Marzena Lewicka
Wracasz do domu, otwierasz drzwi, a w przedpokoju czeka pies, którego cały tył chodzi na boki jak wahadło. Nie ma wątpliwości, że się cieszy. Ale ten sam pies na spacerze potrafi merdać, stojąc sztywno naprzeciw obcego psa, i po chwili warknąć. Okazuje się, że merdanie ogonem to nie jeden sygnał, tylko cały język. Liczy się wysokość, tempo, sztywność, a nawet to, czy ogon wychyla się bardziej w prawo, czy w lewo. 🐕
📌 W skrócie
- Merdanie nie zawsze oznacza radość. To przede wszystkim sygnał pobudzenia i chęci kontaktu, który może być przyjazny, niepewny albo napięty.
- Włoscy badacze pokazali w 2007 roku, że na widok właściciela psy merdają wyraźniej w prawo, a na widok obcego, dominującego psa bardziej w lewo.
- W 2013 roku ten sam zespół sprawdził, że psy oglądające nagrania innych psów denerwowały się, gdy ogon na ekranie uciekał w lewo.
- Ogon wysoko i sztywno z szybkim, drobnym ruchem to często napięcie, a nie zaproszenie do zabawy.
- Według pracy opublikowanej w 2024 roku w Biology Letters psy mogły zacząć merdać częściej w trakcie udomowienia, bo ludzie lubią rytmiczne ruchy.
🐾 Po co psu ogon
Zanim przejdziemy do mowy ciała, warto przypomnieć, że ogon ma też całkiem praktyczne zadania. Pomaga utrzymać równowagę przy szybkich zwrotach w biegu, gdy pies goni piłkę albo zająca. U psów pływających działa jak ster. Ruch ogona rozprowadza też zapach z gruczołów przy odbycie, a to dla innych psów prawdziwa wizytówka z imieniem, wiekiem i nastrojem właściciela.
Najważniejsza rola jest jednak towarzyska. Psy, tak jak ich przodkowie wilki, żyją w grupie i muszą się porozumiewać bez słów. Uszy, pysk, sierść na karku, pozycja ciała i właśnie ogon składają się na komunikat, który inny pies odczytuje w ułamku sekundy.
Szczenięta nie merdają od urodzenia. Ten zwyczaj pojawia się zwykle w wieku kilku tygodni, mniej więcej wtedy, gdy maluchy zaczynają się bawić z rodzeństwem i odpowiadać na zachowania innych psów.
↔️ Prawo i lewo to dwa różne komunikaty
Najciekawsze odkrycie dotyczące merdania zawdzięczamy badaczom z Włoch. Angelo Quaranta i Marcello Siniscalchi z Uniwersytetu w Bari oraz Giorgio Vallortigara z Uniwersytetu w Trydencie opisali je w 2007 roku w czasopiśmie Current Biology.
Badanie
🔬 Psy w klatce z kamerą
Badacze umieszczali psy domowe w specjalnej klatce, przed którą pokazywali im różne „bodźce”: właściciela, obcego człowieka, kota oraz nieznajomego, dużego i pewnego siebie psa. Kamera nad grzbietem psa rejestrowała dokładny kąt wychylenia ogona. Na widok właściciela ogon wyraźnie częściej i mocniej wychylał się w prawą stronę zadu psa. Obcy człowiek i kot wywoływały słabsze merdanie, nadal z przewagą prawej strony. Zupełnie inaczej było przy obcym, dominującym psie. Wtedy ogon uciekał bardziej w lewo. Różnica była subtelna i dało się ją uchwycić dopiero na nagraniach, ale powtarzała się wyraźnie.
Skąd taka asymetria? Mózg psa, podobnie jak ludzki, jest podzielony na dwie półkule, które sterują przeciwnymi stronami ciała. U wielu zwierząt lewa półkula wiąże się raczej z emocjami, które każą podejść bliżej, a prawa z tymi, które każą się wycofać. Lewa półkula steruje prawą stroną ciała, więc „pozytywne” merdanie przesuwa się w prawo. Gdy pies czuje niepokój albo zagrożenie, przewagę ma prawa półkula i ogon wychyla się w lewo.
👀 Inne psy to widzą
W 2013 roku ten sam zespół postawił kolejne pytanie: czy psy w ogóle zauważają tę różnicę? Pokazywali psom filmy z sylwetkami innych psów merdających bardziej w prawo albo bardziej w lewo i mierzyli im tętno. Gdy ogon na ekranie uciekał w lewo, serce widzów biło szybciej, a one same wyglądały na bardziej spięte. Merdanie w prawo uspokajało. Krótko mówiąc, psy czytają te sygnały, nawet jeśli my ich gołym okiem nie widzimy.
📏 Jak czytać ogon psa w praktyce
Przyglądanie się, w którą stronę wychyla się ogon, to raczej ciekawostka niż praktyczna wskazówka na spacerze. Dużo łatwiej odczytać wysokość ogona, tempo i to, czy ruch jest luźny, czy sztywny. Trzeba tylko pamiętać, że neutralne ułożenie ogona zależy od rasy. Chart nosi go nisko, husky zakręcony na grzbiecie, a beagle wysoko jak antenę.
Ogon zawsze trzeba czytać razem z resztą ciała. Rozluźniony pysk, miękkie spojrzenie i swobodne ruchy to dobry znak. Napięte mięśnie, zamknięty pysk, nastroszona sierść na karku i usztywniona sylwetka mówią co innego, nawet jeśli ogon się porusza. To szczególnie ważne przy psach, które z natury są bardziej wymagające. Pisaliśmy o tym przy okazji ras, z którymi trudniej sobie poradzić początkującym opiekunom.
🦊 Skąd się wzięło merdanie
Wilki też merdają, ale robią to rzadziej i w węższym zakresie sytuacji niż psy. W styczniu 2024 roku zespół z Uniwersytetu Medycznego Weterynarii w Wiedniu i Instytutu Maxa Plancka, z Silvią Leonetti i Andreą Ravignanim, opublikował w Biology Letters pracę, w której zebrał to, co wiemy o merdaniu. Autorzy przyznali, że jak na zachowanie, któremu przypisujemy tyle znaczenia, zbadano je zaskakująco słabo.
Zaproponowali dwa wyjaśnienia. Pierwsze odwołuje się do słynnego eksperymentu z lisami srebrnymi prowadzonego w Rosji od lat 50. XX wieku. Lisy rozmnażane wyłącznie pod kątem łagodności po kilku pokoleniach zaczęły merdać ogonami, mieć łaty na sierści i oklapnięte uszy. Merdanie mogło więc pojawić się u psów „przy okazji”, razem z innymi cechami oswojenia. Drugie wyjaśnienie jest ciekawsze. Ludzie mają słabość do rytmu, a merdający ogon to rytmiczny, wesoły ruch. Możliwe, że nasi przodkowie świadomie albo nieświadomie woleli psy, które merdały częściej.
💡 Ciekawostki o psich ogonach
- 🤖 Kanadyjscy badacze zbudowali psa robota z długim i krótkim ogonem. Prawdziwe psy podchodziły śmiało do robota, który merdał długim ogonem. Krótki ogon był dla nich dużo trudniejszy do odczytania.
- ✂️ W Polsce ustawa o ochronie zwierząt zakazuje obcinania psom ogonów i uszu dla wyglądu. Psy z kopiowanymi ogonami mają po prostu uboższy „słownik”.
- 🐶 Psy merdają przede wszystkim w towarzystwie. Pies sam w pokoju, bez nikogo w pobliżu, merda rzadko.
- 🌀 Kręcenie się za własnym ogonem bywa zabawą, ale gdy jest częste i natarczywe, warto skonsultować je z weterynarzem lub behawiorystą.
Psi świat pełen jest zachowań, które z boku wyglądają dziwnie, a mają swój sens. Tak jest z kręceniem się w kółko przed snem czy ze skubaniem trawy na spacerze.
❓ Najczęstsze pytania
Dlaczego pies merda ogonem?
Merdanie to sygnał pobudzenia i chęci kontaktu z innym psem lub człowiekiem. Może oznaczać radość, ale też niepewność albo napięcie. Ogon trzeba zawsze czytać razem z resztą ciała psa.
Co oznacza merdanie w prawo i w lewo?
Badania z 2007 roku pokazały, że na widok właściciela psy merdają wyraźniej w prawo, a na widok obcego, dominującego psa bardziej w lewo. Merdanie w prawo wiąże się z pozytywnymi emocjami, w lewo z niepokojem i chęcią wycofania.
Czy pies merdający ogonem może ugryźć?
Tak. Ogon trzymany wysoko i sztywno, z szybkim, drobnym ruchem, często oznacza silne napięcie, a nie zaproszenie do zabawy. Jeśli do tego ciało jest usztywnione, a pysk zamknięty, lepiej nie podchodzić.
Czy psy rozumieją merdanie innych psów?
Tak. W badaniu z 2013 roku psy oglądające nagrania innych psów miały szybsze tętno i były bardziej spięte, gdy ogon na ekranie wychylał się w lewo, a spokojniejsze przy merdaniu w prawo.
Od kiedy szczenięta merdają ogonem?
Szczenięta zaczynają merdać w wieku kilku tygodni, mniej więcej wtedy, gdy zaczynają bawić się z rodzeństwem i reagować na zachowania innych psów.
Następnym razem, gdy pies przywita cię w drzwiach, przyjrzyj się, czy jego ogon nie ucieka przypadkiem bardziej w prawo. Jeśli tak, masz naukowe potwierdzenie tego, co i tak wiedziałeś: ktoś tu się bardzo cieszy, że wróciłeś. 🐕❤️
Źródła: Quaranta A., Siniscalchi M., Vallortigara G., „Asymmetric tail-wagging responses by dogs to different emotive stimuli”, Current Biology, 2007; Siniscalchi M. i in., „Seeing left- or right-asymmetric tail wagging produces different emotional responses in dogs”, Current Biology, 2013; Leonetti S., Cimarelli G., Hersh T. A., Ravignani A., „Why do dogs wag their tails?”, Biology Letters, 2024; Leaver S. D. A., Reimchen T. E., „Behavioural responses of Canis familiaris to different tail lengths of a remotely-controlled life-size dog replica”, Behaviour, 2008.
