Marzena Lewicka
Wieczór, uchylone okno, zapalona lampa i nagle po pokoju krąży coś, co porusza się zupełnie inaczej niż ptak. Pierwsza reakcja jest zawsze taka sama: krzyk, ręcznik, zamieszanie i próba wygonienia intruza czymkolwiek, co akurat leży pod ręką. Tymczasem w tej sytuacji praktycznie każdy odruch jest błędny, łącznie z tym najbardziej oczywistym, czyli otwarciem okna na oścież i machaniem. Wrzesień i październik to w polskich miastach szczyt takich wizyt, a nietoperz, który wleciał do mieszkania, nie zabłądził przez przypadek. 🦇
📌 W skrócie
- Jesienią nietoperze przenoszą się z kryjówek letnich do zimowych i po drodze zaglądają w każdą szczelinę, także w oknie na czwartym piętrze.
- Wszystkie 25 gatunków występujących w Polsce jest objętych ochroną gatunkową. Zabicie nietoperza to wykroczenie.
- Gdy zwierzę lata po pokoju, wystarczy zgasić światło i otworzyć okno szeroko, a nie uchylić.
- Uchylone okno to pułapka, z której nietoperz zwykle nie potrafi wylecieć.
- Śpiącego nietoperza nigdy nie bierze się gołą ręką. Potrzebne są grube rękawice albo pudełko.
- Wypuszcza się go po zmroku i z pewnej wysokości, nigdy w środku dnia.
- Polskie nietoperze jedzą wyłącznie owady i nie wplątują się we włosy. To mit bez pokrycia.
🍂 Dlaczego akurat teraz
Nietoperze prowadzą życie rozpisane na dwa zupełnie różne adresy. Latem zajmują ciepłe kryjówki, w których samice wychowują młode: szczeliny za elewacją, przestrzenie pod parapetami, strychy, skrzynki roletowe. Na zimę potrzebują czegoś odwrotnego, czyli miejsca chłodnego, wilgotnego i o bardzo stabilnej temperaturze, gdzie da się przespać kilka miesięcy. Takie warunki dają jaskinie, piwnice, stare fortyfikacje i bunkry.
Między jednym a drugim adresem jest przeprowadzka i to właśnie ona przypada na wrzesień i październik. Zwierzęta przemieszczają się nocami, testują po drodze mnóstwo potencjalnych schronień i zaglądają w każdą ciemną szczelinę. Dla nietoperza uchylone okno w bloku wygląda dokładnie tak samo jak wejście do szczeliny skalnej. Dodatkowo młode osobniki robią to po raz pierwszy w życiu i nie mają jeszcze wprawy, więc to one najczęściej lądują w cudzych salonach.
🔎 To nie jest atak ani zabłądzenie. Nietoperz, który wleciał przez okno, szuka kryjówki, a nie kontaktu z człowiekiem. Najchętniej wciśnie się za szafę, firanę albo obraz, czyli w miejsce ciasne i ciemne. Jeśli nagle zniknął z pola widzenia, prawie na pewno tam właśnie siedzi.
🦇 Kto najczęściej zagląda do mieszkań
W Polsce stwierdzono 25 gatunków nietoperzy, ale do budynków trafia regularnie tylko kilka z nich. Warto je znać choćby po to, żeby wiedzieć, czy mamy do czynienia ze zwierzęciem wielkości kciuka, czy z czymś wyraźnie większym.
🪟 Krok po kroku, gdy nietoperz lata po pokoju
Najważniejsze jest to, żeby niczego nie przyspieszać. Zwierzę w panice lata chaotycznie, bo szuka wyjścia i nie rozumie, czym jest szyba. Cała sztuka polega na tym, by mu to wyjście pokazać i zejść z drogi.
- Otwórz okno najszerzej, jak się da. Nie uchylaj go, bo wąska szczelina u góry to dla nietoperza pułapka bez wyjścia.
- Zamknij drzwi do pozostałych pomieszczeń, żeby zwierzę nie przeniosło się w głąb mieszkania.
- Zgaś światło w pokoju i zostaw zapalone na zewnątrz albo po prostu poczekaj na naturalny zmrok.
- Wyjdź z pomieszczenia i odczekaj kilkanaście do dwudziestu minut, nie zaglądając co chwilę.
- Nie machaj ręcznikiem, miotłą ani gazetą. Uderzenie łatwo łamie cienkie kości skrzydeł.
W większości przypadków to wystarcza. Nietoperz wyczuwa ruch powietrza z zewnątrz, kieruje się do otworu i wylatuje. Jeżeli po dwudziestu minutach nadal krąży albo gdzieś się schował, przechodzimy do wariantu drugiego.
🧤 Gdy siedzi nieruchomo i nie chce wylecieć
Nietoperz, który przysiadł na firanie, ścianie albo za szafą, zwykle uznał, że znalazł dobrą kryjówkę i zamierza w niej zostać. Tutaj potrzebna jest interwencja, ale wykonana w konkretny sposób.
✅ Tak należy to zrobić
- Załóż grube rękawice, najlepiej skórzane lub ogrodnicze.
- Nakryj zwierzę pudełkiem albo słoikiem.
- Wsuń pod spód sztywny kartonik i delikatnie zamknij.
- Zrób otwory wentylacyjne, jeśli pojemnik jest szczelny.
- Przetrzymaj w chłodnym, cichym miejscu do zmroku.
- Wypuść z wysokości, na przykład z parapetu lub balkonu.
🚫 Czego nie robić
- Nie bierz do gołej ręki, nawet jeśli zwierzę wygląda na spokojne.
- Nie wypuszczaj w ciągu dnia, bo oślepiony ginie w szponach ptaków.
- Nie podawaj mleka ani jedzenia. Nietoperze jedzą wyłącznie owady.
- Nie wyrzucaj przez okno, licząc, że odleci sam.
- Nie zostawiaj w ogrzewanym pokoju na dłużej niż to konieczne.
- Nie traktuj go jak szkodnika. To zwierzę pod ochroną.
Rzecz z wypuszczaniem z wysokości bywa zaskoczeniem, ale ma proste wyjaśnienie. Większość nietoperzy nie potrafi wystartować z płaskiego podłoża tak jak ptak. Potrzebują chwili swobodnego opadania, żeby nabrać prędkości. Zwierzę położone na trawniku zwykle po prostu tam zostanie, bezbronne wobec kotów.
⚠️ Dlaczego rękawice są tu naprawdę obowiązkowe
Nietoperze nie atakują ludzi, ale przytrzymane gołą dłonią bronią się w jedyny dostępny sposób, czyli zębami. Europejskie gatunki mogą przenosić lyssawirusy, spokrewnione z wirusem wścieklizny. Ryzyko jest bardzo niskie, jednak przy każdym ugryzieniu lub zadrapaniu należy przemyć ranę wodą z mydłem przez kilkanaście minut i zgłosić się do lekarza, który oceni potrzebę szczepienia. Rękawice eliminują ten problem u źródła.
Zobacz również:
❄️ Co zrobić z nietoperzem znalezionym zimą
Zupełnie inna sytuacja to zwierzę odkryte w piwnicy, garażu albo na klatce w środku zimy, wiszące nieruchomo i pozornie martwe. To hibernacja, czyli stan głębokiego odrętwienia, w którym temperatura ciała spada, a serce bije kilka razy na minutę. Wybudzenie kosztuje nietoperza ogromną część zapasów tłuszczu zgromadzonych na całą zimę i często przesądza o tym, że nie dotrwa do wiosny.
Dlatego hibernującego nietoperza zostawia się w spokoju. Nie wynosi się go na mróz, nie zabiera do ciepłego mieszkania i nie próbuje dokarmiać. Jeśli miejsce jest z jakiegoś powodu niebezpieczne, zwierzę można ostrożnie przenieść do chłodnego pomieszczenia, w którym temperatura nie spada poniżej zera. Ta sama logika rządzi zresztą przygotowaniami innych zwierząt do zimy. Bardzo podobnie wygląda sprawa z jeżami, u których wrzesień decyduje o przetrwaniu całej zimy, bo także one muszą zgromadzić odpowiedni zapas przed zapadnięciem w sen.
⚖️ Ochrona prawna, o której mało kto wie
Wszystkie gatunki nietoperzy występujące w Polsce są objęte ochroną gatunkową. W praktyce oznacza to zakaz nie tylko zabijania i chwytania, ale też umyślnego płoszenia oraz niszczenia ich kryjówek. Za złamanie tych przepisów grozi kara grzywny albo ograniczenia wolności.
Najczęściej problem pojawia się przy okazji remontów. Ocieplanie bloku, wymiana pokrycia dachu czy zabudowa szczelin potrafią zamurować całą kolonię, zwykle zupełnie nieświadomie. Jeżeli w budynku stwierdzono obecność nietoperzy, prace trzeba zaplanować poza okresem rozrodu i hibernacji, a w wielu przypadkach konieczne jest uzyskanie zezwolenia regionalnej dyrekcji ochrony środowiska. To zresztą ważne rozróżnienie, bo do zwierząt, które faktycznie wprowadzają się do budynków na własną rękę, stosuje się zupełnie inne zasady. Tam, gdzie mowa o gryzoniach szukających jesienią ciepłego lokum, obowiązek działania spoczywa wprost na właścicielu nieruchomości.
🧠 Mity, które wciąż mają się świetnie
Warto przy tym pamiętać, że pojawienie się nietoperzy jesienią to element tego samego sezonowego rytmu, który wypycha do mieszkań także inne zwierzęta. Wrześniowe najście dużych pająków na ściany ma dokładnie taką samą naturę. To nie inwazja, tylko kilka tygodni, w których przyroda zmienia tryb.
📞 Kiedy poprosić o pomoc
Są sytuacje, w których lepiej nie działać samodzielnie. Dotyczy to zwierzęcia wyraźnie rannego, z uszkodzonym skrzydłem, osłabionego, a także znalezienia całej kolonii albo młodych w okresie letnim. W takich przypadkach warto skontaktować się z organizacją zajmującą się ochroną nietoperzy, na przykład z Polskim Towarzystwem Ochrony Przyrody „Salamandra”, które prowadzi całodobowy telefon interwencyjny w sprawach nietoperzy pod numerem 604 83 65 83. Pomocna bywa też regionalna dyrekcja ochrony środowiska oraz ośrodki rehabilitacji dzikich zwierząt.
❓ Najczęstsze pytania o nietoperze w domu
Co zrobić, gdy nietoperz wleciał do mieszkania?
Otworz okno najszerzej, jak sie da, zamknij drzwi do pozostalych pomieszczen, zgas swiatlo i wyjdz z pokoju na kilkanascie minut. W wiekszosci przypadkow zwierze samo znajdzie wyjscie. Nie machaj recznikiem ani miotla, bo latwo zlamac cienkie kosci skrzydel.
Dlaczego nietoperze wlatują do mieszkań jesienią?
Wrzesien i pazdziernik to czas przenosin z kryjowek letnich do zimowych. Nietoperze sprawdzaja wtedy po drodze rozne szczeliny i otwory, a uchylone okno wyglada dla nich jak wejscie do szczeliny skalnej. Najczesciej trafiaja tam mlode osobniki, ktore robia to po raz pierwszy.
Czy nietoperz może ugryźć i czy grozi wścieklizna?
Nietoperze nie atakuja ludzi, ale przytrzymane gola dlonia bronia sie zebami. Europejskie gatunki moga przenosic lyssawirusy spokrewnione z wscieklizna, choc ryzyko jest bardzo niskie. Przy kazdym ugryzieniu lub zadrapaniu nalezy przemyc rane woda z mydlem i zglosic sie do lekarza.
Czy nietoperze w Polsce są pod ochroną?
Tak, wszystkie 25 gatunkow stwierdzonych w Polsce objetych jest ochrona gatunkowa. Zakaz obejmuje nie tylko zabijanie i chwytanie, ale takze umyslne ploszenie oraz niszczenie kryjowek. Za zlamanie przepisow grozi kara grzywny albo ograniczenia wolnosci.
Co zrobić z nietoperzem znalezionym zimą?
Najlepiej zostawic go w spokoju. Zwierze jest w hibernacji, a wybudzenie kosztuje je ogromna czesc zapasow tluszczu i czesto przesadza o tym, ze nie dotrwa do wiosny. Jesli miejsce jest niebezpieczne, mozna przeniesc nietoperza do chlodnego pomieszczenia, w ktorym temperatura nie spada ponizej zera.
Czy nietoperz wplątuje się we włosy?
Nie, to jeden z najbardziej zywotnych mitow. Echolokacja pozwala nietoperzowi omijac w locie przeszkody cienkie jak drut o grubosci ludzkiego wlosa. Zwierze unika kontaktu z czlowiekiem i nie ma zadnego powodu, by celowo zblizac sie do glowy.
Nietoperz w mieszkaniu wygląda dramatycznie, a w rzeczywistości jest to jedna z najprostszych do rozwiązania sytuacji z dziką przyrodą. Wystarczy zgaszone światło, szeroko otwarte okno i dwadzieścia minut cierpliwości. Cała reszta, łącznie z ręcznikiem i krzykiem, tylko wydłuża sprawę i naraża zwierzę, które w ciągu jednej nocy zjada tyle komarów, ile nie zdoła żadna lampa owadobójcza. 🦇
Artykuł ma charakter informacyjny. W przypadku znalezienia rannego zwierzęcia skontaktuj się z organizacją zajmującą się ochroną nietoperzy lub regionalną dyrekcją ochrony środowiska. Źródła: poradniki interwencyjne Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody „Salamandra” oraz Towarzystwa Przyrodniczego „Bocian” dotyczące postępowania z nietoperzami, przepisy o ochronie gatunkowej zwierząt oraz opracowania przyrodnicze o gatunkach nietoperzy występujących w Polsce. Zdjęcie ilustracyjne: Wikimedia Commons, autor Suyash Dwivedi, licencja CC BY-SA 4.0. Ostatnia aktualizacja: 15 września 2026.
