w ,

Orzechy arachidowe: wartości odżywcze, właściwości i ile jeść dziennie

Orzechy arachidowe łuskane, z bliska

Orzechy arachidowe to po prostu orzeszki ziemne, czyli fistaszki: różne nazwy tej samej rośliny, orzachy podziemnej. Botanicznie to nasiona rośliny strączkowej, krewnej fasoli i grochu. W 100 g mają 25,8 g białka (najwięcej spośród popularnych „orzechów”), 567 kcal i dużo niacyny, folianów, miedzi, witaminy E oraz magnezu. Garść, czyli około 30 g, to 170 kcal.

Niesolone orzeszki to tania i sycąca przekąska, która w badaniach wiąże się z lepszym zdrowiem serca. Mają też dwie słabe strony: silnie uczulają i bardzo łatwo z nimi przesadzić. Poniżej dokładne wartości odżywcze, porównanie z innymi orzechami, wady, wybór masła orzechowego i rozsądna porcja na dzień.

Orzechy arachidowe: wartości odżywcze w 100 g i w garści

Składnik100 gGarść 30 g% dziennego zapotrzebowania (30 g)
Energia567 kcal170 kcal9%
Białko25,8 g7,7 g15%
Tłuszcz49,2 g14,8 g21%
Węglowodany ogółem16,1 g4,8 g2%
Błonnik8,5 g2,6 g10%
Niacyna (witamina B3)12,1 mg3,6 mg23%
Foliany240 µg72 µg36%
Witamina E8,3 mg2,5 mg21%
Tiamina (witamina B1)0,64 mg0,19 mg17%
Miedź1,14 mg0,34 mg34%
Mangan1,93 mg0,58 mg29%
Fosfor376 mg113 mg16%
Magnez168 mg50 mg13%
Potas705 mg212 mg11%

Surowe orzeszki ziemne bez soli. Źródło: USDA FoodData Central. Procent liczony od referencyjnych wartości spożycia z unijnych przepisów o etykietach żywności, dla błonnika od 25 g dziennie.

Tłuszcz orzeszków w 81% składa się z kwasów nienasyconych. Najwięcej jest kwasu oleinowego, tego samego co w oliwie, oraz linolowego z rodziny omega 6 (15,6 g w 100 g). Roślinnego kwasu omega 3 (ALA) jest zaledwie 0,003 g, więc orzeszki nie zastąpią orzechów włoskich, siemienia lnianego ani tłustych ryb. Jeśli zależy Ci właśnie na tych tłuszczach, zajrzyj do przewodnika jak wybrać kwasy omega 3.

Właściwości orzechów arachidowych

Dają najwięcej białka spośród orzechów

25,8 g białka w 100 g to więcej niż w jakimkolwiek orzechu z drzewa. Tak wypada porównanie według tej samej bazy USDA (białko w 100 g):

  • orzeszki ziemne: 25,8 g
  • migdały: 21,2 g
  • pistacje: 20,2 g
  • nerkowce: 18,2 g
  • orzechy włoskie: 15,2 g
  • orzechy laskowe: 15,0 g
  • makadamia: 7,9 g

Do tego fistaszki są zwykle kilka razy tańsze od migdałów czy nerkowców. Ich białko nie jest pełnowartościowe, bo ma mniej lizyny i metioniny niż białko jaj czy mięsa, ale w ciągu dnia łatwo to uzupełnić nabiałem, jajkami, kaszą albo pieczywem. Więcej pomysłów znajdziesz w zestawieniu produktów, które mają dużo białka.

Wiążą się z mniejszym ryzykiem chorób serca

W analizie ponad 200 tysięcy osób z USA i Szanghaju (JAMA Internal Medicine, 2015) ci, którzy jedli najwięcej orzechów, głównie orzeszków ziemnych, mieli o 17 do 21% niższe ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny, a także rzadziej umierali z powodu chorób serca i naczyń. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi, że same orzeszki przedłużają życie, ale wynik pokrywa się z wieloma innymi pracami.

Mechanizm jest dość prosty: zastąpienie w diecie tłuszczów nasyconych nienasyconymi pomaga utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu we krwi (to oświadczenie zdrowotne dopuszczone w UE). Garść orzeszków zamiast chipsów, kiełbasy czy batonika to dokładnie taka zamiana. W skórce orzeszków są też polifenole, w tym niewielkie ilości resweratrolu. Inne produkty polecane przez kardiologów opisaliśmy w tekście o tym, co jeść dla zdrowia serca.

Długo sycą i nie podbijają cukru we krwi

Indeks glikemiczny orzeszków ziemnych wynosi około 14, czyli jest bardzo niski. Węglowodanów przyswajalnych mają niewiele, a białko, tłuszcz i błonnik spowalniają trawienie. Dlatego garść fistaszków syci na dłużej niż ta sama liczba kalorii z drożdżówki i dobrze sprawdza się jako przekąska przy insulinooporności czy cukrzycy, o ile kończy się na jednej garści.

Dostarczają niacyny, folianów i miedzi

Jedna garść pokrywa około 23% dziennego zapotrzebowania na niacynę, 36% na foliany, 34% na miedź i 29% na mangan. Niacyna pomaga zmniejszyć uczucie zmęczenia, foliany są ważne przy tworzeniu krwinek oraz przed ciążą i w jej trakcie, miedź pomaga w prawidłowym transporcie żelaza i działaniu układu odpornościowego, a witamina E chroni komórki przed stresem oksydacyjnym.

Jak rosną orzeszki ziemne i czy urosną w Polsce

Świeżo wykopane krzaczki orzeszków ziemnych ze strąkami na korzeniach

Orzacha podziemna kwitnie nad ziemią, ale owocuje pod nią. Po zapyleniu kwiatu wydłuża się trzonek z zalążkiem, który wbija się w glebę na kilka centymetrów i dopiero tam rozwija strąk, zwykle z dwoma nasionami. Stąd nazwa „orzech ziemny”. Roślina pochodzi z Ameryki Południowej (rejon Boliwii i Peru), a dziś najwięcej orzeszków zbierają Chiny i Indie.

W Polsce orzeszki ziemne uprawiają głównie działkowicze, dla frajdy. Roślina potrzebuje od 4 do 5 miesięcy ciepła bez przymrozków, więc nasiona wysiewa się do doniczek w kwietniu, a na grządkę lub do tunelu przenosi po połowie maja. Najlepiej rośnie w lekkiej, piaszczystej glebie i w ciepłym miejscu. Plon jest skromny i towarowych upraw u nas praktycznie nie ma, więc fistaszki w sklepach pochodzą z importu.

Orzechy arachidowe solone, prażone czy surowe?

  • Surowe lub prażone na sucho, bez soli: od 567 do 585 kcal w 100 g i śladowe ilości sodu. Najlepszy wybór na co dzień. Prażenie poprawia smak, a wartości odżywcze zmieniają się niewiele.
  • Prażone w łupinach: zwykle bez soli, a obieranie spowalnia jedzenie, więc trudniej zjeść za dużo.
  • Solone, smażone w oleju: około 600 kcal i zwykle od 1 do 1,5 g soli w 100 g. Paczka 150 g to około 2 g soli, czyli blisko połowa dziennego limitu zalecanego przez WHO (mniej niż 5 g).
  • W chrupiącej panierce: mniej orzeszka, więcej mąki, tłuszczu i soli (nawet 2 g w 100 g).
  • W czekoladzie, karmelu lub miodzie: dużo cukru, więc traktuj je jak słodycze.

Masło orzechowe: jak wybrać dobre

Masło orzechowe w szklanym słoiku na tle orzeszków ziemnych

Dobre masło orzechowe ma w składzie od 95 do 100% orzeszków ziemnych i najwyżej szczyptę soli. Odkładaj słoiki, w których jest cukier, syrop glukozowy, utwardzone tłuszcze albo olej palmowy dodany po to, by masło się nie rozwarstwiało. Warstwa oleju na wierzchu to dobry znak: wystarczy wymieszać, a po otwarciu trzymać słoik w lodówce, żeby tłuszcz wolniej jełczał.

Łyżka masła orzechowego (15 g) ma około 90 kcal. Dwie łyżki na kanapce to mniej więcej tyle, co garść orzeszków, i na tym warto poprzestać.

Wady i przeciwwskazania

Alergia na orzeszki ziemne

To jedna z najczęstszych i najgroźniejszych alergii pokarmowych. Dotyczy około 1 do 2% dzieci w krajach zachodnich, może wywołać wstrząs anafilaktyczny i zwykle zostaje na całe życie. Badanie LEAP (New England Journal of Medicine, 2015) pokazało, że regularne podawanie produktów z orzeszkami niemowlętom z grupy ryzyka, od 4 do 11 miesiąca życia, zmniejszyło częstość alergii o około 80%. Jeśli dziecko ma ciężkie atopowe zapalenie skóry albo alergię na jajko, o wprowadzaniu orzeszków zdecyduj razem z pediatrą. Całych orzeszków nie dawaj dzieciom poniżej 5 lat, bo łatwo się nimi zadławić.

Aflatoksyny z pleśni

Na źle przechowywanych orzeszkach mogą rozwijać się pleśnie wytwarzające aflatoksyny, silnie toksyczne dla wątroby. W UE limit dla orzeszków ziemnych sprzedawanych do bezpośredniego spożycia to 2 µg aflatoksyny B1 i 4 µg wszystkich aflatoksyn na kilogram, więc towar w sklepach jest kontrolowany. W domu wyrzucaj orzeszki gorzkie, pomarszczone, przebarwione lub z nalotem i trzymaj je w szczelnym pojemniku, w chłodnym i suchym miejscu. Dlaczego te toksyny nie znikają po obróbce, wyjaśniamy w artykule o aflatoksynach w mące i orzechach.

Kalorie, sól i kto powinien uważać

Największa pułapka to porcja. 100 g orzeszków to ponad 560 kcal, a solone potrafią podnieść ciśnienie u osób wrażliwych na sód. Ostrożnie z fistaszkami powinny też podchodzić osoby z przewlekłą chorobą nerek na diecie z ograniczeniem potasu i fosforu, bo 100 g dostarcza 705 mg potasu i 376 mg fosforu.

Ile orzechów arachidowych dziennie?

Rozsądna porcja to garść, czyli około 30 g: mniej więcej 30 łuskanych orzeszków albo 2 łyżki masła orzechowego. Różnica między porcją a „podjadaniem z paczki” jest spora:

  • 30 g niesolonych orzeszków dziennie przez cały tydzień: około 1190 kcal,
  • jedna paczka 150 g solonych orzeszków zjedzona wieczorem przed telewizorem: około 900 kcal, czyli prawie tyle samo za jednym razem.

Najprościej odsypać porcję do miseczki, a paczkę schować. Inne pomysły na lekkie podjadanie znajdziesz w zestawieniu zdrowych przekąsek na wieczór.

Orzechy arachidowe w łupinach rozsypane na drewnianym stole, jeden strąk otwarty

Najczęściej zadawane pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.

Czy orzechy arachidowe i orzeszki ziemne to to samo?

Tak. Orzechy arachidowe, orzeszki ziemne, fistaszki i arachidy to nazwy nasion tej samej rośliny, orzachy podziemnej. Botanicznie to rośliny strączkowe, a nie orzechy, ale w kuchni traktuje się je jak orzechy.

Ile białka mają orzechy arachidowe?

25,8 g w 100 g, czyli około 7,7 g w garści 30 g. To więcej niż w migdałach (21,2 g) i orzechach włoskich (15,2 g).

Jaki indeks glikemiczny mają orzeszki ziemne?

Niski, około 14. Mają mało węglowodanów przyswajalnych, a dużo białka, tłuszczu i błonnika, więc praktycznie nie podnoszą poziomu cukru we krwi.

Ile kalorii ma garść orzeszków ziemnych?

Około 170 kcal w 30 g niesolonych orzeszków. 100 g to 567 kcal, solone i smażone w oleju mają około 600 kcal, a łyżka masła orzechowego około 90 kcal.

Czy orzeszki ziemne można jeść na diecie odchudzającej?

Tak, jeśli trzymasz się porcji około 30 g i wybierasz wersję bez soli. Sycą na długo, ale 100 g to już ponad 560 kcal, więc porcję lepiej odważyć niż jeść prosto z paczki.

Czy orzeszki ziemne rosną w Polsce?

Można je uprawiać amatorsko, z rozsady wysadzonej po połowie maja, w ciepłym miejscu i lekkiej glebie. Plony są niewielkie, a orzeszki w sklepach pochodzą z importu.

Napisane przez Anna Kocur

Anna Kocur, redaktorka i dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowia, snu i zdrowego stylu życia. Od lat przystępnie tłumaczy wyniki badań i zalecenia ekspertów, dbając o to, by treści na Sztosowe.pl były rzetelne, aktualne i praktyczne. Najchętniej pisze o profilaktyce, dobrych nawykach, diecie oraz higienie snu i regeneracji. Wierzy, że największą różnicę robią małe, codzienne zmiany. Prywatnie miłośniczka porannych spacerów i dobrej książki przed snem. Uwaga: artykuły mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.