Nadmierne ziewanie: przyczyny częstego ziewania i kiedy iść do lekarza

Nadmierne ziewanie najczęściej oznacza zwyczajne niewyspanie albo senność w ciągu dnia. Dorosły ziewa średnio około 9 razy na dobę, a u części zdrowych osób nawet 20 razy. Za nadmierne lekarze uznają ponad 3 ziewnięcia w ciągu 15 minut, powtarzające się kilka razy dziennie. Gdy częste ziewanie nie mija mimo przespanej nocy, może być objawem bezdechu sennego, anemii, niedoczynności tarczycy albo skutkiem leków przeciwdepresyjnych. Rzadko jest sygnałem problemu z sercem lub układem nerwowym.

Ile ziewnięć dziennie to norma

Według Cleveland Clinic przeciętny dorosły ziewa około 9 razy dziennie, a do 20 razy to dla niektórych osób wciąż norma. Jedno ziewnięcie trwa średnio około 6 sekund. Najwięcej ziewamy tuż po przebudzeniu i wieczorem przed snem, czyli wtedy, gdy mózg przechodzi między snem a czuwaniem.

Bardzo częste ziewanie to takie, które przychodzi seriami: ponad trzy ziewnięcia w ciągu kwadransa, kilka razy dziennie, bez wyraźnego powodu. W skrajnych przypadkach pacjenci opisują nawet ponad 100 ziewnięć na dobę.

Powód ziewania: chłodzenie i pobudzenie mózgu

Popularne wyjaśnienie, że ziewamy z braku tlenu, nie przetrwało testów. Już w 1987 roku zespół psychologa Roberta Provine’a kazał studentom oddychać czystym tlenem albo powietrzem z dodatkiem dwutlenku węgla. Oddech im przyspieszał, ale liczba ziewnięć się nie zmieniała.

Dziś najmocniejsza jest teoria termoregulacji mózgu, rozwijana przez Andrew Gallupa. Głęboki wdech i mocne rozciągnięcie szczęki zwiększają przepływ krwi w głowie i pomagają schłodzić mózg, gdy się przegrzewa. W badaniu Gallupa z 2007 roku osoby trzymające na czole zimny okład rzadziej zarażały się ziewaniem niż te z ciepłym okładem, a oddychanie nosem prawie je wyciszało.

Druga funkcja to pobudzenie. Podczas ziewnięcia rośnie tętno, napinają się mięśnie twarzy i szyi, a człowiek na chwilę odzyskuje czujność. Dlatego ziewamy przed egzaminem, w długiej trasie za kierownicą albo na nudnym zebraniu. Ten odruch jest bardzo stary: płód ziewa już około 11. do 12. tygodnia ciąży.

Częste ziewanie: przyczyny

1. Za mało snu i senność w ciągu dnia

To przyczyna numer jeden. Częste ziewanie w ciągu dnia pojawia się po zarwanych nocach, przy pracy zmianowej, bezsenności i nieregularnych porach snu. Dorosły potrzebuje co najmniej 7 godzin snu. Jeśli śpisz mniej albo budzisz się wiele razy w nocy, organizm próbuje ratować czujność właśnie ziewaniem.

2. Bezdech senny

Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu zauważone przez partnera, suchość w ustach rano i ziewanie przez cały dzień to typowy zestaw. Sen jest wtedy poszatkowany setkami krótkich wybudzeń, których nie pamiętamy. Sprawdź, jak rozpoznać obturacyjny bezdech senny i jak się go diagnozuje.

3. Częste ziewanie a serce

Ziewanie łączy się z pracą nerwu błędnego, który spowalnia serce. Amerykańska encyklopedia medyczna MedlinePlus wymienia wśród przyczyn nadmiernego ziewania reakcję wazowagalną, którą rzadko wywołuje zawał serca albo rozwarstwienie aorty. Fala ziewnięć z potami, bladością i mroczkami przed oczami bywa też zapowiedzią zwykłego omdlenia. Alarmem jest ziewanie razem z bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, dusznością albo zimnym potem. U kobiet zawał często ma nietypowe objawy, więc takich sygnałów nie wolno przeczekiwać.

4. Anemia z niedoboru żelaza

Przy niedoborze żelaza krew przenosi mniej tlenu, a człowiek jest stale zmęczony i senny. Ziewaniu towarzyszą wtedy bladość, zadyszka przy wchodzeniu po schodach, łamliwe paznokcie i wypadanie włosów. Wystarczy morfologia i ferrytyna, żeby to sprawdzić. Więcej o tym, jak rozpoznać anemię z niedoboru żelaza.

5. Niedoczynność tarczycy

Spowolniony metabolizm daje senność, marznięcie, przybieranie na wadze, suchą skórę i obniżony nastrój. Jeśli ziewasz od rana do wieczora i rozpoznajesz u siebie te objawy, poproś lekarza o badanie TSH.

6. Leki przeciwdepresyjne i inne

Nadmierne, czasem bardzo silne ziewanie to znany skutek uboczny leków z grupy SSRI, na przykład fluoksetyny i escitalopramu, a także wenlafaksyny. Ziewanie nasila się też przy odstawianiu opioidów. Jeśli zaczęło się po nowym leku, powiedz o tym lekarzowi, ale nie odstawiaj leku na własną rękę.

7. Udar, padaczka, stwardnienie rozsiane i migrena

Choroby układu nerwowego to rzadka, ale ważna przyczyna. W jednej z serii badań patologiczne ziewanie miało 43 proc. pacjentów z ostrym udarem w obszarze tętnicy środkowej mózgu. Ziewanie pojawia się też przed napadami padaczki lub po nich (głównie w padaczce skroniowej), u chorych na stwardnienie rozsiane oraz w fazie zwiastunów migreny. Jeśli ziewaniu towarzyszą opadnięty kącik ust, osłabienie ręki albo zaburzenia mowy, to mogą być objawy udaru mózgu i trzeba od razu dzwonić pod 112.

8. Stres i napięcie

Ziewamy nie tylko z nudów. Seria ziewnięć przed wystąpieniem, rozmową o pracę czy wizytą u dentysty to normalna reakcja na napięcie. Przy nerwicy i napadach lęku dochodzi do tego uczucie, że nie da się nabrać pełnego oddechu, co często mija po uspokojeniu oddechu.

Częste ziewanie u dziecka

Ziewanie u dziecka prawie zawsze znaczy jedno: za mało snu. Dziecko w wieku szkolnym (6 do 12 lat) potrzebuje od 9 do 12 godzin snu, a nastolatek od 8 do 10 godzin. Późne zasypianie przy telefonie, wczesna pobudka do szkoły i nadrabianie w weekendy szybko kończą się ziewaniem na lekcjach. Pomaga stała pora kładzenia się, a po wakacjach stopniowe przestawienie rytmu snu dziecka.

Niemowlęta ziewają często i to normalny sygnał zmęczenia. Ziewanie zaraźliwe pojawia się u dzieci dopiero około 4. roku życia. Do pediatry warto pójść, gdy dziecko chrapie, śpi z otwartą buzią, budzi się niewyspane, ma kłopot z koncentracją albo zdarzają mu się chwile „wyłączenia” i zapatrzenia. Chrapanie u dzieci najczęściej wynika z przerośniętego migdałka gardłowego lub migdałków podniebiennych, które utrudniają oddychanie w nocy.

Czy można ziewać przez sen

W głębokim śnie i w fazie REM praktycznie się nie ziewa, bo mięśnie są wtedy mocno rozluźnione. Ziewnięcia skupiają się w momentach przejścia: przy zasypianiu i tuż po przebudzeniu. W nocy mogą się zdarzyć podczas krótkich wybudzeń, których rano nie pamiętamy. Jeśli partner widzi, że często ziewasz, wiercisz się i chrapiesz w nocy, to częściej sygnał poszatkowanego snu, na przykład przez bezdech, niż osobny problem.

Zwykłe czy niepokojące ziewanie: porównanie

Kiedy z nadmiernym ziewaniem iść do lekarza

Umów się do lekarza rodzinnego, gdy:

• ziewasz seriami od kilku tygodni, mimo że śpisz 7 do 8 godzin,
• w ciągu dnia zasypiasz w nieodpowiednich momentach, na przykład za kierownicą,
• głośno chrapiesz albo ktoś zauważył u ciebie przerwy w oddychaniu,
• ziewaniu towarzyszą bladość, kołatanie serca, bóle głowy lub kłopoty z pamięcią,
• ziewanie wyraźnie nasiliło się po nowym leku.

Na początek lekarz zwykle zleca morfologię, ferrytynę, TSH i glukozę. Przy podejrzeniu bezdechu kieruje na badanie snu (poligrafię lub polisomnografię). Natychmiast dzwoń pod 112, jeśli ziewaniu towarzyszy ból w klatce piersiowej, duszność albo objawy udaru.

Jak ograniczyć częste ziewanie

• Śpij regularnie. Stałe pory snu nawet w weekend, chłodna i przewietrzona sypialnia, telefon odłożony godzinę przed snem.
• Schłodź się. Przewietrz pokój, napij się zimnej wody, oddychaj nosem. Zgodnie z teorią termoregulacji to zmniejsza potrzebę ziewania.
• Rusz się. Kilka minut marszu albo przysiadów skuteczniej pobudza niż kolejna kawa.
• Prowadź dzienniczek. Zapisuj przez tydzień, kiedy ziewasz najwięcej i co temu towarzyszy. Lekarzowi bardzo to ułatwi diagnozę.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.

Źródła: Cleveland Clinic (Yawning), MedlinePlus (Yawning excessive), MedLink Neurology (Pathologic yawning), badania R. Provine’a i A. Gallupa.