Przy zapaleniu migdałków ból najskuteczniej łagodzą: płukanie gardła ciepłą wodą z solą co 2 do 3 godziny, zimne napoje i lody, miód, pastylki do ssania ze środkiem znieczulającym oraz paracetamol lub ibuprofen w dawce z ulotki. Do tego dużo płynów, nawilżone powietrze i miękkie jedzenie. Większość zapaleń gardła u dorosłych wywołują wirusy, które mijają same w 3 do 7 dni, więc domowe sposoby są wtedy całym leczeniem. Gdy za infekcją stoi paciorkowiec, potrzebny jest antybiotyk od lekarza, a domowe metody tylko mu pomagają.
Jeśli nie wiesz, z którą anginą masz do czynienia, zajrzyj do tekstu o tym, jak odróżnić anginę paciorkowcową od wirusowej. W skrócie: nagła wysoka gorączka, nalot na migdałkach, bolesne węzły na szyi i brak kataru oraz kaszlu to sygnał, żeby iść do lekarza na szybki test. Poniżej skupiamy się na tym, co możesz zrobić sam w domu.

Co realnie łagodzi ból migdałków: porównanie sposobów
Nie każdy babciny sposób działa tak samo. W tabeli zebraliśmy domowe metody od najlepiej sprawdzonych, z dawkami i tym, jak szybko przynoszą ulgę.
Opracowanie redakcji na podstawie zaleceń NHS, monografii Europejskiej Agencji Leków (EMA) i charakterystyk produktów leczniczych.
Płukanie gardła: proporcje i technika

Płukanka z soli to najtańszy i jeden z najskuteczniejszych domowych sposobów. Lekko słony roztwór ściąga wodę z obrzękniętej śluzówki, a samo płukanie usuwa wydzielinę i resztki nalotu z migdałków. Proporcje: pół łyżeczki soli kuchennej na szklankę (około 200 ml) ciepłej, przegotowanej wody. Więcej soli nie znaczy lepiej, bo za mocny roztwór pali i podrażnia.
Weź łyk, odchyl głowę do tyłu i bulgocz przez około 30 sekund, potem wypluj. Powtórz 2 do 3 razy z jednej szklanki. Płucz co 2 do 3 godziny, a koniecznie rano i przed snem. Zamiast soli możesz użyć sody oczyszczonej w tej samej proporcji albo naparu z szałwii lub rumianku (łyżeczka suszu na szklankę wrzątku, 10 minut pod przykryciem, przestudzić). Szałwia ma działanie ściągające i jest uznana przez Europejską Agencję Leków za tradycyjny środek na stany zapalne gardła. Płukać gardło potrafią zwykle dzieci od około 6 lat, młodszym zostają picie i ssanie.
Zimne czy ciepłe: napoje, lody i okłady

Oba działają, tylko inaczej. Zimno obkurcza naczynia w obrzękniętych migdałkach i na 20 do 30 minut przytępia ból, dlatego woda z lodem, sorbet czy lody na patyku są dobrym wyborem, zwłaszcza dla dzieci, które z bólu odmawiają picia. Laryngolodzy zalecają lody nawet po wycięciu migdałków. Zimne jedzenie nie pogarsza infekcji, bo tę wywołują wirusy lub bakterie, a nie temperatura posiłku.
Ciepłe napoje rozluźniają i nawilżają gardło. Pij słabą herbatę, napar z lipy lub rumianku, rosół, wodę z miodem, ale w temperaturze, którą da się spokojnie przełknąć, bo wrzątek tylko dodatkowo drażni. Łącznie celuj w co najmniej 2 litry płynów dziennie, małymi łykami. Mocnej kawy, alkoholu, napojów gazowanych i kwaśnych soków lepiej na kilka dni odpuścić. Na zewnątrz szyi możesz przyłożyć zimny okład owinięty w ręcznik na 10 do 15 minut, jeśli węzły chłonne są obrzęknięte i bolesne.
Miód, pastylki i leki bez recepty: dawki

Miód osłania śluzówkę i zmniejsza drapanie. Łyżeczkę ssij powoli albo rozpuść w ciepłym, nie gorącym napoju, 3 do 4 razy dziennie. Dzieciom poniżej roku miodu się nie podaje. Domowe syropy z cebuli czy z czarnego bzu działają na podobnej zasadzie, przepisy znajdziesz w tekście o domowych syropach na przeziębienie.
Gdy ból utrudnia jedzenie i sen, nie ma sensu cierpieć. Leki bez recepty w typowych dawkach dla dorosłych:
- Ibuprofen: 200 do 400 mg co 4 do 6 godzin, najwyżej 1200 mg na dobę bez zalecenia lekarza, po posiłku. Działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie, zmniejsza obrzęk.
- Paracetamol: 500 do 1000 mg co 4 do 6 godzin, najwyżej 4 g na dobę (mniej przy chorej wątrobie i po alkoholu). Łagodniejszy dla żołądka.
- Pastylki do ssania z benzydaminą, lidokainą lub flurbiprofenem znieczulają gardło miejscowo. Dobrze jest wziąć je 15 do 20 minut przed posiłkiem.
- U dzieci dawkę liczy się na masę ciała: paracetamol 10 do 15 mg na kilogram co 4 do 6 godzin, ibuprofen 5 do 10 mg na kilogram co 6 do 8 godzin, najlepiej w syropie z miarką.
Co jeść przy zapaleniu migdałków
Wszystko, co łatwo przełknąć: zupy kremy, rosół z drobnym makaronem, puree ziemniaczane, jajecznica, owsianka, jogurt, budyń, kisiel. Dobrym wyborem jest kisiel z siemienia, który oblepia gardło śluzem, o samym siemieniu piszemy w tekście len mielony na czczo. Na kilka dni odstaw rzeczy twarde, chrupiące i ostre: chipsy, grzanki, orzechy, pikantne przyprawy. Jeśli przełykanie bardzo boli, weź lek przeciwbólowy pół godziny przed jedzeniem albo zacznij posiłek od kilku łyżek lodów.
Odpoczynek i powietrze w sypialni
Gardło boli najbardziej rano, bo w nocy przez kilka godzin wysycha. W sezonie grzewczym wilgotność w mieszkaniu spada nieraz do 20 do 30%, a śluzówka najlepiej czuje się przy 40 do 60%. Nawilżacz, mokry ręcznik na kaloryferze i temperatura około 19 do 20 stopni w sypialni wyraźnie zmniejszają poranny ból. Przy gorączce leż i odpoczywaj, a temperaturę mierz rzetelnie, o tym, jaka temperatura ciała to już gorączka, piszemy osobno. Dym papierosowy, także bierny, wydłuża gojenie, więc kilka dni choroby to dobry moment na przerwę.
Czego nie robić przy zapaleniu migdałków
- Nie płucz gardła spirytusem, octem ani stężoną wodą utlenioną. Parzą śluzówkę i nasilają ból.
- Nie bierz na własną rękę antybiotyku, który został z poprzedniej choroby. Na wirusy nie działa, a przy anginie paciorkowcowej niepełna kuracja sprzyja powikłaniom i oporności bakterii.
- Nie wyciskaj ani nie zdrapuj nalotu z migdałków palcem czy patyczkiem, łatwo o krwawienie i nadkażenie.
- Nie podawaj dzieciom do 12 lat kwasu acetylosalicylowego (aspiryny, polopiryny), bo grozi to rzadkim, ale groźnym zespołem Reye’a.
- Nie łącz kilku leków z tą samą substancją, na przykład tabletki z paracetamolem i proszku na przeziębienie, który też go zawiera.
Kiedy do lekarza
Domowe sposoby wystarczą przy łagodnej infekcji z katarem i kaszlem, która z dnia na dzień się nie pogarsza. Do lekarza idź, gdy:
- gorączka przekracza 38,5 stopnia, a nie ma kataru ani kaszlu,
- na migdałkach jest biały lub żółty nalot, a węzły na szyi są duże i bolesne,
- ból jest wyraźnie po jednej stronie, trudno otworzyć usta, zmienia się głos albo cieknie ślina (możliwy ropień okołomigdałkowy),
- pojawia się drobna, szorstka wysypka na ciele (może to być szkarlatyna),
- nie jesteś w stanie przełknąć płynów, masz duszność albo objawy trwają ponad 5 do 7 dni.
Lekarz oceni gardło skalą Centora i w razie potrzeby zrobi szybki test na paciorkowca z wymazu, wynik jest po kilku minutach. Jeśli test wyjdzie dodatni, dostaniesz antybiotyk, najczęściej penicylinę przez 10 dni, i trzeba go przyjąć do końca, nawet gdy po 2 dniach poczujesz się dobrze. Domowe sposoby z tego artykułu stosuj dalej, bo antybiotyk nie działa przeciwbólowo.
Najczęściej zadawane pytania
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Jak szybko wyleczyć zapalenie migdałków domowym sposobem?
Wirusowej infekcji nie da się przyspieszyć, ale ból można szybko zmniejszyć: płukanka z soli co 2 do 3 godziny, zimne napoje lub lody, miód, pastylki ze środkiem znieczulającym i paracetamol lub ibuprofen. Do tego minimum 2 litry płynów dziennie i odpoczynek. Zwykle najgorsze mija po 2 do 3 dniach.
Czym płukać gardło przy zapaleniu migdałków?
Najprościej ciepłą wodą z solą: pół łyżeczki na szklankę wody, 30 sekund płukania, co 2 do 3 godziny. Zamiennie sprawdzą się soda oczyszczona w tej samej proporcji, przestudzony napar z szałwii lub rumianku albo płyn z apteki z benzydaminą.
Czy zapalenie migdałków przejdzie samo?
Wirusowe zwykle tak, w ciągu 3 do 7 dni, przy czym ból jest najsilniejszy w drugiej i trzeciej dobie. Angina paciorkowcowa wymaga antybiotyku, bo nieleczona może dać ropień okołomigdałkowy, a rzadko gorączkę reumatyczną lub zapalenie nerek.
Co na zapalenie migdałków bez recepty?
Ibuprofen lub paracetamol w dawce z ulotki, pastylki do ssania z benzydaminą, lidokainą albo flurbiprofenem oraz spraye i płyny do płukania z benzydaminą. Łagodzą ból i obrzęk, ale nie zastąpią antybiotyku przy anginie paciorkowcowej.
Co na zapalenie migdałków u dziecka?
Dużo chłodnych płynów, lody i kisiele, miękkie posiłki, nawilżone powietrze i paracetamol lub ibuprofen dawkowany na masę ciała. Miód dopiero po pierwszych urodzinach, płukanie zwykle od około 6 lat. Gorączka powyżej 38,5 stopnia, nalot na migdałkach albo odmowa picia to powód do wizyty u pediatry.
