Cholera i czerwonka w Polsce: czy grozi epidemia, ile jest przypadków, objawy

Polsce nie grozi epidemia cholery ani czerwonki. Według meldunków Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH od 2020 roku w kraju nie zarejestrowano ani jednego zachorowania na cholerę, a ostatni przypadek z 2019 roku był zawleczony z zagranicy. Czerwonka bakteryjna pojawia się częściej, ale wciąż rzadko: 59 zachorowań w 2025 roku i 55 od początku 2026 roku do 15 października, w kraju liczącym ponad 37 milionów mieszkańców.

Obawy wracają co jakiś czas. W 2022 roku, po ostrzeżeniach z oblężonego Mariupola, w sieci pisano o cholerze, która miała przyjść do Polski razem z uchodźcami. Nic takiego się nie stało, co pokazują liczby poniżej. Latem 2025 roku głośno było z kolei o seniorce ze Stargardu, u której wykryto przecinkowca cholery. Badania wykazały jednak, że szczep nie wytwarzał toksyny cholery, a Główny Inspektorat Sanitarny ogłosił, że to nie była cholera. Kwarantanną objęto wtedy 26 osób z otoczenia chorej, u nikogo nie pojawiły się objawy.

Cholera i czerwonka w Polsce: liczba zachorowań rok po roku

Źródło: NIZP PZH, meldunki „Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce” (dane za lata 2025 i 2026 wstępne), w tym meldunek za okres do 15 października 2026.

Jedyny przypadek cholery z ostatnich lat dotyczył marynarza z Indii, którego statek po rejsie międzykontynentalnym zawinął w 2019 roku do Świnoujścia. Z czerwonką jest inaczej: kilkadziesiąt zachorowań rocznie to głównie osoby wracające z podróży do Azji, Afryki czy Ameryki Łacińskiej oraz małe ogniska rodzinne. Rok 2018 z 284 przypadkami był wyjątkiem, od tego czasu liczby trzymają się w przedziale od kilkunastu do około 60.

Dlaczego w Polsce nie ma epidemii cholery

Cholera to choroba brudnej wody. Przecinkowiec cholery trafia do organizmu z wodą lub jedzeniem skażonym kałem chorego, a do epidemii potrzeba miejsca, gdzie ścieki mieszają się z wodą pitną. W Polsce woda z wodociągów jest uzdatniana i regularnie badana przez sanepid, ścieki trafiają do kanalizacji i oczyszczalni, a każde podejrzenie cholery lub czerwonki lekarz musi zgłosić do inspekcji sanitarnej. Pojedynczy chory przywieziony z podróży nie ma w takich warunkach jak zarazić dużej grupy osób.

Wielkie epidemie cholery przechodziły przez ziemie polskie w XIX wieku, gdy miasta nie miały kanalizacji. Dziś cholera to problem krajów, w których wojna, powódź albo bieda odcinają ludzi od czystej wody. Według WHO w 2025 roku zgłoszono na świecie 614 828 zachorowań i 7598 zgonów w 33 krajach. Od stycznia do końca maja 2026 roku było to 114 829 zachorowań i 1318 zgonów w 23 krajach, najwięcej w Afganistanie, Demokratycznej Republice Konga, Sudanie Południowym i Nigerii. W tym czasie Europa nie zgłosiła ani jednego przypadku.

Cholera: objawy, zakażenie i leczenie

Objawy pojawiają się od kilku godzin do 5 dni po zakażeniu. Większość zakażonych przechodzi je bez objawów albo łagodnie, ale u części chorych zaczyna się nagła, bardzo obfita, wodnista biegunka przypominająca popłuczyny po ryżu, zwykle bez gorączki i bez bólu brzucha, do tego wymioty. Organizm traci wtedy litry wody na dobę i bez pomocy ciężkie odwodnienie może zabić w ciągu kilku godzin.

Leczenie polega przede wszystkim na nawadnianiu. WHO podaje, że większość chorych udaje się wyleczyć samym doustnym płynem nawadniającym, najciężej chorzy dostają kroplówki, a w cięższych przypadkach także antybiotyk. Przy szybkim leczeniu umiera mniej niż 1% chorych. Jak działa i co zawiera taki płyn, wyjaśniamy w tekście o tym, co najlepiej nawadnia organizm.

Czerwonka bakteryjna: objawy i leczenie

Czerwonkę wywołują pałeczki Shigella. Wystarczy ich bardzo mało, od 10 do 100 komórek, żeby się zarazić, dlatego choroba łatwo przechodzi z człowieka na człowieka przez brudne ręce, wspólne naczynia, jedzenie, wodę, a także w czasie kontaktów seksualnych. Pierwsze objawy pojawiają się zwykle po 1 do 3 dniach:

• gorączka i ogólne rozbicie,
• kurczowe bóle brzucha i bolesne parcie na stolec,
• biegunka, najpierw wodnista, potem z domieszką śluzu i krwi,
• nudności i wymioty, u małych dzieci szybko postępujące odwodnienie.

U zdrowych dorosłych choroba zwykle mija po 5 do 7 dniach. Podstawą jest picie płynów z elektrolitami. Leków hamujących pracę jelit, takich jak loperamid, nie należy przyjmować na własną rękę, bo mogą zatrzymać bakterie w jelitach i pogorszyć przebieg. O antybiotyku decyduje lekarz po badaniu kału. Jeśli chcesz porównać czerwonkę z innymi infekcjami jelitowymi, zobacz, jak przebiega jelitówka wywołana przez norowirusa i zakażenie bakterią E. coli z jedzenia.

Jak się chronić w Polsce i w podróży

W kraju wystarczy zwykła higiena: mycie rąk wodą z mydłem po toalecie i przed jedzeniem, mycie owoców i warzyw, niepicie wody z nieznanych studni, rzek i jezior. Te same zasady chronią przed większością zatruć pokarmowych latem.

W podróży do Azji, Afryki czy Ameryki Środkowej ryzyko jest realne, więc obowiązuje zasada „ugotuj, obierz albo zostaw”:

• pij tylko wodę butelkowaną z zamkniętej butelki albo przegotowaną, także do mycia zębów,
• nie dodawaj lodu do napojów i nie jedz lodów z niepewnego źródła,
• jedz potrawy podane gorące, owoce obieraj sam, unikaj surowych owoców morza i sałatek,
• miej przy sobie żel do dezynfekcji rąk i saszetki z elektrolitami.

Przed wyjazdem w rejon, gdzie trwa epidemia cholery, albo do pracy w obozach dla uchodźców warto rozważyć doustną szczepionkę. Jest dostępna w Polsce dla dorosłych i dzieci od 2 lat, płatna, a według serwisu Szczepienia.Info prowadzonego przez NIZP PZH chroni w około 85 do 90% przez pierwsze pół roku. Na czerwonkę szczepionki nie ma, zostaje higiena.

Kiedy iść do lekarza

Zgłoś się do lekarza, jeśli masz biegunkę z krwią lub śluzem, wysoką gorączkę, bardzo obfitą wodnistą biegunkę albo objawy odwodnienia: suchy język, mało moczu, zawroty głowy. Szczególnie ważne jest to po powrocie z podróży poza Europę, wtedy od razu powiedz lekarzowi, gdzie byłeś. U małych dzieci i seniorów nie czekaj, bo odwodnienie postępuje u nich najszybciej.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.