Klaudia Wójcik
Kupno używanego auta na parkingu przed komisem, zaliczka na wesele wręczona w kopercie, zapłata za nowe okna prosto z portfela. W Polsce to wciąż codzienność, bo prywatny klient płacący przedsiębiorcy nie ma dziś żadnego górnego limitu gotówki. Za niecałe dwa lata to się zmieni i nie będzie to decyzja pojedynczego sklepu ani banku.
Chodzi o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624, znane jako AMLR, przyjęte 31 maja 2024 roku. Od 10 lipca 2027 roku wprowadza ono w całej Unii jeden maksymalny próg płatności gotówkowych za towary i usługi: 10 tysięcy euro. Poniżej tłumaczymy, co dokładnie obejmie, czego nie zmieni i dlaczego dla większości ludzi ważniejszy będzie zupełnie inny próg.
💶 W pigułce
- 📅 Limit zacznie obowiązywać 10 lipca 2027 roku i wynika z rozporządzenia unijnego, więc działa bezpośrednio, bez osobnej ustawy krajowej.
- 💰 Maksymalna płatność gotówką za towar lub usługę to 10 tysięcy euro, czyli przy obecnych kursach około 42 tysięcy złotych.
- 🪪 Już od 3 tysięcy euro sprzedawca będzie musiał zidentyfikować klienta, czyli spisać dane z dokumentu tożsamości.
- 🤝 Limit nie obejmuje transakcji między osobami prywatnymi poza działalnością zawodową, więc sprzedaż auta sąsiadowi zostaje bez progu.
- ⚖️ Kraje członkowskie mogą ustalić limit niższy niż unijny, po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym.
Jak to wygląda dzisiaj i dlaczego to się zmienia
W Polsce obowiązuje obecnie jeden limit gotówkowy i dotyczy wyłącznie firm. Artykuł 19 Prawa przedsiębiorców mówi, że jednorazowa transakcja między przedsiębiorcami o wartości powyżej 15 tysięcy złotych brutto musi przejść przez rachunek płatniczy. Zapłata gotówką powyżej tej kwoty nie jest przestępstwem, ale kosztuje: takiego wydatku nie wolno zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.
Poza tym jednym przypadkiem gotówka w Polsce nie zna granic. Konsument może dziś zapłacić przedsiębiorcy dowolną kwotę w banknotach, a dwie osoby prywatne mogą się rozliczyć między sobą tak samo. Sprzedawca ma jedynie obowiązek zgłoszenia transakcji powyżej pewnych progów do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, jeśli podlega przepisom o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.
Unia postanowiła to ujednolicić, bo różnice między krajami były ogromne. We Francji i Włoszech limity dla płatności gotówkowych istnieją od lat i sięgają kilku tysięcy euro, podczas gdy w Polsce, Niemczech czy Austrii konsument nie był ograniczony w ogóle. Przy swobodnym przepływie towarów oznaczało to, że wystarczyło przekroczyć granicę, żeby obejść krajowy przepis.
📊 Progi, które warto zapamiętać
Źródła: rozporządzenie (UE) 2024/1624 w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców.
Co dokładnie obejmie nowy limit
Rozporządzenie mówi o płatnościach za towary i usługi realizowanych w ramach działalności zawodowej. Kluczowe jest to, że po jednej stronie transakcji stoi przedsiębiorca, handlowiec albo usługodawca. Wtedy bez znaczenia jest, kim jest druga strona.
Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że limit dotknie przede wszystkim zakupów o dużej wartości jednostkowej. Samochody w salonach i komisach, zegarki, biżuteria, łodzie, meble na wymiar, sprzęt budowlany, usługi remontowe rozliczane w jednej transzy, a także wesela i przyjęcia opłacane w całości u jednego organizatora.
Próg 3 tysięcy euro będzie dotyczył znacznie większej grupy
O limicie 10 tysięcy euro mówi się najwięcej, ale w praktyce rzadziej będzie miał znaczenie. Zwykły klient nie płaci takich kwot jednorazowo zbyt często. Dużo więcej osób odczuje inny obowiązek, który wchodzi razem z limitem.
Przy płatności gotówką o równowartości powyżej 3 tysięcy euro, czyli przy obecnych kursach mniej więcej 13 tysięcy złotych, sprzedawca będzie musiał zastosować podstawowe środki należytej staranności wobec klienta. W praktyce znaczy to poproszenie o dokument tożsamości, spisanie danych i zachowanie ich w dokumentacji.
To zmiana kulturowa, a nie tylko formalna. Do tej pory anonimowość zakupu za gotówkę była w Polsce czymś oczywistym. Po lipcu 2027 przy wielu transakcjach, które dziś załatwia się bez słowa, pojawi się prośba o dowód osobisty i to niezależnie od tego, czy kupującemu się to podoba.
🚨 Czego przepis nie załatwia:
- nie zakazuje gotówki i nie wprowadza obowiązku posiadania konta ani karty,
- nie dotyczy przelewów, wpłat własnych ani wypłat z bankomatu,
- nie obejmuje darowizn ani pożyczek między osobami prywatnymi,
- nie zmienia obowiązku przyjmowania gotówki przez sprzedawców w kwotach poniżej limitu,
- nie zastępuje krajowych przepisów podatkowych, które nadal mogą być surowsze.
Zobacz również:
Sposoby obchodzenia limitu i dlaczego nie zadziałają
Pierwszy pomysł, który przychodzi do głowy, to podzielenie płatności na kilka mniejszych. Ta droga jest zamknięta, bo przepisy tego typu od lat operują pojęciem jednorazowej wartości transakcji, a nie pojedynczej wpłaty. Jeśli kupujesz jeden samochód, to jedna transakcja, choćbyś płacił w pięciu ratach po dwadzieścia tysięcy.
Drugi pomysł to rozbicie zakupu na kilka umów, na przykład osobno karoseria i osobno silnik. Organy kontrolne traktują takie konstrukcje jako sztuczne dzielenie transakcji i oceniają je według rzeczywistego celu gospodarczego. Trzeci, czyli przelew z konta osoby trzeciej, nie rozwiązuje niczego, bo limit dotyczy formy gotówkowej, a nie tożsamości płacącego.
Warto tu dodać rzecz ważniejszą niż same limity. Płatność gotówką bez pokwitowania zostawia kupującego bez dowodu zakupu, a to bezpośrednio uderza w możliwość dochodzenia roszczeń. Jeśli kiedykolwiek będziesz składać reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową, to właśnie potwierdzenie zapłaty jest pierwszym dokumentem, o który zapyta sprzedawca.
Jak się przygotować, zanim przepisy wejdą w życie
✅ Pięć rzeczy do zrobienia bez pośpiechu:
- 💳 Sprawdź limity przelewów w swojej bankowości, bo przy dużych zakupach dzienny limit potrafi zablokować transakcję.
- 🧾 Zawsze bierz pokwitowanie, nawet przy zakupie od osoby prywatnej, i zachowuj je razem z umową.
- 🪪 Przygotuj dokument tożsamości, jeśli planujesz większy zakup za gotówkę po lipcu 2027.
- 🏦 Nie zwlekaj z wypłatą dużej kwoty do ostatniej chwili, bo oddziały często wymagają wcześniejszego zamówienia gotówki.
- 📄 Zapisuj numery seryjne i parametry kupowanego sprzętu, bo przy sporze liczy się identyfikacja konkretnej rzeczy.
Przy okazji warto uporządkować własną wiedzę o tym, co przysługuje kupującemu. Prawo do odstąpienia od umowy w ciągu czternastu dni działa inaczej w sklepie stacjonarnym i inaczej w sieci, a większość osób nadal myli te dwie sytuacje. Zasady zwrotu towaru kupionego przez internet opisaliśmy osobno, razem z wyjątkami, które potrafią zaskoczyć. Podobnie bywa z drobiazgami, które zauważa mało kto, na przykład z tym, co oznacza znak E na opakowaniu i jaki niedobór wagi jest legalny.
Najczęstsze pytania
Czy od 2027 roku gotówka zostanie zakazana?
Nie. Rozporządzenie wprowadza górny próg dla pojedynczej transakcji z przedsiębiorcą, a nie zakaz posługiwania się banknotami. Poniżej limitu wszystko działa jak dotąd.
Ile to jest 10 tysięcy euro w złotych?
Przy kursach z ostatnich miesięcy około 42 tysięcy złotych. Dokładna kwota będzie wynikać z przelicznika stosowanego w dniu transakcji, bo Polska nie należy do strefy euro.
Czy mogę zapłacić gotówką osobie prywatnej dowolną kwotę?
Tak, jeśli żadna ze stron nie działa w ramach działalności zawodowej. Unijny limit dotyczy obrotu profesjonalnego, a nie sprzedaży sąsiedzkiej.
Czy w Polsce limit może być niższy niż 10 tysięcy euro?
Tak. Rozporządzenie wprost pozwala krajom członkowskim ustalić ostrzejszy próg po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym.
Co grozi za przekroczenie limitu?
Szczegółowe sankcje określą przepisy krajowe. Już dziś w relacjach między firmami przekroczenie polskiego progu oznacza utratę prawa do zaliczenia wydatku w koszty.
Najważniejsze do zapamiętania jest to, że rewolucji w codziennych zakupach nie będzie. Zmiana dotknie przede wszystkim transakcji o dużej wartości i wprowadzi do nich element, którego dotąd nie było: konieczność pokazania dokumentu. Kto kupuje auto czy zamawia większy remont, ma jeszcze prawie dwa lata, żeby się do tego przyzwyczaić.
ℹ️ Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Szczegółowe przepisy wykonawcze mogą jeszcze ulec zmianie przed lipcem 2027 roku.
