Klaudia Wójcik
Jeszcze kilka lat temu zdjęcie kolejowego wiaduktu, hali lotniska albo koszar z zewnątrz było zupełnie neutralną czynnością. Dziś może się skończyć legitymowaniem, mandatem, a w skrajnym przypadku aresztem. Zakaz fotografowania wybranych obiektów obowiązuje w Polsce od 2023 roku, ale działa inaczej, niż większość ludzi sądzi. Nie ma żadnej publicznej listy zakazanych miejsc. Jest natomiast tablica, którą trzeba umieć rozpoznać. 📷
📌 W skrócie
- Zakaz wprowadziła nowelizacja ustawy o obronie Ojczyzny z 17 sierpnia 2023 r., która dodała do niej art. 616a.
- Zakaz nie obowiązuje wszędzie. Działa tylko wtedy, gdy obiekt jest fizycznie oznaczony tablicą z napisem „ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA”.
- Wzór tablicy określa rozporządzenie szefa MON z 27 marca 2025 r.: biały kwadrat 60 na 60 cm z czerwoną obwódką, obowiązujące od 17 kwietnia 2025 r.
- Zakaz obejmuje nie tylko sam obiekt, ale też osoby i rzeczy znajdujące się na jego terenie.
- Dotyczy obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronności, obiektów resortu obrony oraz infrastruktury krytycznej.
- Złamanie zakazu jest wykroczeniem zagrożonym aresztem albo grzywną, a sąd może orzec przepadek sprzętu.
- Nie istnieje publiczny wykaz objętych obiektów. O oznaczeniu decyduje podmiot odpowiedzialny za ochronę danego miejsca.
📜 Skąd wziął się przepis i co dokładnie mówi
Do 2023 roku sytuacja była niejasna. Ochrona obiektów wojskowych opierała się na przepisach o informacjach niejawnych i wewnętrznych instrukcjach, a fotografujący słyszeli czasem od ochrony, że „nie wolno”, bez wskazania konkretnej podstawy prawnej. Nowelizacja ustawy o obronie Ojczyzny z 17 sierpnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1834) tę lukę zamknęła, dodając art. 616a.
Przepis zabrania bez zezwolenia fotografowania, filmowania oraz utrwalania w innej postaci obrazu obiektów objętych ochroną. Co ważne, zakaz rozciąga się także na osoby oraz ruchomości znajdujące się na terenie tych obiektów. W praktyce oznacza to, że nie można też fotografować zaparkowanego tam pojazdu czy przechodzącego żołnierza.
Kluczowy mechanizm działania przepisu jest jednak inny, niż sugerują nagłówki. Zakaz aktywuje się dopiero przez oznaczenie obiektu. Dopóki na ogrodzeniu nie wisi odpowiednia tablica, ten konkretny przepis nie ma zastosowania. O tym, czy obiekt oznaczyć, decyduje organ lub podmiot właściwy do jego ochrony, biorąc pod uwagę realne zagrożenia.
🪧 Jak wygląda tablica, której trzeba szukać
Przez pierwsze półtora roku obowiązywania przepisu brakowało urzędowego wzoru oznaczenia, co rodziło chaos. Uporządkowało to rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 27 marca 2025 r., które weszło w życie 17 kwietnia 2025 r.
Oznaczenie obiektu
🚫 Tablica „ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA”
- Kształt i rozmiar: kwadrat o wymiarach 60 na 60 cm
- Kolory: białe tło, czerwona obwódka
- Treść: napis „ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA” wraz z graficznym symbolem przekreślonego aparatu
- Umiejscowienie: na ogrodzeniu, przy bramach i wejściach, a także bezpośrednio na samym obiekcie
Tablica ma być widoczna z miejsca, z którego da się obiekt sfotografować. Jeśli jej nie widzisz, nie znaczy to automatycznie, że jej nie ma, warto więc rozejrzeć się po ogrodzeniu i wejściach.
📊 Czego dokładnie dotyczy zakaz
Największym praktycznym problemem jest trzecia kategoria. Infrastruktura krytyczna to pojęcie bardzo szerokie i obejmuje obiekty, które na pierwszy rzut oka wyglądają zupełnie cywilnie: stacje transformatorowe, przepompownie, mosty, odcinki torów, maszty. To dlatego fotografowie krajobrazu i miłośnicy kolei najczęściej odczuli zmianę przepisów.
⚖️ Jaka jest kara
Naruszenie zakazu stanowi wykroczenie. Zagrożone jest karą aresztu albo grzywny, a dodatkowo sąd może orzec przepadek przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia. W praktyce oznacza to ryzyko utraty aparatu, telefonu lub drona.
⚠️ Czego ochrona i policja NIE mogą zrobić na miejscu
- Nie mogą same orzec przepadku sprzętu. O przepadku decyduje sąd.
- Nie mogą zmusić Cię do usunięcia zdjęć. Taka ingerencja nie ma podstawy w przepisie o zakazie fotografowania.
- Nie mogą powoływać się na zakaz przy obiekcie, który nie jest oznaczony tablicą.
Mogą natomiast wylegitymować Cię i skierować sprawę do sądu albo nałożyć mandat, jeśli go przyjmiesz. Jeżeli uważasz, że zakaz nie obowiązywał, mandatu nie musisz przyjmować, sprawa trafi wtedy do sądu.
📱 A co z telefonem, dronem i nagraniem wideo
Przepis mówi o utrwalaniu obrazu, a nie o konkretnym urządzeniu. Nie ma więc znaczenia, czy używasz lustrzanki, telefonu, kamery sportowej czy drona. Liczy się sam fakt zarejestrowania obrazu.
W przypadku dronów sytuacja jest zresztą podwójnie uregulowana, bo niezależnie od zakazu fotografowania obowiązują strefy geograficzne dla bezzałogowców. Nad większością obiektów wojskowych i infrastrukturą krytyczną loty są ograniczone lub wymagają zgody, a sprawdzić to trzeba przed startem w aplikacji operatora przestrzeni powietrznej. Samo podniesienie drona w zakazanej strefie jest osobnym naruszeniem, zupełnie niezależnym od tego, czy włączyłeś kamerę.
Co z podróżami? Przy przekraczaniu granic i kontroli bezpieczeństwa obowiązują jeszcze inne reguły, które też zaskakują pasażerów. Pisaliśmy między innymi o tym, co oznaczają cztery litery SSSS na karcie pokładowej oraz o tym, jak działa system EES na granicach strefy Schengen.
🧭 Jak się zachować w praktyce
Dla zdecydowanej większości osób zmiana nie oznacza żadnej realnej uciążliwości. Zdjęcie rynku, kościoła, parku czy własnej ulicy jest tak samo legalne jak wcześniej. Warto jednak wyrobić w sobie prosty nawyk.
- Rozejrzyj się za tablicą, zanim zrobisz zdjęcie ogrodzonego terenu, instalacji technicznej, obiektu kolejowego lub czegokolwiek z wartownią.
- Zobaczyłeś tablicę, odłóż aparat. Nie ma tu pola do negocjacji ani do argumentu, że zdjęcie jest dla siebie.
- Potrzebujesz zdjęcia służbowo? Poproś o zgodę podmiot odpowiedzialny za ochronę obiektu. Zakaz dotyczy fotografowania bez zezwolenia, więc zezwolenie jest możliwe.
- Drona sprawdź przed startem w aplikacji ze strefami geograficznymi, niezależnie od tablic na ziemi.
- Zostałeś wylegitymowany? Zachowaj spokój, podaj dane, zapytaj o podstawę prawną i o to, gdzie znajduje się oznaczenie. Jeśli oznaczenia nie ma, nie przyjmuj mandatu.
🗣️ Dlaczego przepis wzbudza spory
Zakaz od początku budził zastrzeżenia konstytucyjne. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał, że może naruszać art. 54 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3, bo ogranicza wolność pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, a kryteria oznaczania obiektów są nieprecyzyjne i pozostawione uznaniu organów.
Drugim punktem krytyki jest brak jawnego wykazu. Obywatel nie ma możliwości sprawdzenia z góry, które obiekty są objęte zakazem, i dowiaduje się o tym wyłącznie z tablicy w terenie. Resort obrony odpowiada, że publikacja takiej listy przeczyłaby celowi regulacji, bo byłaby gotową mapą celów. Ten argument jest zrozumiały, ale pozostawia zwykłego fotografa z obowiązkiem czujności, a nie z możliwością weryfikacji.
Zmiana nie wzięła się z niczego. Powstała w odpowiedzi na rosnącą liczbę przypadków rozpoznawania infrastruktury i obiektów wojskowych, w tym zarejestrowanych prób dokumentowania ich przez osoby działające na zlecenie obcych służb. To kontekst, który trudno pominąć przy ocenie proporcjonalności przepisu.
🌍 Czy inne kraje mają podobne przepisy
Tak, choć konstrukcja bywa różna. W wielu państwach europejskich zakazy fotografowania obiektów wojskowych wynikają z przepisów karnych o szpiegostwie albo z regulaminów obiektów, a nie z osobnego przepisu wykroczeniowego. Spotyka się też rozwiązania mieszane, w których liczy się nie samo zdjęcie, lecz cel jego wykonania i sposób wykorzystania.
W praktyce turystycznej zasada jest wszędzie ta sama: jeżeli widzisz tablicę z przekreślonym aparatem, wartownika albo ogrodzenie z napisem o terenie wojskowym, zdjęcia nie robisz. To reguła, która oszczędza kłopotów niezależnie od kraju. Przy okazji warto wiedzieć, że w podróży zaskakują też inne, zupełnie niewojskowe przepisy, na przykład te dotyczące tego, czy wolno spać w samochodzie i gdzie jest to dozwolone.
❓ Najczęstsze pytania o zakaz fotografowania
Czy w Polsce nie wolno fotografować wszystkich mostów i dworców?
Nie. Zakaz działa wyłącznie wobec obiektów oznaczonych tablicą z napisem ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA. Most czy dworzec bez takiego oznaczenia można fotografować, choć część obiektów infrastruktury krytycznej faktycznie została oznaczona.
Jak wygląda znak zakazu fotografowania?
To biała kwadratowa tablica o wymiarach 60 na 60 centymetrów z czerwoną obwódką, napisem ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA oraz symbolem przekreślonego aparatu. Wzór określa rozporządzenie szefa MON z 27 marca 2025 roku, obowiązujące od 17 kwietnia 2025 roku. Tablice umieszcza się na ogrodzeniach, przy bramach, wejściach oraz na samym obiekcie.
Jaka kara grozi za złamanie zakazu?
Jest to wykroczenie zagrożone karą aresztu albo grzywny. Sąd może dodatkowo orzec przepadek przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia, czyli na przykład aparatu, telefonu lub drona.
Czy policja może kazać mi usunąć zdjęcia?
Przepis o zakazie fotografowania nie daje podstawy do nakazania usunięcia zdjęć ani do odebrania sprzętu na miejscu. Funkcjonariusze mogą wylegitymować, zaproponować mandat lub skierować sprawę do sądu. O przepadku sprzętu decyduje wyłącznie sąd.
Gdzie znajdę listę obiektów objętych zakazem?
Takiej publicznej listy nie ma i nie będzie, ponieważ resort obrony uznaje, że jej ujawnienie przeczyłoby celowi przepisu. Jedynym sposobem rozpoznania objętego obiektu jest tablica umieszczona w terenie.
Czy zakaz dotyczy też telefonu i drona?
Tak. Przepis mówi o utrwalaniu obrazu, bez względu na urządzenie. Dla dronów obowiązują dodatkowo strefy geograficzne, które trzeba sprawdzić przed startem, i są one niezależne od oznaczeń na ziemi.
Przepis sprowadza się do jednej praktycznej zasady: zanim naciśniesz migawkę przy ogrodzonym terenie, popatrz na ogrodzenie. Biała tablica z przekreślonym aparatem to jedyna informacja, jaką dostaniesz, i jednocześnie jedyna, jakiej potrzebujesz. 📷
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Źródła: ustawa o obronie Ojczyzny, art. 616a (dodany nowelizacją z 17 sierpnia 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1834), rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 27 marca 2025 r. określające wzór znaku zakazu fotografowania, stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zgodności zakazu z Konstytucją oraz odpowiedź MON. Stan prawny: październik 2026 r.
