w ,

Czy bieganie niszczy stawy i kolana? Co mówią badania i jak biegać bezpiecznie

Kobieta biegająca rekreacyjnie wzdłuż wody, bieganie a zdrowe stawy

Nie, rekreacyjne bieganie nie niszczy stawów ani kolan. W metaanalizie 17 badań obejmujących ponad 114 tysięcy osób choroba zwyrodnieniowa kolan lub bioder dotyczyła 3,5% biegaczy amatorów, 10,2% osób nieaktywnych i 13,3% zawodników wyczynowych. Stawom szkodzą głównie nadwaga, przebyte urazy i zbyt szybkie zwiększanie kilometrażu, a nie sam bieg.

Jeśli biegasz dla zdrowia dwa, trzy razy w tygodniu i nic Cię nie boli, Twoje kolana raczej na tym zyskują. Poniżej znajdziesz liczby z badań, sytuacje, w których bieganie naprawdę może zaszkodzić, prosty plan ochrony kolan i objawy, przy których trzeba zrobić przerwę.

Czy bieganie niszczy kolana? Co pokazują badania

W 2017 roku zespół Eduarda Alentorna Geli opublikował w Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy metaanalizę 17 badań, w których łącznie wzięło udział 114 829 osób. Porównano, jak często artroza kolan i bioder występuje u biegaczy amatorów, u zawodników i u osób, które nie uprawiają sportu.

GrupaArtroza kolan lub bioderCo to oznacza
Biegacze rekreacyjni3,5%najniższy odsetek ze wszystkich grup
Osoby nieaktywne10,2%prawie trzy razy więcej niż u amatorów
Zawodnicy wyczynowi (lata treningu na najwyższym poziomie)13,3%ryzyko rośnie dopiero przy skrajnych obciążeniach i częstych kontuzjach

Źródło: Alentorn Geli i wsp., Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy, 2017, 47(6).

Podobny wynik dało badanie 675 maratończyków z 2018 roku. Artrozę biodra lub kolana miało 8,8% uczestników z USA, a w dopasowanej grupie z ogólnej populacji tego kraju 17,9%. Liczba lat biegania ani liczba ukończonych maratonów nie zwiększały ryzyka.

Dlaczego bieganie nie zużywa kolan jak opon

Chrząstka potrzebuje ruchu

Chrząstka stawowa nie ma własnych naczyń krwionośnych. Odżywia się mazią stawową, którą każde ugięcie i odciążenie stawu wtłacza w tkankę i z niej wyciska. Umiarkowane, powtarzalne obciążenie działa więc jak pompa. Bez ruchu chrząstka gorzej się odżywia, a mięśnie wokół stawu słabną.

Większy nacisk, ale mniej kroków

W biegu szczytowe obciążenie kolana jest mniej więcej trzy razy większe niż w marszu. Biegacz pokonuje jednak ten sam dystans mniejszą liczbą dłuższych kroków, a każdy kontakt z podłożem trwa ułamek sekundy. Badanie opublikowane w Medicine and Science in Sports and Exercise (2014) wykazało, że obciążenie kolana zsumowane na tym samym dystansie jest w biegu i w marszu podobne. Do tego bieganie wzmacnia mięśnie ud i pośladków, które amortyzują każdy krok.

Kręgosłup też na tym korzysta

Naukowcy z australijskiego Uniwersytetu Deakin opisali w Scientific Reports (2017), że osoby regularnie biegające mają lepiej nawodnione i grubsze krążki międzykręgowe w odcinku lędźwiowym niż osoby nieaktywne. Truchtacze wypadli w tym porównaniu tak samo dobrze jak biegacze długodystansowi.

Kiedy bieganie może szkodzić stawom

Problemem rzadko jest sam bieg. Kłopoty zaczynają się, gdy obciążenie rośnie szybciej, niż ciało zdąży się do niego przystosować, albo gdy kolano jest już osłabione.

Nadwaga i otyłość

W badaniu Stephena Messiera (2005) u osób z nadwagą i artrozą kolana każdy kilogram mniej oznaczał około 4 kg mniejszy nacisk na staw przy każdym kroku. Przy kilku tysiącach kroków dziennie to ogromna różnica. Przy dużej nadwadze lepiej zacząć od marszobiegów, roweru lub pływania i wydłużać odcinki biegu w miarę spadku masy ciała. Więcej o skutkach nadmiernej masy ciała przeczytasz w tekście o przyczynach i skutkach otyłości.

Zbyt szybki wzrost kilometrażu

Duńscy badacze (Nielsen i wsp., 2014) obserwowali 874 początkujących biegaczy z zegarkami GPS. Ci, którzy zwiększali tygodniowy dystans o ponad 30%, częściej mieli urazy przeciążeniowe, takie jak ból okolicy rzepki, przeciążenie pasma biodrowego (ITBS) czy zapalenie ścięgna rzepki, niż osoby dokładające mniej niż 10% tygodniowo.

Przebyte urazy kolana

Zerwane więzadło krzyżowe przednie albo uszkodzona łąkotka wyraźnie zwiększają ryzyko artrozy w tym kolanie, niezależnie od tego, czy ktoś biega. Po takim urazie do biegania wraca się dopiero po rehabilitacji i stopniowo, najlepiej według planu ustalonego z fizjoterapeutą.

Sporty kontaktowe i trening mimo bólu

Piłka nożna, rugby czy koszykówka obciążają kolana głównie przez skręcenia, zderzenia i gwałtowne zwroty, a nie przez sam bieg. Drugi częsty błąd to bieganie na opuchniętym, bolącym kolanie, które pogłębia uszkodzenie.

Zawodnik rugby rozciąga koledze nogę na boisku, sporty kontaktowe obciążają kolana przez urazy
unsplash.com

Jak biegać, żeby chronić kolana: 8 zasad

  1. Dokładaj kilometry powoli. Przykład: biegasz 15 km tygodniowo. Rozsądny następny tydzień to około 16 do 17 km. Skok do 20 km to już ponad 30% więcej. Co trzeci lub czwarty tydzień zrób lżejszy.
  2. Zaczynaj od rozgrzewki. Wystarczy od 5 do 10 minut marszu, truchtu i ćwiczeń dynamicznych. Zobacz, jak wygląda dobra rozgrzewka przed bieganiem.
  3. Ćwicz siłę dwa razy w tygodniu. Przysiady, wykroki, mostek biodrowy i wspięcia na palce. Silne pośladki stabilizują kolano, przyda się tu trening pośladków w domu.
  4. Skróć krok. W badaniu Heiderscheita (2011) na 45 biegaczach zwiększenie liczby kroków na minutę o 5% przy tym samym tempie zmniejszyło obciążenie kolana. Stopa powinna lądować bliżej środka ciężkości, a nie daleko przed ciałem.
  5. Przeplataj podłoże. Asfalt, leśne ścieżki, żwirowe alejki w parku i tartan. Różne podłoże zmienia rozkład obciążeń.
  6. Dobierz wygodne buty. Liczy się komfort i dopasowanie do stopy, a nie najdroższy model. Wymień je, gdy podeszwa jest wyraźnie zdeptana albo pojawiają się nowe dolegliwości.
  7. Planuj dni przerwy. Na początku biegaj co drugi dzień, żeby ścięgna i chrząstka miały czas na adaptację.
  8. Przy nadwadze zacznij od marszobiegów. Na przykład minuta biegu i dwie minuty marszu, powtórzone 8 razy. Co tydzień wydłużaj bieg.
Kobieta biegnąca żwirową alejką w parku, miękkie podłoże odciąża kolana

Sygnały ostrzegawcze: kiedy przerwać bieganie

Lekkie zmęczenie mięśni po treningu jest normalne. Zrób przerwę i skonsultuj się z ortopedą lub fizjoterapeutą, gdy pojawia się:

  • ból kolana, który narasta w trakcie biegu i zmusza do zmiany kroku,
  • ból utrzymujący się dłużej niż dwa, trzy dni po treningu,
  • obrzęk, uczucie ciepła albo zaczerwienienie wokół stawu,
  • blokowanie się kolana lub uczucie, że „ucieka” spod ciała,
  • ból w nocy albo w spoczynku,
  • ból lub obrzęk w dole podkolanowym (o możliwych przyczynach piszemy w tekście ból z tyłu kolana).
Kolano w opasce podczas zabiegu fizjoterapii z elektrostymulacją
unsplash.com

Bieganie przy artrozie kolana lub biodra

Wytyczne reumatologiczne i ortopedyczne zalecają ruch jako podstawę postępowania w chorobie zwyrodnieniowej kolan i bioder. Czy będzie to bieg, zależy od stopnia zmian i od tego, jak staw reaguje. Jeśli ból po treningu jest niewielki i mija do następnego dnia, wiele osób może dalej truchtać. Przy zaawansowanych zmianach lepiej sprawdzają się rower, pływanie, marsz z kijami i ćwiczenia siłowe.

Ile biegać, żeby stawy na tym zyskały

WHO zaleca dorosłym od 150 do 300 minut umiarkowanego wysiłku albo od 75 do 150 minut intensywnego tygodniowo oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie co najmniej dwa razy w tygodniu. Trzy biegi po 30 do 40 minut spokojnym tempem w zupełności to pokrywają. O innych korzyściach dla serca, wagi i samopoczucia piszemy w artykule czy bieganie jest zdrowe.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.

Czy bieganie psuje stawy?

Rekreacyjne bieganie nie psuje stawów. Biegacze amatorzy mają artrozę kolan i bioder rzadziej (3,5%) niż osoby nieaktywne (10,2%). Ryzyko rośnie przy nadwadze, po urazach kolana i przy wieloletnim treningu wyczynowym.

Ile kilometrów tygodniowo jest bezpieczne dla kolan?

Nie ma jednej granicy. Zdrowej osobie zwykle służą 3 lub 4 treningi tygodniowo po 30 do 60 minut. Ważniejsze od samej liczby kilometrów jest tempo zmian: zwiększaj dystans o kilka do kilkunastu procent tygodniowo, a nie o jedną trzecią.

Czy można biegać przy zwyrodnieniu stawu biodrowego lub kolanowego?

Często tak, jeśli ból jest niewielki i nie nasila się po treningu. Formę ruchu najlepiej ustalić z ortopedą lub fizjoterapeutą. Przy zaawansowanych zmianach lepiej sprawdzają się rower, pływanie i marsz.

Czy bieżnia jest lepsza dla kolan niż asfalt?

Różnica jest niewielka, bo nogi same dopasowują sztywność do podłoża. Bieżnia daje równą nawierzchnię i stałe tempo, co ułatwia kontrolę obciążenia. Dla kolan ważniejsze jest, jak szybko zwiększasz trening.

Czy bieganie szkodzi kręgosłupowi?

U zdrowych osób raczej mu służy. W badaniu Uniwersytetu Deakin (2017) regularnie biegający mieli lepiej nawodnione krążki międzykręgowe w odcinku lędźwiowym niż osoby nieaktywne.

Jaki sport jest najlepszy dla stawów?

Marsz, rekreacyjne bieganie, rower, pływanie i ćwiczenia siłowe. Najwięcej urazów kolan dają sporty kontaktowe z gwałtownymi zwrotami, takie jak piłka nożna czy koszykówka.

Napisane przez Anna Kocur

Anna Kocur, redaktorka i dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowia, snu i zdrowego stylu życia. Od lat przystępnie tłumaczy wyniki badań i zalecenia ekspertów, dbając o to, by treści na Sztosowe.pl były rzetelne, aktualne i praktyczne. Najchętniej pisze o profilaktyce, dobrych nawykach, diecie oraz higienie snu i regeneracji. Wierzy, że największą różnicę robią małe, codzienne zmiany. Prywatnie miłośniczka porannych spacerów i dobrej książki przed snem. Uwaga: artykuły mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.

Oferty partnerów

Reklama
Reklama
Reklama