Anna Kocur
Bąblowica (echinokokoza) to choroba pasożytnicza wywołana przez larwy tasiemców z rodzaju Echinococcus. Objawy bąblowicy pojawiają się zwykle dopiero po kilku, a nawet kilkunastu latach od zakażenia: ucisk lub ból pod prawym łukiem żebrowym, powiększona wątroba, przewlekłe zmęczenie, chudnięcie, czasem żółtaczka. Zarazić się można, połykając jaja pasożyta pochodzące z kału lisów lub psów, na przykład z nieumytymi owocami leśnymi, z rąk po zabawie z psem albo po pracy w ogrodzie.
Co to jest bąblowica i jakie są jej rodzaje?
U ludzi występują dwie główne postacie choroby. Różnią się pasożytem, przebiegiem i rokowaniem, dlatego lekarz zawsze ustala, z którą ma do czynienia.
Porównanie dwóch postaci bąblowicy u człowieka.
To właśnie postać wielojamowa stoi za nagłówkami o chorobie „mylonej z nowotworem”. Na USG i w tomografii zmiana w wątrobie wygląda jak guz, rośnie naciekowo i potrafi dawać ogniska w płucach czy mózgu, przypominające przerzuty.
Bąblowica: objawy u człowieka
Przez długi czas choroba nie daje żadnych sygnałów. Objawy pojawiają się, gdy torbiel lub naciek zaczyna uciskać sąsiednie tkanki albo upośledzać pracę narządu.
Objawy ze strony wątroby
- uczucie pełności, ucisku lub tępego bólu pod prawym łukiem żebrowym,
- wyczuwalne powiększenie wątroby,
- żółtaczka i świąd skóry, gdy zmiana uciska drogi żółciowe,
- zmęczenie, brak apetytu, spadek masy ciała,
- nawracające stany podgorączkowe.
Objawy ze strony płuc i innych narządów
- przewlekły kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej,
- krwioplucie lub odkrztuszanie płynu o słonym smaku po pęknięciu torbieli,
- bóle głowy, napady drgawek lub zaburzenia widzenia przy rzadkich ogniskach w mózgu.
Uwaga na pęknięcie torbieli
Pęknięcie torbieli bąblowcowej, na przykład po urazie brzucha, może wywołać gwałtowną reakcję alergiczną, łącznie ze wstrząsem anafilaktycznym. Nagła duszność, pokrzywka i spadek ciśnienia u osoby z rozpoznaną torbielą wymagają wezwania pogotowia.
Jak można się zarazić bąblowicą?
Człowiek zaraża się wyłącznie przez połknięcie jaj tasiemca. Jaja są wydalane z kałem zakażonych lisów i psów, są zakaźne od razu i w wilgotnym środowisku przetrwają w glebie nawet kilkanaście miesięcy. Choroba nie przenosi się z człowieka na człowieka.
Leśne jagody są realną, ale nie jedyną drogą zakażenia. Badania przeprowadzone wśród chorych w Europie wskazują, że silniejszymi czynnikami ryzyka są posiadanie psa, który swobodnie biega i zjada gryzonie, praca w rolnictwie i prace ziemne w ogrodzie.
Bąblowica w Polsce
Najwięcej zakażonych lisów stwierdza się na północnym wschodzie i południowym wschodzie kraju. W badaniach z lat 2002-2006 bąblowca wielojamowego miało 39,6% lisów w województwie warmińsko-mazurskim i 36,8% na Podkarpaciu, a w niektórych lokalnych ogniskach nawet ponad połowa zwierząt. Przypadki u ludzi rozpoznaje się co roku w całym kraju, najczęściej postać jednojamową.
Jak chronić się przed bąblowicą?
- Myj dokładnie owoce leśne, grzyby i warzywa z ogrodu, najlepiej kilkukrotnie pod bieżącą wodą.
- Najpewniejsza jest obróbka termiczna: gotowanie, pieczenie lub smażenie powyżej 60°C niszczy jaja. Domowa zamrażarka (około minus 18°C) ich nie zabija.
- Po pracy w ogrodzie, w lesie i po zabawie z psem myj ręce mydłem, także pod paznokciami.
- Regularnie odrobaczaj psa preparatem z prazykwantelem, zwłaszcza jeśli biega luzem i poluje.
- Nie dotykaj lisów, także martwych, gołymi rękami. Na wsi i w lesie pij tylko przegotowaną wodę.
- Nie zostawiaj odpadków, które przyciągają lisy w pobliże domu.
Jak wykryć bąblowicę? Diagnostyka i leczenie
Podstawą jest USG jamy brzusznej, które często przypadkowo pokazuje torbiel lub naciek w wątrobie. Rozpoznanie potwierdzają tomografia komputerowa lub rezonans oraz badania krwi na przeciwciała przeciwko bąblowcowi (ELISA, Western blot). Leczeniem zajmują się lekarze chorób zakaźnych i chirurdzy w specjalistycznych ośrodkach.
Im wcześniej choroba zostanie wykryta, tym większa szansa na całkowite wyleczenie. Jeśli masz przewlekłe dolegliwości pod prawym łukiem żebrowym, a do tego psa, ogród lub częste wypady do lasu, powiedz o tym lekarzowi. O tym, jak na co dzień dbać o ten narząd, przeczytasz w tekście 7 rzeczy, które warto robić dla zdrowej wątroby. Inną częstą przyczyną zmian w wątrobie widocznych na USG jest stłuszczeniowa choroba wątroby, a o innych zagrożeniach czyhających w lesie piszemy w poradniku o tym, jak chronić się przed kleszczami.
Najczęściej zadawane pytania
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Jakie są pierwsze objawy bąblowicy?
Najczęściej to uczucie ucisku lub tępy ból pod prawym łukiem żebrowym, powiększenie wątroby, zmęczenie i chudnięcie. Pojawiają się zwykle dopiero po kilku latach od zakażenia, wcześniej choroba przebiega bezobjawowo.
Czy można zarazić się bąblowicą od jagód?
Tak, jeśli na owocach są jaja tasiemca z kału lisa lub psa i zjesz je nieumyte. Jagody nie są jednak jedynym ani największym źródłem: ważniejsze są kontakt z psem, który poluje na gryzonie, i prace w ziemi bez mycia rąk.
Czy mrożenie owoców zabija jaja bąblowca?
Nie. Jaja przeżywają tygodnie w temperaturze około minus 27°C, więc domowa zamrażarka ich nie unieszkodliwi. Skuteczna jest obróbka termiczna powyżej 60°C, czyli gotowanie, pieczenie lub smażenie.
Czy bąblowica jest uleczalna?
Bąblowicę jednojamową zwykle udaje się wyleczyć operacyjnie lub metodą PAIR z albendazolem. Postać wielojamowa jest trudniejsza: przy wczesnym wykryciu możliwe jest radykalne usunięcie zmiany, w innych przypadkach leczenie albendazolem trwa latami i hamuje rozwój pasożyta.
Jak wykryć bąblowicę?
Pierwszym badaniem jest zwykle USG jamy brzusznej. Rozpoznanie potwierdza się tomografią lub rezonansem oraz badaniem krwi na przeciwciała przeciwko bąblowcowi.
