Najdziwniejsze fobie: lista dziwnych lęków z nazwami i przykładami

Najdziwniejsze fobie to silny lęk przed rzeczami, które większości ludzi wydają się zupełnie niegroźne: lalkami, dotykiem, liczbą 13, guzikami, a nawet serem. Część z nich opisano w czasopismach naukowych, część to raczej ciekawostki z greckimi nazwami. Gdy jednak lęk jest nieproporcjonalny, trwa miesiącami i każe unikać zwykłych sytuacji, psychiatria nazywa go fobią specyficzną. W ciągu roku ma ją od 7 do 9 proc. dorosłych w USA i około 6 proc. w Europie, a kobiety mniej więcej dwa razy częściej niż mężczyźni.

Lista najdziwniejszych fobii

Oto 15 nietypowych fobii z nazwą, przedmiotem lęku i jedną ciekawostką o każdej z nich:

Najdziwniejsze fobie z przykładami

Pediofobia, czyli strach przed lalkami

Fobia przed lalkami to jeden z najczęściej wyszukiwanych dziwnych lęków. Osoba z pediofobią nie wejdzie do pokoju, w którym na półce siedzą porcelanowe lalki babci, a na widok lalki ze szklanymi oczami czuje kołatanie serca i chce uciec. Najsilniej działają lalki bardzo realistyczne, mówiące albo poruszające się.

Psychologowie łączą ten strach z „doliną niesamowitości”. Japoński robotyk Masahiro Mori opisał w 1970 roku, że postać prawie, ale nie całkiem podobna do człowieka budzi niepokój zamiast sympatii. Lalka wygląda jak dziecko, ale nie oddycha i nie mruga. Swoje dołożyły horrory, od „Laleczki Chucky” z 1988 roku po „Annabelle” z 2014 roku. Pokrewna jest automatonofobia, czyli lęk przed manekinami, figurami woskowymi i humanoidalnymi robotami.

Hafefobia: lęk przed dotykiem

Hafefobia to lęk przed byciem dotykanym przez innych. Dla takiej osoby problemem jest powitanie uściskiem dłoni, przytulenie przez rodzinę, wizyta u fryzjera albo badanie lekarskie. Dotyk to ważna część komunikacji, o czym piszemy przy okazji mowy ciała w praktyce, więc hafefobia mocno utrudnia relacje. Często pojawia się po traumatycznych przeżyciach albo razem z fobią społeczną i nie ma nic wspólnego z niechęcią do ludzi.

Lęk przed liczbami: triskaidekafobia, tetrafobia, oktofobia

Triskaidekafobia to lęk przed liczbą 13. Nazwa pojawiła się w druku na początku XX wieku, a przesąd jest tak silny, że wiele hoteli i wieżowców pomija pokój i piętro z tym numerem. Odmianą jest paraskewidekatriafobia, czyli strach przed piątkiem 13. Jeśli trzynastka kojarzy ci się raczej z przesłaniem niż z pechem, zobacz, co oznacza liczba 1313 w numerologii.

Tetrafobia, lęk przed czwórką, to nie europejski przesąd, tylko azjatycki. Po chińsku, japońsku i koreańsku słowo „cztery” brzmi bardzo podobnie jak „śmierć”, dlatego w szpitalach i blokach w tych krajach często nie ma czwartego piętra ani mieszkań z czwórką w numerze.

Oktofobia, czyli strach przed ósemką, to rzadkość i nazwa znana głównie z list ciekawostek. W Chinach ósemka kojarzy się z bogactwem, więc ceremonia otwarcia igrzysk w Pekinie ruszyła 8 sierpnia 2008 roku o godzinie 20:08. Liczbie 666 przypisuje się z kolei heksakosjoiheksekontaheksafobię. W USA kradzieże tablic i przydomek „autostrada diabła” sprawiły, że droga US 666 dostała w 2003 roku numer 491.

Tafefobia: strach przed pogrzebaniem żywcem

W XVIII i XIX wieku ten lęk był tak powszechny, że patentowano „trumny bezpieczeństwa” z dzwonkiem albo rurką do oddychania. Jerzy Waszyngton na łożu śmierci w 1799 roku prosił, by nie chować go wcześniej niż trzy dni po zgonie. Dziś, gdy zgon stwierdza lekarz, tafefobia zdarza się rzadko, ale wciąż bywa częścią lęku przed śmiercią.

Tripofobia: skupiska małych dziur

Dreszcz na widok strąka lotosu, plastra miodu, gąbki czy pęcherzyków na cieście naleśnikowym to tripofobia. W 2013 roku brytyjscy badacze Geoff Cole i Arnold Wilkins pokazali, że takie obrazy mają podobny rozkład kontrastu jak skóra jadowitych zwierząt i zmiany chorobowe. Reakcja to częściej obrzydzenie niż strach, a zdjęcia z internetu potrafią ją wywołać w sekundę.

Nomofobia: lęk przed zostaniem bez telefonu

Nazwa wzięła się z angielskiego „no mobile phone phobia” i pojawiła się w brytyjskim badaniu z 2008 roku. To niepokój, gdy bateria spada do kilku procent, znika zasięg albo telefon został w domu. Psychologowie mają już kwestionariusze do jej mierzenia, choć wciąż dyskutują, czy to fobia, czy raczej forma uzależnienia.

Koumpounofobia: strach przed guzikami

Brzmi jak żart, ale ten lęk trafił do literatury naukowej. W 2002 roku amerykańscy psycholodzy opisali dziewięcioletniego chłopca, który nie mógł dotknąć guzików ani nosić ubrań z guzikami, i wyleczyli go terapią ekspozycji. Osoby z koumpounofobią wybierają ubrania na zamki, napy i rzepy, a na widok miski z guzikami czują wstręt.

Ablutofobia: lęk przed myciem i kąpielą

To strach przed myciem, kąpielą lub prysznicem. U małych dzieci niechęć do kąpieli (woda w oczach, szum odpływu) to częsty, przejściowy etap. O fobii mówi się dopiero wtedy, gdy lęk trwa miesiącami, a dorosły unika mycia mimo nieprzyjemnych skutków dla zdrowia i relacji.

Turofobia, eosofobia i inne fobie z list ciekawostek

Turofobia to lęk przed serem, eosofobia przed świtem i światłem dnia, gynofobia przed kobietami, a hipopotomonstroseskwipedaliofobia przed długimi słowami. Ta ostatnia nazwa jest celowo przewrotna. Takie nazwy powstają z greckich słów i mnożą się w internecie, ale lekarz nie musi ich znać. Jeśli ktoś naprawdę panicznie boi się sera, diagnoza brzmi po prostu: fobia specyficzna, z dopiskiem, czego dotyczy.

Czym jest fobia według DSM 5

Amerykańska klasyfikacja zaburzeń psychicznych DSM 5 mówi o fobii specyficznej, gdy spełnione są te warunki:

• wyraźny lęk przed konkretnym obiektem lub sytuacją,
• kontakt z nim prawie zawsze od razu wywołuje strach,
• osoba go unika albo znosi z ogromnym lękiem,
• lęk jest nieproporcjonalny do realnego zagrożenia,
• trwa zwykle 6 miesięcy lub dłużej,
• wyraźnie utrudnia życie, pracę albo relacje.

DSM 5 dzieli fobie specyficzne na pięć typów: zwierzęta (pająki, psy, węże), środowisko naturalne (wysokość, burza, woda), krew, zastrzyki i zranienia, sytuacje (windy, samoloty, ciasne pomieszczenia) oraz inne, na przykład lęk przed zadławieniem, wymiotami albo u dzieci przed przebranymi postaciami. Najpopularniejsza jest arachnofobia. Jeśli jesienią widzisz w domu dużego pająka, sprawdź, czy kątnik jest groźny.

Fobie zaczynają się zwykle w dzieciństwie, w większości przed 10. rokiem życia. Wiele osób ma więcej niż jedną. Więcej danych o częstości i leczeniu zebrano w opracowaniu Specific Phobia w bazie StatPearls.

Skąd się biorą dziwne fobie

• Złe doświadczenie. Ugryzienie psa, utknięcie w windzie, przerażająca lalka w dzieciństwie.
• Obserwacja. Dziecko widzi, jak mama krzyczy na widok pająka, i uczy się, że pająk to zagrożenie.
• Informacje i filmy. Horrory i straszne historie potrafią utrwalić lęk bez żadnego realnego zdarzenia.
• Geny i temperament. Lękliwość częściej występuje w niektórych rodzinach, a dzieci nieśmiałe i ostrożne są bardziej narażone.

W chwili silnego lęku mózg przełącza się w tryb alarmowy i trudno wtedy myśleć logicznie, co dobrze pokazuje wpływ stresu na racjonalne decyzje. Dlatego tłumaczenie komuś, że „lalka nic ci nie zrobi”, zwykle nie pomaga.

Jak leczy się fobie

Najskuteczniejsza jest terapia ekspozycyjna, czyli część terapii poznawczej i behawioralnej (CBT). Pacjent z terapeutą układa drabinę coraz trudniejszych kroków i przechodzi je stopniowo, aż lęk opada. Przy pediofobii mogłoby to wyglądać tak: zdjęcie lalki, film z lalką, lalka w drugim końcu pokoju, dotknięcie jej, a na końcu potrzymanie w rękach.

Szwedzki psycholog Lars Göran Öst opracował wersję skróconą: jedną sesję ekspozycji trwającą do 3 godzin. W badaniach wyraźną poprawę daje ona większości pacjentów z fobią przed zwierzętami, zastrzykami czy lataniem. Przy lęku wysokości i lęku przed lataniem coraz częściej korzysta się z wirtualnej rzeczywistości. Leki nie są pierwszym wyborem. Gdy fobii towarzyszą napady paniki albo depresja, warto skonsultować się z psychiatrą, a o tym, czym zajmuje się psychiatra, piszemy osobno.

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.