w ,

Bąblowica: objawy, jak można się zarazić i jak się ją leczy

Bąblowica przez pierwsze lata zwykle nie daje żadnych objawów. Gdy się pojawiają, najczęściej są to: uczucie ucisku albo tępy ból pod prawym łukiem żebrowym, powiększona wątroba, nudności, przewlekłe zmęczenie i chudnięcie, a później żółtaczka i świąd skóry. Jeśli torbiel rozwija się w płucach, dochodzą kaszel, duszność i ból w klatce piersiowej. Za chorobę odpowiadają larwy tasiemców Echinococcus, a człowiek zaraża się, połykając ich jaja pochodzące z kału lisów lub psów.

Bąblowica często jest wykrywana przypadkiem, na USG brzucha zrobionym z zupełnie innego powodu. Jeśli masz przewlekłe dolegliwości w prawym podżebrzu, a do tego psa, ogród albo często bywasz w lesie, powiedz o tym lekarzowi rodzinnemu. Wczesne rozpoznanie wyraźnie poprawia rokowanie.

Objawy bąblowicy u człowieka

Objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy torbiel albo naciek pasożyta urośnie na tyle, że uciska sąsiednie tkanki lub upośledza pracę narządu. To, co czuje chory, zależy więc głównie od tego, gdzie rozwinęły się larwy.

Objawy ze strony wątroby (najczęstsze)

  • uczucie pełności, ucisku lub tępy ból pod prawym łukiem żebrowym,
  • powiększona wątroba, którą lekarz wyczuwa przy badaniu brzucha,
  • nudności, brak apetytu, wzdęcia,
  • przewlekłe zmęczenie i spadek masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
  • żółtaczka i świąd skóry, gdy zmiana uciska drogi żółciowe,
  • nawracające stany podgorączkowe.

Objawy ze strony płuc

  • przewlekły kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej,
  • krwioplucie albo odkrztuszanie płynu o słonym smaku, gdy torbiel pęknie do oskrzela.

Objawy z innych narządów

Rzadziej torbiele rozwijają się w mózgu (bóle głowy, napady drgawek, zaburzenia widzenia), w kościach (ból, złamania przy niewielkim urazie), nerkach lub śledzionie. W postaci wielojamowej ogniska w płucach i mózgu przypominają przerzuty nowotworu.

Uwaga na pęknięcie torbieli

Pęknięcie torbieli bąblowcowej, na przykład po urazie brzucha, może wywołać gwałtowną reakcję alergiczną, łącznie ze wstrząsem anafilaktycznym. Nagła duszność, pokrzywka i spadek ciśnienia u osoby z rozpoznaną torbielą to powód, by od razu dzwonić na numer 112.

Po jakim czasie pojawiają się objawy

W bąblowicy jednojamowej torbiel rośnie powoli i może przez wiele lat nie dawać sygnałów. W bąblowicy wielojamowej okres bez objawów trwa według Światowej Organizacji Zdrowia od 5 do 15 lat (WHO). Dlatego większość chorych to osoby dojrzałe i starsze: w Polsce zachorowalność jest najwyższa w wieku od 70 do 74 lat.

Bąblowica jednojamowa i wielojamowa: czym się różnią

U ludzi występują dwie główne postacie choroby. Różni je pasożyt, przebieg i rokowanie, dlatego lekarz zawsze ustala, z którą ma do czynienia.

CechaBąblowica jednojamowaBąblowica wielojamowa
PasożytEchinococcus granulosusEchinococcus multilocularis
Skąd jajagłównie pies (także wilk)głównie lis, rzadziej pies, jenot, kot
Co tworzy w cielepojedyncze torbiele wypełnione płynemnaciekające skupiska drobnych pęcherzyków
Gdzie najczęściejwątroba, potem płucaprawie zawsze wątroba, z ogniskami w innych narządach
Czas bez objawówwiele latod 5 do 15 lat
Udział rozpoznań w Polsceok. 42 do 54 proc.ok. 10 do 20 proc.
Rokowaniezwykle dobre po leczeniupoważne, nieleczona postępuje i prowadzi do śmierci

Źródło: WHO, dane NFZ z lat 2015 do 2023 (Clinical and Experimental Hepatology). Pozostałe rozpoznania w Polsce nie mają określonego gatunku pasożyta.

To postać wielojamowa stoi za nagłówkami o chorobie „mylonej z nowotworem”. Na USG i w tomografii zmiana w wątrobie wygląda jak guz, rośnie naciekowo i może dawać ogniska w płucach czy mózgu podobne do przerzutów.

Jak można się zarazić bąblowicą?

Człowiek zaraża się wyłącznie przez połknięcie jaj tasiemca. Jaja trafiają do środowiska z kałem zakażonych lisów i psów, od razu są zakaźne, a w wilgotnej, chłodnej glebie przetrwają wiele miesięcy. Bąblowica nie przenosi się z człowieka na człowieka. Najczęstsze sytuacje, w których jaja trafiają do ust:

  • Kontakt z psem, zwłaszcza wiejskim, biegającym luzem i polującym na gryzonie. Jaja zostają na sierści i pysku, a potem na rękach.
  • Praca w ogrodzie, na polu, w lesie bez rękawic i bez mycia rąk. Ziemia z jajami zostaje pod paznokciami.
  • Leśne owoce, grzyby, warzywa z nieogrodzonych grządek zjedzone bez dokładnego mycia lub obróbki termicznej.
  • Woda z niepewnych źródeł, na przykład z leśnego strumienia.
  • Dotykanie lisa, także martwego, gołymi rękami.

Leśne jagody to realna, ale nie jedyna ani najważniejsza droga zakażenia. Badania wśród chorych w Europie wskazują, że silniej z ryzykiem wiążą się pies, który swobodnie biega i zjada gryzonie, praca w rolnictwie i prace ziemne w ogrodzie.

Lis rudy w lesie, główny żywiciel tasiemca wywołującego bąblowicę wielojamową

Bąblowica w Polsce: ile jest zachorowań

Według danych NFZ z lat 2015 do 2023 w Polsce co roku rozpoznaje się od ok. 240 do ok. 520 nowych przypadków bąblowicy, a w 2023 roku zachorowalność wyniosła 1,16 na 100 tys. mieszkańców (Clinical and Experimental Hepatology). Kobiety chorują częściej niż mężczyźni. Najwięcej zachorowań notuje się na Podlasiu, Pomorzu Zachodnim oraz Warmii i Mazurach. Oficjalne zgłoszenia do sanepidu są kilkukrotnie niższe, bo część przypadków nie trafia do rejestru chorób zakaźnych.

Źródło problemu dobrze widać u lisów. W badaniu Państwowego Instytutu Weterynaryjnego z lat 2009 do 2013 tasiemca bąblowca wielojamowego miało średnio 16,5 proc. lisów w Polsce, ale na Warmii i Mazurach co drugi (50 proc.), a na Podkarpaciu 47,2 proc.

Jak chronić się przed bąblowicą?

  1. Myj dokładnie owoce leśne, grzyby i warzywa z ogrodu, kilka razy pod bieżącą wodą. Mycie zmniejsza ryzyko, ale go nie zeruje.
  2. Najpewniejsza jest obróbka termiczna: gotowanie, pieczenie lub smażenie w temperaturze powyżej 60°C niszczy jaja. Domowa zamrażarka (ok. minus 18°C) ich nie zabija.
  3. Po pracy w ogrodzie, w lesie i po zabawie z psem myj ręce mydłem, także pod paznokciami. W ogrodzie pracuj w rękawicach.
  4. Regularnie odrobaczaj psa preparatem z prazykwantelem, zgodnie z zaleceniem weterynarza, zwłaszcza jeśli biega luzem i poluje.
  5. Nie dotykaj lisów, także martwych, gołymi rękami. W lesie pij tylko wodę butelkowaną albo przegotowaną.
  6. Nie zostawiaj przy domu odpadków, które przyciągają lisy.
Mycie rąk mydłem, podstawowa ochrona przed bąblowicą po pracy w ogrodzie i kontakcie z psem
unsplash.com

Przed wyjściem do lasu przypomnij sobie też zasady bezpiecznego grzybobrania. Jesienią w wielu regionach z samolotów zrzucane są przynęty ze szczepionką dla lisów, więc warto wiedzieć, co zrobić po znalezieniu przynęty dla lisów. O innym zagrożeniu z lasu, które daje objawy znacznie szybciej, przeczytasz w tekście o tym, jak rozpoznać boreliozę po ukąszeniu kleszcza.

Jak wykryć bąblowicę i jak się ją leczy

Diagnostyka

Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej. Rozpoznanie potwierdzają tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny oraz badanie krwi na przeciwciała przeciwko bąblowcowi (ELISA, a w razie wątpliwości Western blot). Wynik ujemny nie wyklucza choroby, dlatego decydujący jest obraz zmiany w badaniach obrazowych. Leczeniem zajmują się lekarze chorób zakaźnych i chirurdzy w ośrodkach, które mają doświadczenie z tą chorobą.

Leczenie bąblowicy jednojamowej

Sposób leczenia zależy od wielkości i stadium torbieli. Lekarz może wybrać operacyjne usunięcie torbieli, zabieg PAIR (nakłucie, odessanie płynu, wstrzyknięcie środka niszczącego larwy i ponowne odessanie) albo leczenie albendazolem, często łącząc te metody. Małe, nieaktywne torbiele bywają tylko obserwowane w kolejnych badaniach USG.

Leczenie bąblowicy wielojamowej

Gdy zmiana jest ograniczona, podstawą jest radykalna operacja z usunięciem jej razem z marginesem zdrowej tkanki, a potem albendazol przez co najmniej 2 lata. Jeśli zmiany nie da się wyciąć, albendazol przyjmuje się latami, często do końca życia, bo hamuje rozwój pasożyta. W bardzo zaawansowanych przypadkach rozważa się przeszczep wątroby.

Pacjent z kroplówką na sali szpitalnej podczas leczenia bąblowicy
unsplash.com

Im wcześniej choroba zostanie wykryta, tym większa szansa na całkowite wyleczenie. Nie lecz się na własną rękę preparatami „na pasożyty” z internetu: bąblowicy nie da się nimi usunąć, a opóźniają właściwe rozpoznanie. Zmiana w wątrobie widoczna na USG nie zawsze oznacza pasożyta, częściej jest to na przykład stłuszczeniowa choroba wątroby, dlatego wynik zawsze omawiaj z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.

Jakie są pierwsze objawy bąblowicy?

Najczęściej uczucie ucisku lub tępy ból pod prawym łukiem żebrowym, powiększona wątroba, zmęczenie i chudnięcie. Pojawiają się zwykle dopiero po kilku, a nawet kilkunastu latach od zakażenia, wcześniej choroba przebiega bezobjawowo.

Czy bąblowica jest zaraźliwa?

Nie przenosi się z człowieka na człowieka. Zarazić się można tylko, połykając jaja tasiemca z kału zakażonego lisa lub psa, na przykład z brudnych rąk, nieumytych owoców leśnych albo warzyw z ogrodu.

Czy można zarazić się bąblowicą od jagód?

Tak, jeśli na owocach są jaja tasiemca i zjesz je nieumyte. Jagody nie są jednak jedynym ani największym źródłem: silniej z ryzykiem wiążą się kontakt z psem, który poluje na gryzonie, i prace w ziemi bez mycia rąk.

Czy mrożenie owoców zabija jaja bąblowca?

Nie. Jaja przeżywają miesiące w temperaturze domowej zamrażarki, czyli ok. minus 18°C. Skuteczna jest obróbka termiczna powyżej 60°C: gotowanie, pieczenie lub smażenie.

Czy bąblowica jest uleczalna?

Bąblowicę jednojamową zwykle udaje się wyleczyć operacyjnie, zabiegiem PAIR lub albendazolem. Postać wielojamowa jest trudniejsza: przy wczesnym wykryciu można ją usunąć chirurgicznie, a gdy to niemożliwe, albendazol przyjmowany latami hamuje rozwój pasożyta.

Jak wykryć bąblowicę?

Pierwszym badaniem jest zwykle USG jamy brzusznej. Rozpoznanie potwierdza się tomografią lub rezonansem oraz badaniem krwi na przeciwciała przeciwko bąblowcowi. Skierowanie wystawia lekarz rodzinny.

Napisane przez Anna Kocur

Anna Kocur, redaktorka i dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowia, snu i zdrowego stylu życia. Od lat przystępnie tłumaczy wyniki badań i zalecenia ekspertów, dbając o to, by treści na Sztosowe.pl były rzetelne, aktualne i praktyczne. Najchętniej pisze o profilaktyce, dobrych nawykach, diecie oraz higienie snu i regeneracji. Wierzy, że największą różnicę robią małe, codzienne zmiany. Prywatnie miłośniczka porannych spacerów i dobrej książki przed snem. Uwaga: artykuły mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.

Oferty partnerów

Reklama
Reklama
Reklama