Magdalena Adamczyk
Kosmiczny obiekt wielkości małego domu krąży wokół Słońca i porusza się tak, jakby ktoś go co jakiś czas lekko popychał. Astronomowie od lat spierają się, co to jest, a w tym tygodniu spór rozgorzał na nowo: jedni twierdzą, że to zwykła sucha skała, inni, że to radziecka sonda Fobos 1, z którą kontakt urwał się w 1988 roku. Głos zabrał nawet szef NASA. 🛰️
📌 W skrócie
- 🪨 Obiekt 1998 KY26 ma około 11 metrów i obraca się raz na niespełna 5,5 minuty.
- ❓ Coś zmienia jego tor lotu, ale nie widać przy nim ogona ani gazu jak u komety.
- 📡 Zespół z udziałem Aviego Loeba z Harvardu uważa, że to może być zaginiona sonda Fobos 1.
- 🇯🇵 Rozstrzygnie to japońska sonda Hayabusa2, która dotrze do obiektu w lipcu 2031 roku.
Co to za obiekt i dlaczego budzi emocje?
1998 KY26 odkryto w 1998 roku w obserwatorium Kitt Peak w Arizonie, gdy przelatywał blisko Ziemi. Jest mały, ma około 11 metrów średnicy, i bardzo szybko się kręci: jeden obrót trwa 5,35 minuty. Do tego mocno odbija światło. Odbija go mniej więcej połowę, podczas gdy Księżyc tylko około 12 procent.
Najbardziej intryguje jednak jego ruch. Obiekt przyspiesza w sposób, którego nie da się wytłumaczyć samą grawitacją Słońca i planet. Takie ciała astronomowie nazywają „ciemnymi kometami”: zachowują się jak komety, ale nie mają widocznego warkocza. W 2023 roku zidentyfikowano 14 takich obiektów.
Czy to lód, czy światło słoneczne?
Najprostsze wyjaśnienie zakładało, że w środku skały jest lód, który paruje i działa jak mały silniczek. Nowe badanie inżynierów z Georgia Institute of Technology, Korbina Hansena i Masatoshiego Hirabayashiego, opublikowane w czasopiśmie Icarus, mocno w to uderza.
Badacze przeprowadzili 260 symulacji temperatury obiektu. Wyszło im, że jego powierzchnia ma średnio około minus 47 stopni, a najzimniejsze miejsca około minus 61 stopni. Lód przetrwałby długo dopiero poniżej mniej więcej minus 128 stopni. Gdyby to parująca woda pchała obiekt, zapas lodu skończyłby się w około 62 lata. Wniosek: KY26 to najpewniej sucha skała.
Co więc ją popycha? Inne prace wskazują na światło słoneczne. Promienie Słońca wywierają na obiekt delikatny nacisk, a nagrzana skała oddaje ciepło nierówno. Przy tak małym ciele to wystarczy, by z czasem zmienić orbitę.
Skąd pomysł, że to radziecka sonda?
Tu na scenę wchodzi Avi Loeb, astrofizyk z Uniwersytetu Harvarda znany z odważnych teorii. Razem z Adamem Hibberdem i Adamem Crowlem z Initiative for Interstellar Studies w Londynie zaproponował, że KY26 to Fobos 1. Radziecka sonda wystartowała 7 lipca 1988 roku w stronę Marsa i jego księżyca Fobosa. Na początku września kontakt się urwał: z Ziemi wysłano polecenie z błędem w jednym znaku, które wyłączyło silniczki sterujące, a sonda straciła zasilanie z paneli słonecznych.
Badacze porównali kształt sondy z 954 pomiarami jasności obiektu i model statku z panelami pasował lepiej niż zwykła bryła. Zgadza się też skala: rozpiętość paneli Fobosa 1 to około 10 metrów. Autorzy sami jednak nazywają swoją hipotezę „mocno prawdopodobną, ale na razie nieudowodnioną”.
🔭 Asteroida czy sonda: co przemawia za czym
| Za sondą Fobos 1 | Za zwykłą asteroidą |
|---|---|
| Rozmiar zbliżony do rozpiętości paneli, około 10 m | Światło obiektu pasuje do skały z wewnętrznej części pasa planetoid |
| Model statku lepiej pasuje do 954 pomiarów jasności | Przyspieszenie da się wyjaśnić naciskiem światła i ciepłem |
| Sonda miała paliwo na potrzebną zmianę orbity | Teoria wymaga dwóch niezaplanowanych odpaleń silnika, w 1988 i 1996 roku |
Źródła: Hibberd, Crowl, Loeb (arXiv, 2026), Hansen i Hirabayashi (Icarus, 2026), Astronomy and Astrophysics (2026)
Co na to NASA?
W czwartek o teorię zapytano administratora NASA Jareda Isaacmana. Odpowiedział w telewizyjnym wywiadzie, że nie widział żadnych dowodów na to, by KY26 było czymś innym niż asteroidą, i nie ma powodu sądzić, że zagraża Ziemi. Agencja nadal śledzi obiekt.
Sceptycyzm podziela większość astronomów. Przypominają, że trzy tygodnie po utracie kontaktu Europejskie Obserwatorium Południowe szukało Fobosa 1 w przewidywanym miejscu i go nie znalazło. A tegoroczna analiza w piśmie Astronomy and Astrophysics wskazuje, że światło odbijane przez KY26 pasuje do zwykłej skały.
Czy zobaczymy go z Polski i kiedy poznamy odpowiedź?
Gołym okiem ani przez amatorski teleskop nie ma szans: obiekt wielkości małego domu jest na to zdecydowanie za mały. Odpowiedź przyniesie dopiero wizyta z bliska. Japońska sonda Hayabusa2, która w 2020 roku przywiozła na Ziemię próbki z planetoidy Ryugu, a w lipcu 2026 minęła planetoidę Torifune, ma dotrzeć do KY26 w lipcu 2031 roku.
Avi Loeb już zapowiada, że kamery sondy pokażą napis „Made in USSR”. Inni spodziewają się zwykłej, pędzącej skały. Za niespełna pięć lat przekonamy się, kto miał rację. Jeśli lubicie kosmiczne zagadki, przeczytajcie też o gorącym wnętrzu Marsa, które badał polski naukowiec i o Voyagerze 1, który właśnie oddala się na dzień świetlny od Ziemi. Pracę zespołu Loeba można przeczytać w serwisie arXiv, a badanie temperatury obiektu w czasopiśmie Icarus.
Stawiacie na kosmiczną skałę czy na zaginioną radziecką sondę?
