Anna Kocur
Dwie siedemdziesięciolatki z tego samego bloku. Jedna ma prawie wszystkie własne zęby, druga od lat nosi protezę albo w ogóle jej nie zakłada, bo uwiera. Japońscy naukowcy sprawdzili, jak takim osobom wiedzie się po latach, i wynik daje do myślenia: u seniorów bez zębów demencja pojawiała się o 27 proc. częściej niż u tych, którzy mieli ich co najmniej 20. 🦷
📌 W skrócie
- 🇯🇵 Badacze z Uniwersytetu Tohoku obserwowali 47 293 osoby po 65. roku życia przez około 9 lat.
- 📈 Im mniej zębów, tym częściej pojawiała się demencja: od 1,63 do 4,34 przypadku na 100 osobolat.
- 👴 U mężczyzn utrata zębów okazała się najważniejszym ze wszystkich badanych czynników ryzyka.
- 🏥 NFZ refunduje przegląd raz w roku i protezę raz na 5 lat, o czym wielu seniorów nie wie.
Co dokładnie sprawdzili Japończycy?
Badanie opublikowało czasopismo Journal of the American Medical Directors Association (JAMDA), a opisał je w piątek portal ScienceAlert. Zespół, którym kierowała Maho Iwata z Uniwersytetu Tohoku, wykorzystał dane z dużego japońskiego projektu JAGES, czyli Japońskiego Badania Oceny Gerontologicznej.
Pod lupę wzięto 47 293 osoby w wieku co najmniej 65 lat. Seniorzy na starcie podali, ile mają własnych zębów, a potem byli obserwowani od 2013 do 2022 roku. W tym czasie demencję rozpoznano u 8247 z nich, czyli u 17,4 proc. uczestników.
Różnice między grupami widać gołym okiem. Najrzadziej chorowali ci, którzy zachowali 20 lub więcej zębów. Najczęściej osoby, które nie miały już żadnego.
🦷 Liczba zębów a demencja
| Własne zęby | Nowe przypadki na 100 osobolat | Ryzyko po uwzględnieniu wieku, płci i dochodu |
|---|---|---|
| 20 i więcej | 1,63 | punkt odniesienia |
| 10 do 19 | 2,31 | o 14 proc. wyższe |
| 1 do 9 | 2,97 | o 12 proc. wyższe |
| brak zębów | 4,34 | o 27 proc. wyższe |
Źródło: Iwata M. i in., JAMDA, 2026, dane JAGES z lat 2013 do 2022
Jak bardzo liczą się zęby na tle innych przyczyn?
Badacze policzyli też, jaka część wszystkich zachorowań wiązała się z poszczególnymi czynnikami. Utrata zębów odpowiadała za 7,2 proc. przypadków demencji. Wyżej znalazły się tylko objawy depresji (10,5 proc.) i izolacja społeczna (9,4 proc.).
Najbardziej zaskakuje wynik u panów. U mężczyzn braki w uzębieniu były najważniejszym ze wszystkich analizowanych czynników i odpowiadały za 12 proc. zachorowań. U kobiet zajęły czwarte miejsce z wynikiem 6,1 proc.
Autorzy piszą wprost, że „utrata zębów ma istotny udział w zachorowaniach na demencję”. Zwracają uwagę, że w głośnym raporcie komisji ekspertów pisma The Lancet z 2024 roku, który wymienia 14 czynników ryzyka możliwych do zmiany, zdrowia jamy ustnej w ogóle nie ma. Ich zdaniem przy kolejnej aktualizacji powinno się tam znaleźć.
Dlaczego brak zębów może szkodzić mózgowi?
Naukowcy wskazują trzy możliwe mechanizmy. Pierwszy to jedzenie: kto źle gryzie, ten rezygnuje z twardych warzyw, owoców, orzechów i mięsa, a sięga po miękkie, często mniej wartościowe produkty. Drugi to kontakty z ludźmi. Wstyd z powodu wyglądu uśmiechu albo kłopoty z mówieniem sprawiają, że senior rzadziej wychodzi z domu.
Trzeci mechanizm to stan zapalny. Choroby dziąseł i przyzębia, które najczęściej prowadzą do utraty zębów, mogą podtrzymywać przewlekły stan zapalny w całym organizmie, a ten od dawna łączy się z gorszą kondycją mózgu.
Trzeba uczciwie dodać, że to badanie obserwacyjne. Pokazuje silny związek, ale nie dowodzi, że to sam brak zębów wywołuje chorobę. Uczestnicy sami podawali też liczbę zębów, co mogło wprowadzić błędy. Więcej o pierwszych sygnałach choroby przeczytacie w naszym tekście o tym, czym jest demencja i jak się przed nią chronić.
Co to oznacza dla Polaka po sześćdziesiątce?
Dobra wiadomość jest taka, że o zęby można zadbać w każdym wieku, a część pomocy jest bezpłatna. Według informacji NFZ dorosły pacjent ma prawo do:
- przeglądu stomatologicznego z instruktażem higieny raz w roku,
- usunięcia kamienia nazębnego raz w roku,
- protezy częściowej albo całkowitej raz na 5 lat, jeśli brakuje mu wszystkich zębów albo co najmniej pięciu w jednym łuku,
- naprawy protezy raz na 2 lata.
Skierowanie nie jest potrzebne, a gabinet z umową z NFZ można znaleźć w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć” albo przez infolinię oddziału wojewódzkiego. Fundusz zaleca wizytę u dentysty co pół roku niezależnie od wieku.
Proteza, która leży w szufladzie, nie pomaga. Jeśli uwiera, warto ją podścielić albo naprawić, zamiast rezygnować z gryzienia. Na co dzień liczy się też zwykłe mycie zębów i nitkowanie, o którym piszemy w poradniku o prawidłowej higienie jamy ustnej.
Czy da się w ogóle zmniejszyć ryzyko demencji?
Komisja The Lancet, którą kierowała prof. Gill Livingston z University College London, oszacowała w 2024 roku, że nawet blisko połowie przypadków demencji można by zapobiec albo je opóźnić, dbając o czynniki takie jak słuch, wzrok, ciśnienie, cukier, ruch czy kontakty z ludźmi. Eksperci podkreślali, że na zmiany nigdy nie jest za wcześnie ani za późno.
Japońskie badanie dopisuje do tej listy jeszcze jedną rzecz: regularną wizytę u dentysty. Szczegóły publikacji można znaleźć na stronie czasopisma JAMDA oraz w omówieniu na ScienceAlert.
Kiedy ostatnio byliście u dentysty i czy wasi rodzice chodzą na przeglądy?
Uwaga: artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
