w , ,

Jak przetrwać upały: 10 sprawdzonych sposobów na gorące dni

Roześmiane dziecko biega pod zraszaczem w upalny dzień

Jak przetrwać upały? Najwięcej dają trzy rzeczy: nie wychodź na słońce między 11:00 a 16:00, pij regularnie, zanim poczujesz pragnienie, i chłodź mieszkanie, zasłaniając okna w dzień i wietrząc dopiero nocą. Do tego lekkie jedzenie, przewiewne ubrania i umiejętność rozpoznania udaru cieplnego, bo wtedy liczy się każda minuta.

Upał to nie tylko dyskomfort. Powoduje odwodnienie, omdlenia, spadki ciśnienia, a w skrajnych przypadkach udar cieplny, w którym temperatura ciała przekracza 40 stopni. Najbardziej narażeni są seniorzy, małe dzieci do 4 lat, kobiety w ciąży, osoby z chorobami serca i nerek oraz ci, którzy pracują fizycznie na zewnątrz.

Kiedy upał jest groźny: stopnie ostrzeżeń IMGW

Upałem IMGW nazywa temperaturę powietrza powyżej 30 stopni. Ostrzeżenia wydaje w trzech stopniach:

  • 1. stopień: przez co najmniej 2 dni temperatura w dzień od 30 do 34 stopni, a noc chłodniejsza niż 18 stopni, albo choćby jeden dzień z temperaturą 35 stopni i więcej.
  • 2. stopień: przez co najmniej 2 dni od 30 do 34 stopni w dzień i noce, w których temperatura nie spada poniżej 18 stopni. Ciepłe noce są groźne, bo organizm nie ma kiedy odpocząć.
  • 3. stopień: przez co najmniej 2 dni temperatura w dzień powyżej 34 stopni.

Przy 2. i 3. stopniu poniższe zasady przestają być radą, a stają się koniecznością, zwłaszcza u seniorów i dzieci.

10 sposobów na upał

1. Zaplanuj dzień wokół godzin szczytu

Między 11:00 a 16:00 słońce grzeje najmocniej, a indeks UV w Polsce w letnie południe sięga 7 do 8, czyli poziomu wysokiego. Jasna skóra bez ochrony może się wtedy poparzyć w kwadrans.

Zakupy, spacer z psem i bieganie przenieś na rano przed 10:00 albo na wieczór po 18:00. Jeśli musisz wyjść w środku dnia, idź cienistą stroną ulicy i rób przerwy w chłodnych miejscach: sklepach, bibliotekach, kościołach.

2. Pij regularnie, nie tylko gdy czujesz pragnienie

EFSA przyjmuje, że kobieta potrzebuje około 2 litrów wody dziennie, a mężczyzna 2,5 litra, licząc razem napoje i wodę z jedzenia. W upale to za mało, bo przy wysiłku z potem można tracić nawet litr na godzinę. Praktyczna zasada: szklanka wody co godzinę, także w domu. Pragnienie pojawia się dopiero wtedy, gdy organizm już zaczyna się odwadniać.

Najprostszy test to kolor moczu: jasnosłomkowy oznacza, że pijesz dość, ciemny i skąpy to sygnał, żeby dolać płynów. Przy mocnym poceniu sama woda nie wystarcza, bo z potem uciekają sód i potas. Domowy napój izotoniczny zrobisz z litra wody, 2 łyżeczek miodu, szczypty soli i soku z połowy cytryny. Więcej sposobów opisujemy w tekście o tym, co najlepiej nawadnia organizm.

Alkohol i duże ilości kawy działają moczopędnie, a słodkie napoje gazowane i energetyki tylko na chwilę gaszą pragnienie. W upał lepiej je odstawić.

Butelka wody na stole, picie wody jako sposób na upał
unsplash.com

3. Nakrycie głowy i krem z filtrem SPF 30 lub wyższym

Kapelusz z szerokim rondem albo czapka z daszkiem chronią głowę i kark, który łatwo się poparza. Okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV chronią oczy.

Na ciało dorosłego wystarczy SPF 30, który zatrzymuje około 97% promieniowania UVB. Na twarz i dla dzieci lepszy jest SPF 50 (około 98%). Niemowląt do 6. miesiąca w ogóle nie wystawia się na bezpośrednie słońce. Najczęstszy błąd to za mało kremu: na całe ciało dorosłego potrzeba około 6 łyżeczek, a warstwę ponawia się co 2 godziny i po każdej kąpieli. Szczegóły znajdziesz w poradniku, jak dobrać i stosować krem z filtrem.

4. Ogranicz wysiłek fizyczny w pełnym słońcu

Intensywny trening przy 30 stopniach i dużej wilgotności to jedna z najczęstszych przyczyn udaru cieplnego u młodych, zdrowych ludzi. Biegaj lub jeździj na rowerze między 6:00 a 8:00 albo po 20:00, skróć trening i zwolnij tempo. Przy temperaturze odczuwalnej powyżej 32 stopni lepiej przenieść ruch na basen albo do klimatyzowanej sali.

Ostrożność dotyczy też osób przyjmujących leki moczopędne, betablokery i część leków psychiatrycznych. Te leki utrudniają termoregulację, więc w czasie fali upałów dobrze jest zapytać lekarza o dawkowanie i ilość płynów.

Kobieta jedzie na rowerze miejskim w słońcu, wysiłek w upale
unsplash.com

5. Chłodź mieszkanie bez klimatyzacji

Najważniejsze jest, żeby słońce nie wpadało przez okna w ciągu dnia. Najlepiej działają osłony zewnętrzne, czyli rolety i markizy, bo zatrzymują ciepło przed szybą. Zasłony i żaluzje wewnętrzne są słabsze, ale też pomagają, szczególnie jasne od strony okna. Przy oknach na południe i zachód dobrze sprawdza się folia przeciwsłoneczna na szybę.

Okna otwieraj dopiero wtedy, gdy na zewnątrz jest chłodniej niż w środku, czyli późnym wieczorem i w nocy, a zamykaj rano około 8:00. Wietrzenie w południe wpuszcza tylko gorące powietrze. Wyłącz zbędne urządzenia i nie piecz w ciągu dnia, bo piekarnik potrafi podnieść temperaturę w kuchni o kilka stopni.

6. Zadbaj o psa i kota

Psy chłodzą się głównie przez dyszenie, więc przegrzewają się szybciej niż ludzie. Najbardziej narażone są rasy krótkopyskie (buldogi, mopsy), psy starsze i z nadwagą.

  • Miski ze świeżą wodą postaw w kilku miejscach i wymieniaj wodę kilka razy dziennie.
  • Spacery planuj wcześnie rano i po zachodzie słońca.
  • Przyłóż dłoń do asfaltu na 7 sekund. Jeśli nie wytrzymujesz, poparzy też łapy psa.
  • Nigdy nie zostawiaj zwierzęcia ani dziecka w zamkniętym aucie. Przy 30 stopniach na zewnątrz w kabinie w pół godziny może być ponad 45 stopni.
Małe dziecko wyprowadza psa na smyczy, spacer z psem w upał
unsplash.com

7. Jedz lekko i często

Trawienie dużego, tłustego posiłku samo w sobie podnosi temperaturę ciała, więc w upał lepiej jeść 4 do 5 mniejszych porcji zamiast 2 dużych. Postaw na warzywa i owoce z dużą ilością wody: ogórek ma jej około 95%, arbuz około 91%, do tego pomidory, truskawki i melon. Dają płyny, potas i witaminy.

Sprawdzają się chłodniki, sałatki z jajkiem, serem lub kurczakiem i koktajle. Dobrym przykładem jest sałatka z makaronem i kurczakiem, którą zrobisz rano i zjesz schłodzoną po południu. W upał jedzenie psuje się szybciej, więc nie trzymaj potraw z majonezem, jajkami czy mięsem poza lodówką dłużej niż 2 godziny, a przy temperaturze powyżej 32 stopni dłużej niż godzinę.

Lekka sałatka z rukolą, serem i grzankami, lekki posiłek na upał
unsplash.com

8. Korzystaj z klimatyzacji i wentylatora z głową

Różnica między temperaturą w pomieszczeniu a na zewnątrz nie powinna przekraczać 6 do 8 stopni. Przy 32 stopniach na dworze klimatyzator ustaw na 24 do 26. Nagłe przejście z 20 stopni w biurze na 33 na ulicy obciąża krążenie, a zimne, suche powietrze wysusza śluzówki i sprzyja letnim infekcjom. Nie kieruj strumienia na kark i plecy, a filtry czyść przynajmniej raz w sezonie.

Wentylator nie chłodzi powietrza, tylko przyspiesza parowanie potu. Pomaga, dopóki w pokoju nie jest bardzo gorąco. Według WHO przy temperaturze powyżej 35 stopni sam wentylator nie chroni przed przegrzaniem, wtedy lepiej przenieść się do chłodniejszego miejsca.

9. Ubieraj się w luźne, jasne i przewiewne ubrania

Poliester i akryl zatrzymują ciepło i wilgoć przy skórze. Lepsze są luźne ubrania z lnu, bawełny lub wiskozy w jasnych kolorach, bo odbijają światło, a ciemne je pochłaniają i mocniej się nagrzewają. Len dobrze odprowadza wilgoć i szybko schnie, dlatego latem sprawdza się najlepiej. Na nogi przewiewne sandały zamiast zamkniętych, syntetycznych butów.

10. Chłodź nadgarstki, kark i skronie

Najszybciej schłodzisz się tam, gdzie naczynia krwionośne leżą blisko skóry: na nadgarstkach, karku, skroniach i w zgięciach łokci. Wystarczy zimny okład albo strumień chłodnej wody na nadgarstki. Wieczorem weź letni prysznic, nie lodowaty, bo po zimnym naczynia się zwężają i po chwili jest jeszcze goręcej.

Ciężki, kryjący makijaż w upale spływa i zatyka pory, więc lepiej ograniczyć się do kremu z filtrem i lekkiego kosmetyku do ust lub rzęs.

Wyczerpanie cieplne czy udar cieplny: jak je odróżnić

Wyczerpanie cieplne to sygnał ostrzegawczy, z którym zwykle poradzisz sobie sam. Udar cieplny to stan zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego wezwania pomocy pod numer 112.

ObjawWyczerpanie cieplneUdar cieplny (dzwoń 112)
Temperatura ciałapodwyższona, zwykle do 40 stopnipowyżej 40 stopni
Skórablada, wilgotna, obfite poceniegorąca, czerwona, często sucha
Świadomośćosłabienie, zawroty i ból głowy, nudnościsplątanie, dziwne zachowanie, drgawki, utrata przytomności
Tętnoszybkie, słabeszybkie, mocne
Co robićcień lub chłodne pomieszczenie, woda małymi łykami, zimne okłady, odpoczynekdzwonić 112, chłodzić ciało wodą i okładami, nie podawać picia osobie nieprzytomnej

Na podstawie zaleceń WHO i Głównego Inspektoratu Sanitarnego dotyczących postępowania w czasie upałów.

Jeśli objawy wyczerpania nie mijają po godzinie odpoczynku w chłodzie albo się nasilają, trzeba wezwać pomoc. Krok po kroku pierwszą pomoc opisujemy w tekście o tym, jak rozpoznać udar cieplny i co robić.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.

Ile pić wody w upały?

Dorosły w upał potrzebuje zwykle 2,5 do 3 litrów płynów dziennie, a przy wysiłku fizycznym więcej. Pij małymi porcjami, mniej więcej szklankę co godzinę, zanim poczujesz pragnienie. Przy mocnym poceniu część wody zastąp wodą mineralną lub domowym izotonikiem.

Co najlepiej pić w gorące dni?

Wodę, wodę mineralną średnio lub wysoko zmineralizowaną, rozcieńczone soki, chłodną herbatę ziołową i kefir. Unikaj alkoholu, energetyków i dużych ilości kawy, bo nasilają utratę wody.

Czy wiatrak pomaga na upały?

Tak, dopóki temperatura w pomieszczeniu nie jest bardzo wysoka, bo przyspiesza parowanie potu. Według WHO powyżej 35 stopni sam wentylator nie zapobiega przegrzaniu, wtedy potrzebne jest chłodniejsze miejsce, chłodny prysznic lub klimatyzacja.

Jak przetrwać upały w mieszkaniu bez klimatyzacji?

Zasłaniaj okna od strony słońca w ciągu dnia, najlepiej roletami zewnętrznymi lub folią przeciwsłoneczną, a wietrz tylko nocą i wczesnym rankiem. Wyłącz zbędne urządzenia i nie używaj piekarnika w ciągu dnia. Nocą wentylator ustawiony przy otwartym oknie wciąga chłodniejsze powietrze.

Jak spać w upał?

Weź letni prysznic przed snem, śpij w bawełnianej lub lnianej pościeli i przewietrz sypialnię po zmroku. Pomaga też poszewka schłodzona kilka minut w zamrażarce (w woreczku) i szklanka wody przy łóżku. Najlepiej śpi się w temperaturze około 18 do 21 stopni.

Jakie są pierwsze objawy przegrzania organizmu?

Ból i zawroty głowy, nudności, osłabienie, obfite pocenie, szybkie tętno i skurcze mięśni. Wtedy przejdź do chłodnego miejsca, pij wodę i połóż zimne okłady na kark i nadgarstki. Splątanie, gorąca sucha skóra albo utrata przytomności oznaczają udar cieplny i trzeba dzwonić pod 112.

Napisane przez Anna Kocur

Anna Kocur, redaktorka i dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowia, snu i zdrowego stylu życia. Od lat przystępnie tłumaczy wyniki badań i zalecenia ekspertów, dbając o to, by treści na Sztosowe.pl były rzetelne, aktualne i praktyczne. Najchętniej pisze o profilaktyce, dobrych nawykach, diecie oraz higienie snu i regeneracji. Wierzy, że największą różnicę robią małe, codzienne zmiany. Prywatnie miłośniczka porannych spacerów i dobrej książki przed snem. Uwaga: artykuły mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.