Anna Kocur
Jak zaparzyć yerba mate? Wsyp susz do połowy lub 2/3 wysokości matero, przechyl naczynie, żeby liście ułożyły się w górkę pod jedną ścianką, zwilż je odrobiną chłodnej wody, wbij bombillę i zalewaj wodą o temperaturze 70 do 80°C, zawsze w to samo miejsce. Wrzątek wyciąga z liści gorycz i szybciej je wypłukuje. Ten sam susz zalewasz wiele razy, dopóki napar nie straci smaku. Niżej dokładna instrukcja, proporcje dla kubka, french pressu i terere, najczęstsze błędy oraz porównanie kofeiny z kawą.
📌 W skrócie
- Temperatura wody: 70 do 80°C. Bez termometru: 3 części wrzątku i 1 część zimnej wody z kranu dają około 80°C.
- Ilość suszu: matero do 1/2 lub 2/3 wysokości, kubek 1 do 2 łyżek na 250 ml.
- Czas: w matero pijesz od razu, w kubku i french pressie parzysz 3 do 5 minut.
- Zalania: w matero wiele razy, aż smak wyraźnie osłabnie, w kubku 2 do 3 razy.
- Kofeina: około 80 mg w 150 ml naparu. W przeliczeniu na 100 ml to więcej niż w kawie parzonej.
🧉 Jak zaparzyć yerba mate w matero: instrukcja krok po kroku
Potrzebujesz matero (tykwa, ceramika, drewno albo szkło), bombilli, czyli metalowej rurki z sitkiem na końcu, suszu i wody, którą podgrzejesz do 70 do 80°C. Czajnik z regulacją temperatury bardzo ułatwia sprawę, ale nie jest konieczny.
- Przygotuj wodę. Podgrzej ją do 70 do 80°C. W zwykłym czajniku zagotuj wodę i dolej zimnej w proporcji 3 do 1 albo odczekaj kilka minut z otwartą pokrywką.
- Wsyp susz do połowy, a jeśli lubisz mocniej, do 2/3 wysokości naczynia. Mniej suszu to wodnisty napar już po kilku zalaniach.
- Odsiej pył. Zakryj wylot dłonią, odwróć matero do góry dnem i kilka razy potrząśnij. Najdrobniejszy pył zostanie na dłoni i w górnej warstwie, zamiast zapychać sitko bombilli.
- Ułóż górkę. Przechyl matero mniej więcej o 45 stopni i postukaj w nie lekko, żeby susz zsunął się pod jedną ściankę. Po drugiej stronie powstanie zagłębienie.
- Zwilż susz. Wlej w zagłębienie odrobinę chłodnej lub letniej wody i odczekaj minutę lub dwie, aż liście ją wchłoną. Dzięki temu gorąca woda ich nie sparzy.
- Wbij bombillę w mokre zagłębienie, zatykając kciukiem ustnik, aż sitko oprze się o dno. Od tej chwili jej nie ruszasz i nie mieszasz nią suszu.
- Zalewaj gorącą wodą zawsze w to samo miejsce, przy bombilli, tak żeby szczyt górki pozostał suchy. Pierwsze łyki są najmocniejsze i najbardziej gorzkie.
- Dopijaj i dolewaj. Wypij całą porcję przez bombillę i dopiero wtedy dolej następną. Gdy zagłębienie się wypłucze, lej odrobinę wyżej, żeby woda sięgała po świeży susz z górki.
Jak parzyć yerba mate, żeby nie była za gorzka
Na start zjedź z temperaturą do około 70°C i wybierz łagodniejszy susz. Yerba z łodygami (elaborada con palo, mniej więcej 65% liści i 35% łodyg) smakuje zwykle łagodniej niż despalada, w której łodyg jest najwyżej około 10%. Dobrym wejściem są też mieszanki z dodatkami (compuesta), na przykład z miętą, trawą cytrynową albo skórką cytrusów. I nie zostawiaj zalanego suszu na długo między łykami, bo napar robi się cierpki.
🌡️ Temperatura wody do yerba mate
Zakres 70 do 80°C nie jest wymysłem sklepów z yerbą. Przy takiej wodzie liście oddają smak stopniowo, gorycz jest pod kontrolą, a susz wytrzymuje wiele zalań. Wrzątek parzy liście w kilka sekund.
⚠️ Parz gorącą, pij ciepłą. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) w 2016 roku uznała picie bardzo gorących napojów, powyżej 65°C, za prawdopodobnie rakotwórcze (grupa 2A), głównie w kontekście raka przełyku. Samą yerbę pitą w niższej temperaturze zaliczyła do grupy 3. Tradycyjnie mate pije się w okolicach 70°C, więc daj naparowi chwilę i pij małymi łykami. Komunikat IARC na stronie PAHO.
☕ Jak zaparzyć yerba mate bez matero: kubek, french press, dzbanek
Yerba mate bez matero i bombilli też smakuje dobrze, tylko inaczej: napar jest bardziej jak herbata, a susz wytrzymuje mniej zalań. Proporcje, które działają:
W kubku i french pressie pilnuj czasu. Po 5 minutach wyjmij zaparzacz albo wciśnij tłok i przelej napar, bo stojący na liściach robi się cierpki. Jeśli masz bombillę, a nie masz matero, wystarczy zwykły kubek lub szklanka: susz układasz tak samo jak w tradycyjnym naczyniu.
🔁 Ile razy można zalewać yerba mate?
W matero tak długo, aż napar wyraźnie straci smak i kolor. Argentyńczycy mówią wtedy, że mate jest lavado, czyli wypłukane. Przy dobrze ułożonej górce i wodzie 70 do 80°C ten moment przychodzi znacznie później niż przy wrzątku. W kubku czy french pressie susz oddaje większość smaku za pierwszym razem, więc realnie są to 2 do 3 zalania.
Mokrego suszu nie zostawiaj w matero do następnego dnia. Wilgoć sprzyja pleśni, szczególnie w naczyniach z tykwy i drewna. Wyrzuć zużyte liście, wypłucz naczynie i zostaw je do wyschnięcia otworem do góry.
❌ Najczęstsze błędy przy parzeniu yerba mate
⚡ Ile kofeiny ma yerba mate w porównaniu z kawą
Porcja 150 ml naparu z yerby to około 80 mg kofeiny. Kubek kawy parzonej (237 ml) ma średnio 96 mg. Na kubek wychodzi podobnie, ale w przeliczeniu na 100 ml yerba jest mocniejsza.
Dane dla yerby według serwisu medycznego mp.pl, dla pozostałych napojów według Mayo Clinic. W matero liczy się cała sesja, nie jeden łyk: każde zalanie oddaje kolejną porcję kofeiny, więc kilka matero potrafi dać więcej niż poranna kawa.
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznaje za bezpieczne dla zdrowego dorosłego do 400 mg kofeiny dziennie i do 200 mg jednorazowo, a w ciąży i podczas karmienia do 200 mg dziennie. Autorzy mp.pl za rozsądną granicę uznają około 500 ml yerby dziennie, jeśli nie pijesz już innych napojów z kofeiną. Jak to policzyć z kawą, herbatą i energetykami, rozpisaliśmy w tekście o tym, ile kofeiny dziennie można spożywać. Przy chorobach serca, nadciśnieniu i stałych lekach ilość kofeiny najlepiej ustalić z lekarzem.
Jeśli porównujesz yerbę z innymi pobudzaczami, zajrzyj też do tekstów o tym, co daje picie kawy i ile kofeiny ma matcha.
🧊 Terere, czyli yerba mate na zimno
Paragwajska wersja na upały. Matero wypełniasz suszem jak zwykle, ale zamiast gorącej wody wlewasz lodowatą, często z ziołami albo sokiem z cytrusów. W 2020 roku UNESCO wpisało praktyki i tradycyjną wiedzę o terere na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Zimna woda wolniej wyciąga smak, dlatego napar jest łagodniejszy i mniej gorzki niż klasyczna yerba. Przepisy z miętą i owocami znajdziesz w tekście terere: yerba mate na lato.
❓ Najczęściej zadawane pytania
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Jaka temperatura wody do yerba mate?
70 do 80°C. Wrzątek parzy liście i daje gorzki, cierpki napar. Bez termometru zmieszaj 3 części wrzątku z 1 częścią zimnej wody albo odczekaj kilka minut po zagotowaniu.
Ile razy można zalewać yerba mate?
W matero wiele razy, dopóki napar nie straci wyraźnie smaku i koloru. Im lepiej ułożona górka i im niższa temperatura wody, tym dłużej susz wytrzymuje. W kubku lub french pressie zwykle 2 do 3 razy.
Jak zaparzyć yerba mate bez matero i bombilli?
W kubku z sitkiem lub zaparzaczem: 1 do 2 łyżek suszu na 250 ml wody o temperaturze 70 do 80°C, parzenie 3 do 5 minut. Sprawdza się też french press, a latem dzbanek z zimną wodą w lodówce.
Ile suszu wsypać do matero?
Do połowy wysokości naczynia, a jeśli lubisz mocny napar, do 2/3. Przy mniejszej ilości smak gaśnie już po kilku zalaniach.
Czy yerba mate ma więcej kofeiny niż kawa?
W przeliczeniu na 100 ml tak: około 53 mg w yerbie wobec około 41 mg w kawie parzonej. Porcja 150 ml yerby to około 80 mg kofeiny, kubek kawy (237 ml) to 96 mg. W matero liczy się suma wszystkich zalań.
Ile yerba mate można pić dziennie?
Zdrowy dorosły może przyjąć do 400 mg kofeiny dziennie ze wszystkich źródeł, a w ciąży do 200 mg. W praktyce około 500 ml yerby dziennie to rozsądna granica, jeśli nie pijesz kawy ani innych napojów z kofeiną.
