w

Największy polski teleskop zrobił pierwsze zdjęcia. Na tę chwilę czekało kilka pokoleń astronomów

Galaktyka spiralna NGC 300 w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza, zdjęcie ESO
Fot. ESO, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Wyobraź sobie, że na prezent czekasz od czasów swoich dziadków. Tak właśnie mają polscy astronomowie. Największy polski teleskop optyczny, z lustrem o średnicy 2,5 m, na początku listopada wykonał pierwsze zdjęcia nieba. Stoi na pustyni Atakama w Chile, a o taki instrument nasi naukowcy zabiegali od lat 50. XX wieku. 🔭

📌 W skrócie

  • 🔭 Teleskop ma zwierciadło o średnicy 2,5 m i należy do Obserwatorium Cerro Murphy CAMK PAN.
  • 🌌 Pierwszym celem była galaktyka spiralna NGC 300, odległa o ok. 6,5 mln lat świetlnych.
  • 💶 Budowę umożliwił europejski grant ERC Synergy wart ok. 15 mln euro.
  • 📅 Regularne obserwacje naukowe ruszą w kwietniu 2027 roku.

Co dokładnie się wydarzyło?

W astronomii „pierwsze światło” to moment, w którym nowy teleskop po raz pierwszy zbiera światło z nieba i robi zdjęcia. Taki moment przeżył właśnie instrument Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN (CAMK PAN). Informację przekazał sam instytut, a opisał ją m.in. portal Space24.pl.

Teleskop dołączył do zespołu instrumentów Obserwatorium Cerro Murphy, położonego w jednym z najlepszych miejsc do obserwacji nieba na świecie. Obserwatorium działa na terenie Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), ok. 12 tys. km od Polski. Kieruje nim prof. Grzegorz Pietrzyński z CAMK PAN.

Instrument zbudowała austriacka firma ASA Astrosysteme. Dla producenta to największa konstrukcja w historii. Teraz astronomowie testują sprzęt, a oficjalne uruchomienie zaplanowano na kwiecień 2027 roku.

Dlaczego czekaliśmy na to tak długo?

Bo historia polskiego dużego teleskopu to opowieść o niespełnionym marzeniu. W 1968 roku, dzięki staraniom prof. Włodzimierza Zonna, zamówiono w niemieckich zakładach Zeissa teleskop z lustrem o średnicy 2 m. Miał stanąć w Centralnym Obserwatorium Astronomicznym pod Belskiem koło Grójca i ruszyć w 1973 roku, na 500. rocznicę urodzin Kopernika. W 1970 roku kontrakt zerwano, a obserwatorium nigdy nie powstało.

Dlatego dyrektor CAMK PAN prof. Rafał Moderski powiedział w komunikacie instytutu: „Po niemal sześćdziesięciu latach możemy powiedzieć, że marzenie kilku pokoleń polskich astronomów wreszcie się spełnia”. Prof. Pietrzyński dodał, że zespół ma „niezwykle nowoczesny teleskop i imponującą kopułę”.

🗓️ Droga do polskiego teleskopu

lata 50.polscy astronomowie zaczynają starać się o duży teleskop
1968zamówienie teleskopu 2 m w zakładach Zeissa
1970zerwanie kontraktu, projekt upada
1999start projektu Araucaria, pierwsze obserwacje galaktyki NGC 300
listopad 2026pierwsze światło teleskopu 2,5 m w Chile
kwiecień 2027początek regularnych obserwacji

Co pokazało pierwsze zdjęcie?

Jednym z pierwszych celów była galaktyka spiralna NGC 300 w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza. Dzieli nas od niej ok. 6,5 mln lat świetlnych, czyli ponad 61 trylionów kilometrów. Obraz złożono ze zdjęć wykonanych w różnych filtrach podczas kilku nocy.

Wybór nie był przypadkowy. To od NGC 300 w 1999 roku zaczął się projekt Araucaria, w którym zespół prof. Pietrzyńskiego m.in. bardzo dokładnie zmierzył odległość do Wielkiego Obłoku Magellana. Takie pomiary to fundament, na którym astronomowie liczą, jak szybko rozszerza się Wszechświat.

Czy tę galaktykę zobaczę z Polski?

Niestety nie. NGC 300 leży na niebie południowym i z Polski praktycznie nie wznosi się nad horyzont. Właśnie dlatego polskie obserwatorium działa w Chile, gdzie niebo jest ciemne, suche i przez większość nocy w roku bezchmurne.

Jeśli chcesz popatrzeć w niebo z własnego podwórka, nie musisz jechać na Atakamę. Już 24 listopada czeka nas superksiężyc widoczny gołym okiem, a po zmroku łatwo wypatrzyć też przelatujące satelity.

Co dalej z polskim teleskopem?

Do kwietnia 2027 roku teleskop dostanie kolejne instrumenty: kamerę optyczną budowaną z Uniwersytetem Johnsa Hopkinsa z USA, spektrograf wysokiej rozdzielczości od nowozelandzkiej firmy KiwiStar Optics oraz kamerę podczerwoną. Budowę teleskopu i kopuły sfinansował grant ERC Synergy dla projektu UniverScale, wart ok. 15 mln euro, czyli ponad 60 mln zł.

To kolejny sukces polskiej nauki o kosmosie w ostatnich tygodniach. Niedawno pisaliśmy też o odkryciu na Marsie, które współtworzył naukowiec z PAN.

Jesteście dumni z polskich astronomów? Co chcielibyście, żeby nasz teleskop odkrył jako pierwsze?

Napisane przez Magdalena Adamczyk

Magdalena Adamczyk pisze dla sztosowe.pl o numerologii, sennikach, anielskich liczbach i symbolice duchowej. Od ponad 10 lat zgłębia tradycje ezoteryczne, tarot i interpretacje snów. Łączy podejście symboliczne z perspektywą psychologii poznawczej, tłumacząc znaczenia liczb, godzin lustrzanych i sennych obrazów przystępnie, bez popadania w nadmierny mistycyzm. W swoich tekstach skupia się na tym, jak symbole mogą służyć autorefleksji i lepszemu rozumieniu siebie. Pisze m.in. o godzinach lustrzanych, anielskich liczbach, sennikach, tarocie oraz symbolice popularnych zjawisk kulturowych.

Oferty partnerów

Reklama
Reklama
Reklama