Marzena Lewicka
Wybór psa zaczyna się zwykle od zdjęcia. Ktoś zobaczy w sieci szczeniaka z niebieskimi oczami albo pofałdowany pyszczek i decyzja zapada w kilka sekund. Kilka miesięcy później ten sam człowiek pisze do behawiorysty, że pies wyje, ucieka albo nie pozwala się dotknąć. Brytyjski specjalista Will Atherton, którego kanał obserwuje ponad 900 tysięcy osób, opowiedział o trzech rasach, z którymi pracuje mu się najtrudniej. Lista jest krótka i nieoczywista: jamnik, husky syberyjski i shar pei. 🐕
📌 W skrócie
- Behawiorysta wskazał trzy rasy wymagające najwięcej pracy: jamnika, husky i shar pei.
- Jamnik to pies myśliwski w małym ciele. Do tego nawet co czwarty przedstawiciel rasy doświadcza w życiu epizodu dyskopatii.
- Husky został wyhodowany do biegu na dystansie. Słabe odwołanie i skłonność do ucieczek to cecha rasy, a nie wada wychowania.
- Shar pei niesie obciążony bagaż zdrowotny: fałdy skórne, podwinięte powieki, wąskie kanały słuchowe i gorączkę shar pei.
- Kluczowe zastrzeżenie: badanie opublikowane w 2022 roku w „Science” wykazało, że rasa wyjaśnia tylko około 9 procent zmienności zachowania pojedynczego psa.
- Trudna rasa nie znaczy zła rasa. Znaczy tylko, że margines błędu jest mniejszy.
🐾 Dlaczego akurat te trzy
Atherton nie mówi o psach agresywnych ani niebezpiecznych. Mówi o rasach, w których rozdźwięk między wyobrażeniem właściciela a rzeczywistością jest największy. Wszystkie trzy łączy jedna cecha: były hodowane do zadań, które nie mają nic wspólnego z leżeniem na kanapie w bloku, a mimo to trafiają dziś głównie do miejskich mieszkań, często do osób, które psa nigdy wcześniej nie miały.
To ważne rozróżnienie. Problemem nie jest sam pies. Problemem jest to, że kupujemy wygląd, a dostajemy zestaw instynktów uformowanych przez sto albo dwieście lat selekcji w zupełnie innym celu.
🌭 Jamnik, czyli myśliwy w przebraniu maskotki
Jamnik przeżywa właśnie kolejną falę popularności, napędzaną przez media społecznościowe. Wygląda zabawnie, mieści się w torbie, nie wymaga wielkiego mieszkania. Historia rasy opowiada jednak coś innego: to pies wyhodowany do wchodzenia pod ziemię i stawiania czoła borsukowi w ciasnej norze, bez wsparcia człowieka i bez możliwości odwrotu.
Taki pies musiał być samodzielny, uparty i gotowy do konfrontacji. Te cechy nie zniknęły. W praktyce oznaczają psa, który podejmuje własne decyzje, potrafi ignorować komendy, jeśli uzna je za bezsensowne, i bardzo chętnie używa głosu. Jamniki należą do najgłośniejszych ras, a szczekanie na każdy dźwięk z klatki schodowej jest ich naturalną, a nie wyuczoną reakcją.
⚠️ Kręgosłup jamnika, temat, o którym trzeba wiedzieć przed zakupem
Jamnik jest psem chondrodystroficznym, czyli o skróconych kończynach przy zachowanej długości tułowia. Krążki międzykręgowe zwyrodnieją u niego znacznie wcześniej niż u innych ras, a proces zaczyna się już między szóstym a dwunastym miesiącem życia. Objawy pojawiają się zwykle u psów w wieku od trzech do siedmiu lat.
Szacunki mówią, że nawet co czwarty jamnik doświadczy w życiu epizodu dyskopatii, od bólu pleców po niedowład kończyn. Operacja neurochirurgiczna to koszt liczony w tysiącach złotych. Profilaktyka jest prosta i trzeba ją wprowadzić od pierwszego dnia: szelki zamiast obroży, rampa zamiast skakania z kanapy, kontrola masy ciała i ograniczenie schodów.
🐺 Husky, pies stworzony do biegu
Husky syberyjski to prawdopodobnie najczęściej kupowany impulsywnie pies w Polsce. Wygląda jak wilk, ma jasne oczy i uśmiechniętą sylwetkę. Został jednak wyhodowany przez lud Czukczów do jednego zadania: ciągnięcia lekkiego ładunku przez wiele godzin dziennie, w mrozie, na dystansie liczonym w dziesiątkach kilometrów.
Z tego bierze się cały pakiet cech, które w mieszkaniu zamieniają się w kłopoty. Husky ma ogromną wytrzymałość i bardzo wysoki próg zmęczenia. Godzinny spacer, który usatysfakcjonuje większość psów, dla niego jest rozgrzewką. Ma też silnie zakorzeniony instynkt pogoni i słabe odwołanie, przez co puszczanie go luzem poza ogrodzonym terenem bywa po prostu niebezpieczne. Jest przy tym mistrzem ucieczek: kopie, przeciska się, wspina na siatkę i potrafi oddalić się od domu na kilkanaście kilometrów.
Do tego dochodzą kwestie praktyczne. Podwójna okrywa włosowa oznacza dwa razy w roku linienie na skalę trudną do wyobrażenia. Upały husky znosi kiepsko i latem wymaga przesunięcia aktywności na wczesny ranek i późny wieczór. I wreszcie głos: husky rzadko szczeka, za to wyje, co w bloku bywa źródłem konfliktów z sąsiadami szybciej niż cokolwiek innego.
Osobna sprawa to spacery poza miastem. Pies z silnym instynktem pogoni w lesie potrafi ruszyć za zwierzyną i zniknąć w kilkanaście sekund, zwłaszcza jesienią, w okresie zwiększonej aktywności dzikich zwierząt, o którym pisaliśmy przy okazji zderzeń z dziką zwierzyną. Warto też pamiętać, że w lesie obowiązują konkretne przepisy, w tym te opisane w naszym poradniku o zasadach grzybobrania, a puszczanie psa luzem poza wyznaczonymi miejscami jest wykroczeniem.
🧡 Shar pei, uroda z bardzo wysokim rachunkiem
Charakterystyczne fałdy skórne shar pei są efektem mutacji genetycznej, którą hodowcy przez dekady wzmacniali, bo dobrze się sprzedawała. Ta sama mutacja odpowiada jednak za większość problemów rasy i to nie jest przypadek ani pech pojedynczych linii hodowlanych.
Fałdy tworzą ciepłe, wilgotne przestrzenie, w których łatwo o nawracające zapalenia skóry. Nadmiar skóry wokół oczu prowadzi do entropionu, czyli podwinięcia powieki, przy którym rzęsy drażnią rogówkę i wymagana bywa operacja. Kanały słuchowe są u shar pei wyjątkowo wąskie, przez co zapalenia uszu wracają jak bumerang. Do tego dochodzi zespół autozapalny shar pei, potocznie zwany gorączką shar pei: napady wysokiej temperatury z bolesnym obrzękiem stawów, dotykające według dostępnych danych mniej więcej jednej czwartej przedstawicieli rasy, a w dłuższej perspektywie grożące amyloidozą nerek.
Charakterologicznie shar pei jest psem powściągliwym, nieufnym wobec obcych i mało tolerancyjnym dla nieporadnego obchodzenia się z nim. To nie jest pies, który wybaczy pociąganie za ucho, i dlatego bywa złym wyborem do domu z małymi dziećmi. Regularne, bolesne zabiegi weterynaryjne dodatkowo utrudniają budowanie zaufania, a stąd już krótka droga do reakcji obronnych, z którymi trafia się do behawiorysty.
📊 Trzy rasy w tabeli
🧪 Ważne zastrzeżenie: rasa to nie wyrok
Listy najtrudniejszych ras są przydatne, ale bardzo łatwo je nadinterpretować. W 2022 roku w piśmie „Science” ukazało się badanie zespołu Darwin’s Ark, w którym połączono dane genetyczne ponad dwóch tysięcy psów z ankietami behawioralnymi dotyczącymi kilkunastu tysięcy zwierząt. Wniosek okazał się mocny i nieoczywisty: przynależność rasowa wyjaśniała średnio zaledwie około 9 procent zmienności zachowania pojedynczego psa.
Inaczej mówiąc, rasa mówi coś o prawdopodobieństwie, ale niewiele o konkretnym zwierzęciu stojącym przed nami. Są spokojne husky i są jamniki, które nie szczekają. Znacznie więcej zależy od linii hodowlanej, socjalizacji w pierwszych tygodniach życia, konsekwencji opiekuna i tego, ile pies dostaje ruchu oraz zajęcia dla nosa i głowy.
✅ Sześć pytań, które warto sobie zadać przed decyzją
- Ile godzin dziennie pies będzie sam w domu? Powyżej sześciu godzin odpadają rasy źle znoszące samotność, w tym husky.
- Ile realnie mogę spacerować, w deszcz i w listopadzie? Nie ile chciałbym, tylko ile wytrzymam przez najbliższe dwanaście lat.
- Czy stać mnie na leczenie przewlekłe? Przy niektórych rasach to nie scenariusz awaryjny, tylko realistyczna prognoza.
- Czy w domu są małe dzieci albo seniorzy? To zawęża listę bardziej niż cokolwiek innego.
- Czy hodowca pokazuje wyniki badań rodziców? Przy jamniku pytaj o kręgosłupy, przy shar pei o oczy i historię gorączek.
- Czy rozważyłem psa dorosłego? W schroniskach i fundacjach czekają zwierzęta o znanym już charakterze, bez loterii szczeniaka.
🐶 A jakie rasy są łatwiejsze na start
Nie istnieje pies bezobsługowy, ale kilka ras rzeczywiście wybacza więcej błędów początkującemu opiekunowi. Zwykle wymienia się labradora i golden retrievera za łagodność i chęć współpracy, pudla za inteligencję i brak linienia, sznaucera średniego za wszechstronność oraz cavalier king charles spaniela za wyjątkową towarzyskość.
Każda z nich ma jednak swoją cenę zdrowotną, o której warto wiedzieć wcześniej. Labradory łatwo tyją i są podatne na dysplazję stawów, golden retrievery mają wysoką zapadalność na nowotwory, a cavaliery obciąża choroba zwyrodnieniowa zastawki mitralnej oraz syringomielia. Rasa łatwiejsza w prowadzeniu nie oznacza rasy taniej w utrzymaniu.
Warto też pamiętać o codziennych drobiazgach, które wracają co lato. Psy o krótkim pysku źle znoszą upały, a ciekawski nos często kończy się spotkaniem z owadem. Reakcja alergiczna po użądleniu przebiega u psa podobnie jak u człowieka, a zasady pierwszej pomocy opisaliśmy w tekście o użądleniu osy lub pszczoły. Jesienią ten sam nos potrafi w lesie wywęszyć przynętę ze szczepionką dla lisów, więc na czas akcji lepiej trzymać psa na smyczy.
💭 Co z tego wynika
Wypowiedź behawiorysty nie jest listą psów, których należy unikać. Jest ostrzeżeniem przed kupowaniem psa oczami. Jamnik, husky i shar pei bywają wspaniałymi towarzyszami w domach, które rozumieją, z czym się mierzą, i mają na to czas, cierpliwość oraz budżet. W domach, które kierowały się wyłącznie wyglądem, kończą jako psy problemowe, a niekiedy jako psy oddane.
Najuczciwsza rada brzmi więc prosto: zanim zakochasz się w zdjęciu, poczytaj, do czego ta rasa została stworzona. Pies nie zmieni swojego pochodzenia, żeby dopasować się do naszego stylu życia. To my musimy dopasować styl życia do psa, którego wybraliśmy.
❓ Najczęstsze pytania
Które rasy psów są najtrudniejsze dla początkujących?
Brytyjski behawiorysta Will Atherton wskazał jamnika, husky syberyjskiego i shar pei. Wszystkie trzy łączy to, że zostały wyhodowane do konkretnych zadań, a ich instynkty słabo pasują do życia w miejskim mieszkaniu bez dużej dawki ruchu i konsekwentnego prowadzenia.
Czy jamnik to dobry pies dla początkującego?
Raczej nie. Jamnik jest psem myśliwskim, samodzielnym i upartym, który dużo szczeka i wymaga konsekwentnego wychowania. Do tego dochodzi wysokie ryzyko dyskopatii, które wymaga profilaktyki od pierwszego dnia: szelek zamiast obroży, rampy przy kanapie i kontroli masy ciała.
Dlaczego husky ucieka i nie wraca na zawołanie?
To cecha rasy, a nie efekt błędów w wychowaniu. Husky został wyhodowany do samodzielnego biegu na długim dystansie i ma silny instynkt pogoni oraz słabe odwołanie. Dlatego poza ogrodzonym terenem powinien być prowadzony na smyczy lub długiej lince.
Jakie problemy zdrowotne ma shar pei?
Fałdy skórne sprzyjają nawracającym zapaleniom skóry, nadmiar skóry wokół oczu prowadzi do entropionu, a bardzo wąskie kanały słuchowe do przewlekłych zapaleń uszu. Około jednej czwartej psów tej rasy dotyka zespół autozapalny, czyli gorączka shar pei, która w dłuższej perspektywie grozi amyloidozą nerek.
Czy rasa psa decyduje o jego charakterze?
Tylko częściowo. Badanie opublikowane w 2022 roku w piśmie Science wykazało, że przynależność rasowa wyjaśnia średnio około 9 procent zmienności zachowania pojedynczego psa. Więcej zależy od linii hodowlanej, socjalizacji, konsekwencji opiekuna i ilości ruchu.
Jakie rasy są łatwiejsze dla pierwszego psa?
Najczęściej wymienia się labradora, golden retrievera, pudla, sznaucera średniego i cavalier king charles spaniela. Każda z nich ma jednak własne obciążenia zdrowotne, więc przed decyzją warto zapytać hodowcę o wyniki badań rodziców.
Dobry pies to nie kwestia rasy, tylko dopasowania. Najlepszy wybór to ten, przy którym za pięć lat nadal będziesz mieć siłę wyjść na spacer o szóstej rano. 🐾
Źródła: wypowiedzi behawiorysty Willa Athertona, badanie Morrill i wsp. opublikowane w „Science” w 2022 roku dotyczące związku rasy z zachowaniem psów, opracowania weterynaryjne na temat choroby krążka międzykręgowego u ras chondrodystroficznych oraz zespołu autozapalnego shar pei, wzorce ras FCI. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii ani behawiorystą.
