Osoby, które pamiętają poprzednie życie: znane przypadki i wyjaśnienia nauki

Na świecie opisano ponad 2500 relacji, głównie małych dzieci, które mówią o „poprzednim życiu” i podają imiona, miejsca oraz okoliczności śmierci obcych ludzi. Najwięcej takich przypadków zebrali psychiatrzy z University of Virginia: Ian Stevenson, a po nim Jim Tucker. Trzeba jednak jasno powiedzieć, czym te historie są. To relacje rodzin i badaczy, a nie dowód na reinkarnację. Nauka jej nie potwierdziła, a większość psychologów tłumaczy takie wspomnienia znanymi mechanizmami pamięci, sugestią dorosłych i wyobraźnią dziecka. Poniżej najsłynniejsze przypadki z rozdzieleniem: co jest twierdzeniem, a co sprawdzonym faktem.

Kto bada dzieci, które mówią o poprzednim życiu

Pionierem był Ian Stevenson (1918 do 2007), kanadyjski psychiatra, który przez prawie 40 lat jeździł po Indiach, Sri Lance, Libanie, Turcji czy Birmie i spisywał opowieści dzieci. W 1966 roku wydał książkę „Twenty Cases Suggestive of Reincarnation”, a na University of Virginia założył jednostkę, która dziś działa jako Division of Perceptual Studies. Jego pracę kontynuuje psychiatra dziecięcy Jim Tucker, który pisze o ponad 2500 przypadkach w bazie uczelni.

Z analiz tej bazy wyłania się powtarzalny schemat. Dzieci zaczynają mówić o „innym życiu” średnio około trzecich urodzin, a większość przestaje około szóstego roku życia. Mniej więcej w 70 proc. przypadków opisywana poprzednia osoba zmarła nagle lub gwałtownie: w wypadku, zabójstwie, na wojnie. Mediana odstępu między tą śmiercią a narodzinami dziecka to 16 miesięcy.

Ważny szczegół: zdecydowana większość relacji pochodzi z kultur, w których wiara w odrodzenie jest powszechna, na przykład z Indii, Sri Lanki czy od libańskich druzów. To dla krytyków jeden z najmocniejszych argumentów, że historie powstają w rodzinie i otoczeniu, a nie w „pamięci duszy”.

Najsłynniejsze przypadki: relacja kontra fakty

Opracowanie sztosowe.pl na podstawie publikacji Division of Perceptual Studies (University of Virginia), opisów przypadków i ich krytyki.

Shanti Devi: dziewczynka z Delhi i „mąż” z Mathury

Shanti Devi urodziła się 11 grudnia 1926 roku w Delhi. Jako mała dziewczynka zaczęła opowiadać, że naprawdę nazywa się Lugdi, mieszka w Mathurze, około 145 km dalej, i ma męża kupca. To relacja. Fakt: w Mathurze rzeczywiście żyła Lugdi Devi, żona kupca Kedarnatha, która zmarła 4 października 1925 roku, dziesięć dni po urodzeniu syna. W 1935 roku sprawą zajęła się komisja wspierana przez Mahatmę Gandhiego, która w raporcie z 1936 roku uznała dziewczynkę za odrodzoną Lugdi.

Sceptycy, m.in. Bal Chand Nahata, wytykali, że rozpoznania osób i miejsc odbywały się bez niezależnej kontroli, a zanim sprawą zajęła się komisja, dziewczynka zdążyła już spotkać się z mężem Lugdi i słuchać opowieści dorosłych. Shanti Devi zmarła w 1987 roku. Jej historia do dziś jest najczęściej cytowanym przypadkiem w Indiach, ale nie spełnia warunków badania naukowego.

James Leininger: chłopiec z koszmarami o płonącym samolocie

James urodził się w 1998 roku w Luizjanie. Jako dwulatek miał powtarzające się koszmary o zestrzelonym samolocie, a potem mówił, że pilot nazywał się James, latał Corsairem i startował z okrętu „Natoma”. Rodzice po latach poszukiwań powiązali te słowa z porucznikiem Jamesem Hustonem Jr., pilotem z lotniskowca eskortowego USS Natoma Bay, zestrzelonym 3 marca 1945 roku w rejonie wyspy Chichi Jima. Opisali to w książce „Soul Survivor” z 2009 roku.

Fakt: Huston i jego okręt istnieli. Wątpliwości: chłopiec od maleństwa fascynował się samolotami, był z rodzicami w muzeach lotnictwa, ojciec przez lata szukał danych w archiwach i czytał z synem książki o Iwo Jimie, a matka korzystała z porad terapeutki od „poprzednich wcieleń”. W takiej sytuacji trudno oddzielić to, co dziecko powiedziało samo, od tego, co dorośli dopasowali później.

Ryan Hammons: „byłem kimś w Hollywood”

Ryan urodził się w 2004 roku w Oklahomie. Około czwartych urodzin zaczął mówić, że kiedyś mieszkał w Hollywood. W książce o dawnym kinie wskazał statystę w kadrze z filmu „Night After Night” z 1932 roku i powiedział: „to ja”. Mężczyznę zidentyfikowano jako Marty’ego Martyna (1903 do 1964), statystę, a później agenta aktorskiego. Sprawę badał Jim Tucker.

W popularnych tekstach pada, że chłopiec „podał 50 faktów” z życia Martyna. Dokładniej: matka zapisała około 230 jego wypowiedzi, z czego 55 udało się potwierdzić, 15 okazało się błędnych, a około 140 nie da się sprawdzić. Testy rozpoznawania zdjęć prowadził ktoś, kto znał prawidłowe odpowiedzi, więc nie były w pełni ślepe.

Gus Taylor i Cameron Macaulay: przypadki z mediów

W programach telewizyjnych często wracają dwa inne przypadki opisywane przez Tuckera. Amerykanin Gus Taylor jako maluch mówił, że jest swoim zmarłym dziadkiem, ojcem swojego taty. Szkot Cameron Macaulay z Glasgow opowiadał o domu na wyspie Barra. Dom przypominający jego opis udało się znaleźć, ale nie zidentyfikowano osoby, o której mówił chłopiec. W obu sprawach jedynym źródłem są relacje rodzin i ekip filmowych.

Jak nauka tłumaczy „wspomnienia z poprzedniego życia”

Kryptomnezja, czyli zapomniane źródło

Mózg potrafi przechować informację, a zgubić to, skąd ją wziął. Wtedy wraca ona jako coś „własnego”. Słynny przykład to Bridey Murphy: w 1952 roku Amerykanka Virginia Tighe w hipnozie opowiadała o życiu Irlandki z XIX wieku. Dziennikarze ustalili później, że wiele szczegółów pasowało do jej dzieciństwa w Chicago, w tym do sąsiadki z Irlandii o nazwisku Bridie Murphy Corkell.

Fałszywe wspomnienia i pytania sugerujące

Psycholożka Elizabeth Loftus w badaniu z 1995 roku pokazała, że około jednej czwartej dorosłych można przekonać, że w dzieciństwie zgubili się w centrum handlowym, choć to się nigdy nie wydarzyło. Wystarczyły opowieści rzekomo od rodziny. Małe dzieci są na sugestię jeszcze bardziej podatne. Gdy rodzic pyta: „A jak umarłeś? A jak miała na imię twoja żona?”, dziecko chętnie dopowiada. Nowsze eksperymenty pokazują, że fałszywe wspomnienia z dzieciństwa można wszczepić, a potem je osłabić.

Wyobraźnia małego dziecka

Między trzecim a szóstym rokiem życia granica między zabawą a rzeczywistością jest płynna. W badaniu Marjorie Taylor z 2004 roku około 65 proc. dzieci do siódmego roku życia miało wymyślonego przyjaciela. Opowieść o „innej mamie” czy „starym domu” w tym wieku zwykle jest zabawą lub sposobem na przepracowanie czegoś, co dziecko usłyszało albo zobaczyło. Więcej o tym, jak pamięć i mózg potrafią nas zwodzić, przeczytasz w naszych ciekawostkach o mózgu.

Rodzina, która „rozwiązuje” zagadkę

Sam Stevenson przyznawał, że w wielu przypadkach rodziny dziecka i „poprzedniej osoby” spotkały się, zanim na miejscu pojawił się badacz. Wtedy nie da się już ustalić, co dziecko wiedziało wcześniej, a co usłyszało przy okazji. Krytycy, jak filozof Paul Edwards, zwracali też uwagę, że wiara w reinkarnację w danej kulturze sprawia, że przypadkowe zbieżności są chętnie odczytywane jako potwierdzenie.

Czy reinkarnacja jest udowodniona?

Nie. Reinkarnacja to element wierzeń, przede wszystkim hinduizmu, buddyzmu, dżinizmu i religii druzów. Nie ma żadnego potwierdzonego mechanizmu, który pozwalałby przenieść wspomnienia z jednego mózgu do drugiego, a badania Stevensona i Tuckera to zbiory relacji, których nie da się powtórzyć w kontrolowanych warunkach. Nawet badacze z Virginii piszą o przypadkach „sugerujących” reinkarnację, a nie o dowodach. Jeśli twoje dziecko opowiada o „poprzednim życiu”, najrozsądniej słuchać spokojnie, nie zadawać pytań sugerujących i nie robić z tego sensacji: w przytłaczającej większości przypadków takie opowieści same mijają około szóstego roku życia.

Podobnie bywa ze snami, które ludzie biorą za znak z zaświatów. Jeśli śnią ci się bliscy, którzy odeszli, zobacz, jak tłumaczy się sen o zmarłej osobie.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.