Cholesterol
Cholesterol LDL u zdrowej osoby z małym ryzykiem powinien wynosić poniżej 115 mg/dl, a po zawale poniżej 55 mg/dl. Obniżysz go dietą z mniejszą ilością tłuszczów nasyconych i większą ilością błonnika, ruchem, a gdy to nie wystarcza, lekami. Niżej zebraliśmy normy według wytycznych, produkty, które realnie pomagają, i teksty o badaniach oraz statynach.
Więcej treści
Reklama
Normy cholesterolu: cel LDL zależy od ryzyka
Cholesterol całkowity u dorosłego powinien wynosić poniżej 190 mg/dl, ale lekarz patrzy przede wszystkim na LDL. To ta frakcja odkłada się w ścianach tętnic i buduje blaszki miażdżycowe. Polskie wytyczne lipidologów z 2024 roku nie podają jednej normy dla wszystkich. Cel zależy od tego, jak duże jest Twoje ryzyko chorób serca i naczyń.
- ryzyko małe: LDL poniżej 115 mg/dl,
- ryzyko umiarkowane: poniżej 100 mg/dl,
- ryzyko duże, na przykład wieloletnia cukrzyca lub przewlekła choroba nerek: poniżej 70 mg/dl,
- ryzyko bardzo duże, na przykład po zawale lub udarze: poniżej 55 mg/dl,
- ryzyko ekstremalne, na przykład drugi zawał w ciągu dwóch lat: poniżej 40 mg/dl.
Jak czytać wynik i co oznaczają poszczególne frakcje, tłumaczymy w poradniku wysoki cholesterol: objawy, normy i leczenie. Zmiany w zaleceniach kardiologów opisaliśmy w tekście o nowych wytycznych dotyczących cholesterolu.
Jak obniżyć cholesterol dietą
Większość cholesterolu organizm wytwarza sam, głównie w wątrobie. Dlatego cholesterol z jedzenia ma mniejsze znaczenie, niż sądzono kiedyś. Bardziej podnoszą go tłuszcze nasycone i trans: tłuste mięso, wędliny, smalec, masło, twarde margaryny, wyroby cukiernicze i fast food. Wytyczne zalecają, żeby tłuszcze nasycone dawały mniej niż 10 procent energii z diety.
Co jeść, żeby obniżyć LDL
- owies i jęczmień, bo zawierają beta glukan, rozpuszczalny błonnik, który w jelicie wiąże kwasy żółciowe,
- rośliny strączkowe, warzywa i produkty z pełnego ziarna,
- orzechy, oliwę i olej rzepakowy zamiast masła i smalcu,
- tłuste ryby morskie dwa lub trzy razy w tygodniu.
Dobrym wzorem takiego jadłospisu jest dieta śródziemnomorska. Konkretne produkty znajdziesz w tabeli produktów przy wysokim cholesterolu, w zestawieniu produktów bogatych w błonnik i na liście tego, co kardiolodzy zalecają jeść dla serca.
Jajka nie są zakazane. Według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej u zdrowych osób jedno jajko dziennie nie wiązało się z większym ryzykiem chorób układu krążenia.
Źródło: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP PZH, EFSA, wytyczne ESC/EAS.
Ruch, masa ciała i papierosy
Sama dieta to za mało. WHO zaleca dorosłym od 150 do 300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, na przykład szybkiego marszu albo jazdy na rowerze. Regularny ruch i zrzucenie nadmiarowych kilogramów obniżają trójglicerydy i mogą podnieść HDL. Rzucenie palenia poprawia stan naczyń niezależnie od wyniku lipidogramu.
Trójglicerydy rosną też przy nadmiarze cukru i alkoholu. Ile słodkiego mieści się w zdrowej diecie, piszemy w dziale cukier w diecie.
Kiedy potrzebne są leki i badania
Gdy ryzyko jest duże albo LDL przekracza 190 mg/dl, zmiana nawyków zwykle nie wystarcza i lekarz włącza statynę, czasem razem z ezetymibem. Leków nie odstawiaj na własną rękę. Ból mięśni często przypisuje się tabletkom, choć w badaniach z placebo pojawiał się prawie tak samo często. Opisujemy to w tekście o bólu mięśni po statynach.
Raz w życiu warto oznaczyć lipoproteinę(a). Jej poziom zależy głównie od genów, dieta go praktycznie nie zmienia, a wynik powyżej 50 mg/dl wiąże się z wyraźnie większym ryzykiem zawału. Szczegóły znajdziesz w artykule o tym, komu zbadać lipoproteinę(a).
Najczęściej zadawane pytania
Jak w szybki sposób obniżyć cholesterol?
Najszybciej i najmocniej działają leki przepisane przez lekarza, a kontrolny lipidogram robi się zwykle po 4 do 8 tygodniach od ich włączenia. Dieta z mniejszą ilością tłuszczów nasyconych, z owsem, strączkami i orzechami oraz codzienny ruch też dają efekt w ciągu kilku tygodni, ale zwykle mniejszy.
Co najbardziej podnosi cholesterol?
Z jedzenia najbardziej tłuszcze nasycone i trans, czyli tłuste mięso, wędliny, smalec, masło, ciastka i fast food. Duże znaczenie mają też geny (rodzinna hipercholesterolemia), nadwaga, brak ruchu i niektóre choroby, na przykład niedoczynność tarczycy.
Jak ruch wpływa na poziom cholesterolu?
Regularny wysiłek przede wszystkim obniża trójglicerydy i może podnieść HDL. LDL spada umiarkowanie, wyraźniej wtedy, gdy ruchowi towarzyszy utrata nadwagi i zmiana diety.
Czy wysoki cholesterol daje objawy?
Zwykle nie daje żadnych objawów przez wiele lat. Wykrywa go dopiero badanie krwi, czyli lipidogram, dlatego warto go robić także wtedy, gdy czujesz się dobrze.
Jak często badać cholesterol?
W programie Moje Zdrowie NFZ lipidogram jest w podstawowym pakiecie badań: osoby od 20 do 49 lat mogą go zrobić co 5 lat, a od 50 lat co 3 lata. Przy nieprawidłowym wyniku, chorobach serca, cukrzycy lub leczeniu lekarz zleca badanie częściej.