. Próbę stanowią jego własni użytkownicy – z definicji ludzie już zdecydowani na niewierność.
Agregatory typu Bedbible czy Daylove. Sklepy i serwisy branżowe zbierają liczby z powyższych źródeł, mieszają roczniki i publikują jako „infidelity rates by country”. To właśnie te tabele trafiają potem do mediów – już bez informacji o pochodzeniu.
⚠️ Uwaga: Popularna informacja, że „62% Nigeryjek zdradza mężów, co czyni je najbardziej niewiernymi kobietami świata”, została sprawdzona przez nigeryjską redakcję fact-checkingową DUBAWA i uznana za wprowadzającą w błąd. Liczba pochodzi z badania Durex z 2012 roku, które dotyczyło używania prezerwatyw i objęło w Nigerii ok. 500 osób. Nigdzie w nim nie mierzono ani nie porównywano poziomu niewierności.
TOP 20 krajów w rankingach niewierności – i skąd wzięła się każda liczba
Poniższa tabela pokazuje 20 państw, które najczęściej pojawiają się w tego typu zestawieniach, wraz z uczciwą informacją o pochodzeniu liczby. Tam, gdzie nie udało się dotrzeć do żadnego źródła pierwotnego, zaznaczyliśmy to wprost.
Kraje, które najczęściej wracają w tych zestawieniach
Niemcy
Niemcy latami otwierały tę listę na podstawie badania GfK, w którym 53% ankietowanych stwierdziło, że ich zdaniem w większości małżeństw dochodzi do zdrady. To jednak pomiar przekonań, a nie zachowań – nie oznacza, że 53% Niemców zdradziło. Nowsze kompilacje podają dla Niemiec 45%, również bez opublikowanej metodologii.
Dania
Dania z wynikiem 46% jest stałym punktem tych rankingów. Liczba pochodzi z sondażu apteki internetowej Dr Felix. Warto pamiętać, że wysoka deklarowana niewierność w krajach nordyckich może wynikać także z tego, że mówi się tam o seksie otwarciej niż gdzie indziej – mniejsze tabu oznacza więcej szczerych odpowiedzi.
Norwegia
Norwegia (41%) trafiła na podium z tego samego sondażu co Dania. Czytaj także: Objawy zdrady – na to musisz uważać.
Finlandia
Powtarzane „cztery na dziesięć małżeństw w Skandynawii” to zaokrąglenie, którego nie da się przypisać żadnemu konkretnemu badaniu. Traktujmy je jako orientacyjny szacunek, nie jako pomiar.
Islandia
Islandia to najlepszy dowód na to, że tym liczbom nie można ufać bezkrytycznie. Jedne zestawienia podają 39%, a Durex Global Sex Survey 2005 – 11%. Różnica jest ponad trzykrotna i wynika wyłącznie z tego, kogo i jak zapytano.
Filipiny
Filipiny pojawiają się w rankingach bez konkretnej liczby. Krążące wyjaśnienie odsyłające do książki francuskiej psycholog Maryse Vaillant Les hommes, l’amour, la fidélité jest nietrafione – ta praca dotyczy mężczyzn we Francji, nie mieszkańców Filipin.
Wielka Brytania
Brytyjczycy z wynikiem 36% plasują się w środku stawki – wbrew obiegowej opinii, że to oni zdradzają najczęściej.
Australia
Australia trafia na listy bez żadnej możliwej do zweryfikowania liczby. Tłumaczenie „bo to kraj turystyczny” jest opowieścią, a nie danymi.
Chiny
Dla Chin mamy konkretną liczbę: 30% w ankiecie Durex z 2005 roku. Ponieważ badanie prowadzono przez stronę internetową, odpowiadali głównie młodzi mieszkańcy dużych miast – to nie jest przekrój całego społeczeństwa.
Indie
Wysokie odsetki dla Indii pochodzą z ankiet portalu Ashley Madison, czyli od użytkowników serwisu stworzonego do szukania romansów. To najbardziej obciążona próba, jaką można sobie wyobrazić.
Holandia
Holandia figuruje w zestawieniach głównie ze względu na wizerunek kraju liberalnego obyczajowo. Twarde dane porównawcze dla Holandii nie istnieją.
Grecja
Grecja pojawia się w rankingach bez wskazanego badania. Czytaj także: Wrażliwość ma wiele wspólnego z narodowością.
Kanada
Kanada trafia na listy zwykle „w pakiecie” z USA, choć nie prowadzono tam porównywalnego badania ogólnokrajowego.
Tajlandia
Tajlandia od lat otwiera większość zestawień z wynikiem 51–56%. Gdy tajskie media próbowały dotrzeć do raportu źródłowego, okazało się, że liczba krąży bez pierwotnej publikacji. Wcześniejsza wersja tego artykułu podawała, że „59% Tajek nie dochowuje wierności” – tej liczby nie da się potwierdzić i została usunięta.
Nigeria
Nigeria trafiła do rankingów wyłącznie przez viralową, błędną interpretację badania Durex z 2012 roku. Fact-checkerzy z DUBAWA wykazali, że to badanie nie mierzyło niewierności. Liczbę wycofaliśmy.
Francja
Francja to jedyny kraj, dla którego mamy solidne dane porównawcze – choć dotyczą postaw, nie czynów. W badaniu Pew Research Center z 2013 roku (39 krajów) Francja była jedynym państwem, w którym mniej niż połowa badanych (47%) uznała romans za moralnie nieakceptowalny. Mediana dla wszystkich krajów wyniosła 79%, a w USA – 84%.
Rosja
Obserwację, że wakacyjny romans bywa w Rosji traktowany inaczej niż zdrada „u siebie”, opisała Pamela Druckerman w książce Lust in Translation (2007). To reportaż dziennikarki, nie badanie naukowe – i tak należy go czytać.
Stany Zjednoczone
USA są najlepiej przebadanym krajem na tej liście i właśnie dlatego pokazują skalę problemu. Kompilacje podają 39%, tymczasem reprezentatywny General Social Survey mówi o 20% żonatych mężczyzn i 13% zamężnych kobiet, którzy przyznali się do seksu poza małżeństwem. Różnica jest niemal dwukrotna.
Włochy
Włochy z wynikiem 45% zawdzięczają miejsce w rankingu kompilacjom bez raportu źródłowego. Czytaj także: 20 ciekawostek z różnych zakątków świata.
Nowa Zelandia
Nowa Zelandia zamyka listę i, podobnie jak Australia, trafia na nią bez żadnej weryfikowalnej liczby.
Zobacz również:
Dlaczego te statystyki trzeba czytać ostrożnie
Samoselekcja próby. Ankieta na stronie producenta prezerwatyw czy w serwisie randkowym przyciąga ludzi zainteresowanych tematem. Osoby wierne, starsze, mniej aktywne w sieci po prostu jej nie wypełniają. Wynik jest zawyżony, zanim padnie pierwsze pytanie.
Różne definicje zdrady. Czy pocałunek to zdrada? A flirt na czacie? A seks opłacony podczas wyjazdu? Badania używają różnych definicji, a część w ogóle ich nie precyzuje. Porównywanie takich wyników między krajami jest jak porównywanie kilogramów z litrami.
Tabu kulturowe. W krajach, gdzie niewierność wiąże się z sankcją prawną, religijną lub przemocą, ludzie po prostu nie przyznają się w ankiecie. Niski wynik może więc oznaczać nie mniej zdrad, lecz większy strach przed ich ujawnieniem. To zjawisko nazywa się efektem aprobaty społecznej.
Kto był pytany. Część badań pyta wyłącznie osoby w małżeństwie, część wszystkich dorosłych, część tylko użytkowników internetu. Odsetki liczone od różnych mianowników trafiają potem do jednej tabeli.
💡 Ciekawostka: CBOS zastosował w swoim badaniu technikę, która pozwala respondentowi odpowiedzieć anonimowo, bez ujawniania ankieterowi treści odpowiedzi. Odsetek przyznających się do zdrady wzrósł wtedy z 14% do około 25% – niemal dwukrotnie. To najlepszy dowód, ile w tych badaniach zależy od samego sposobu zadania pytania.
A jak to wygląda w Polsce?
Polska nie pojawia się w międzynarodowych rankingach zdrad, ale mamy własne, porządne dane. Najszerszym badaniem pozostaje komunikat CBOS „Zdrady i romanse” z lipca 2011 roku, przeprowadzony na reprezentatywnej, losowej próbie 1080 dorosłych Polaków.
Zdrada okazała się częstsza wśród osób w wieku 25–34 lat, mieszkańców miast, lepiej wykształconych i rzadziej praktykujących religijnie. Co istotne, tylko około jednej czwartej niewiernych spotkały jakiekolwiek konsekwencje – wykrycie przez partnera, krytyka otoczenia czy rozpad związku.
Warto też zestawić to z późniejszym komunikatem CBOS o rozwodach z 2019 roku: 62% Polaków uznaje zdradę za wystarczający powód do rozwodu. Deklarowana surowość ocen jest więc znacznie wyższa niż deklarowana skala samych zdrad.
Trzy mity, które warto porzucić
Mit 1: „Skandynawowie zdradzają najczęściej”. Wysokie wyniki krajów nordyckich w ankietach internetowych mogą równie dobrze odzwierciedlać większą szczerość odpowiedzi niż większą liczbę romansów. Islandia z wynikiem raz 39%, raz 11% jest tego najlepszym przykładem.
Mit 2: „Istnieje globalny ranking niewierności”. Nie istnieje. Nie ma instytucji, która badałaby zdradę jednakową metodą we wszystkich krajach – w przeciwieństwie do np. długości życia czy PKB.
Mit 3: „Skoro liczba jest w tabeli, to znaczy, że ktoś ją zmierzył”. Duża część wartości w krążących zestawieniach nie ma źródła pierwotnego. Powielają je kolejne serwisy, a data i metodologia gubią się po drodze.
Jak czytać takie rankingi z głową
Zanim zaufasz kolejnej mapie zdrad, zadaj sobie cztery pytania: kto zapytał (firma komercyjna czy ośrodek badawczy), kogo zapytał (próba losowa czy internauci-ochotnicy), o co dokładnie zapytał (jaka definicja zdrady) i kiedy (dane z 2005 roku opisują inny świat niż dzisiejszy). Jeśli choć jedna odpowiedź jest nieznana, liczbę warto traktować jak ciekawostkę, a nie fakt.
Który kraj jest najczęściej wskazywany jako lider rankingów zdrad?
Najczęściej Tajlandia, z odsetkiem podawanym w przedziale 51-56 procent. Liczba pochodzi jednak z kompilacji publikowanych przez serwisy komercyjne i nie da się dotrzeć do raportu źródłowego, w którym po raz pierwszy ją zmierzono.
Czy międzynarodowe rankingi zdrad są wiarygodne?
Nie w sensie naukowym. Powstają z ankiet komercyjnych wypełnianych dobrowolnie przez internet, najczęściej na stronach producentów prezerwatyw, aptek internetowych lub portali randkowych. Próba jest samoselekcyjna, definicje zdrady różne, a metodologia zwykle nieujawniona.
Ile procent Polaków przyznaje się do zdrady?
Według reprezentatywnego badania CBOS z 2011 roku na próbie 1080 osób do zdrady partnera przyznało się wprost 10 procent badanych, a łącznie do którejś z form niewierności 14 procent. Po zastosowaniu techniki chroniącej anonimowość szacunek wzrósł do około 25 procent.
Czy Niemcy naprawdę są na pierwszym miejscu rankingu zdrad?
Nie. Popularny wynik 53 procent pochodzi z badania GfK, w którym pytano Niemców, czy ich zdaniem w większości małżeństw dochodzi do zdrady. To pomiar przekonań, a nie faktycznych zachowań, więc nie oznacza, że tylu Niemców zdradziło partnera.
Czy mężczyźni zdradzają częściej niż kobiety?
W badaniach reprezentatywnych tak, choć różnica maleje. Amerykański General Social Survey podaje 20 procent wśród żonatych mężczyzn i 13 procent wśród zamężnych kobiet. Polskie szacunki CBOS to około 33 procent mężczyzn i 18 procent kobiet.
Skąd wzięła się informacja, że Nigeryjki są najbardziej niewiernymi kobietami świata?
Z błędnej interpretacji badania Durex z 2012 roku, które dotyczyło używania prezerwatyw i objęło w Nigerii około 500 osób. Nigeryjska redakcja fact-checkingowa DUBAWA sprawdziła tę tezę i uznała ją za wprowadzającą w błąd, ponieważ badanie w ogóle nie mierzyło poziomu niewierności.
Czy istnieje badanie porównujące zdradę we wszystkich krajach tą samą metodą?
Nie ma takiego badania. Najbliżej są sondaże postaw, na przykład badanie Pew Research Center z 2013 roku w 39 krajach, które mierzyło jednak nie liczbę zdrad, lecz ocenę moralną romansu. Francja była tam jedynym krajem, gdzie mniej niż połowa badanych uznała romans za nieakceptowalny.
Czytaj także: 10 nawyków, które poprawią Twój komfort życia
