Redakcja Sztosowe
Kim był Rasputin? Historia najsłynniejszego mistyka Rosji
Grigorij Jefimowicz Rasputin to jedna z najbardziej zagadkowych i kontrowersyjnych postaci w historii Rosji. Mistyk, uzdrowiciel, doradca carskiej rodziny — a według wielu także szarlatan i manipulator. Jego historia pełna jest dramatycznych zwrotów akcji, od nędznego dzieciństwa na Syberii po niesamowitą władzę na dworze Romanowów. Kim naprawdę był Rasputin i dlaczego jego postać fascynuje ludzi do dziś?
Grigorij Rasputin — data i miejsce urodzenia
Grigorij Rasputin urodził się 21 stycznia 1869 roku (9 stycznia według kalendarza juliańskiego) w niewielkiej wiosce Pokrowskoje nad rzeką Turą, w guberni tobolskiej na Syberii (obecnie obwód tiumeński). Został ochrzczony dzień później, 22 stycznia, i otrzymał imię po św. Grzegorzu z Nyssy, którego wspomnienie przypadało na 10 stycznia.
Jego ojciec, Jefim Rasputin (1842–1916), był prostym chłopem, który pracował jako rolnik, kościelny starosta i kurier rządowy na trasie między Tobolskiem a Tiumeniem. Matka, Anna Parszukowa (ok. 1840–1906), również pochodziła z chłopskiej rodziny. Grigorij miał siedmioro rodzeństwa, jednak większość z nich zmarła w dzieciństwie — typowa tragedia tamtych czasów i tamtego miejsca.
Dzieciństwo i młodość Rasputina
Młody Grigorij nie otrzymał praktycznie żadnego formalnego wykształcenia. Prawdopodobnie nigdy nie nauczył się czytać ani pisać, choć potrafił zapamiętywać długie fragmenty Pisma Świętego ze słuchu. Już jako dziecko wykazywał niezwykłą zdolność komunikowania się ze zwierzętami i, jak twierdzono, ich uzdrawiania.
W wieku osiemnastu lat Rasputin doświadczył wizji Matki Boskiej, która miała odmienić całe jego życie. To wydarzenie skierowało go na ścieżkę mistycyzmu i pielgrzymowania. Zaczął odwiedzać święte miejsca, budując swoją reputację jako uzdrowiciel i człowiek obdarzony duchowymi darami.
Małżeństwo i rodzina
W 1886 roku, podczas podróży do Abałaku, Rasputin poznał Praskowiję Dubrowną. Poślubił ją w lutym 1887 roku. Para miała siedmioro dzieci, lecz tylko troje dożyło dorosłości:
- Dmitrij (urodzony w 1895 roku)
- Maria (urodzona w 1898 roku) — o niej opowiemy więcej w osobnym artykule o Marii Rasputin
- Warwara (urodzona w 1900 roku)
Dzieci Rasputina wychowywały się głównie w rodzinnej wiosce Pokrowskoje, podczas gdy ich ojciec coraz częściej przebywał w Petersburgu. Żona Praskowija pozostała wierna mężowi do końca jego życia, pomimo licznych plotek o jego romansach.
Rasputin na dworze carskim — droga do władzy
Na początku XX wieku Rasputin zbudował już solidną reputację mistyka i uzdrowiciela daleko poza granicami swojej syberyjskiej wioski. Jego charyzma, przenikliwe spojrzenie i rzekome zdolności uzdrawiania przyciągały uwagę wpływowych osób z wyższych sfer rosyjskiego społeczeństwa.
Około 1906 roku Rasputin został przedstawiony carskiej rodzinie jako potencjalny uzdrowiciel dla ich jedynego syna, carewicza Aleksego Nikołajewicza. Chłopiec cierpiał na hemofilię — ciężką chorobę krwi, przy której nawet drobne obrażenia mogły być śmiertelne.
Uzdrawianie carewicza Aleksego
To, co wydarzyło się potem, do dziś pozostaje jedną z największych zagadek medycyny. Rasputin wielokrotnie zdołał najwyraźniej uśmierzyć ból chłopca i zatrzymać krwotoki, gdy lekarze byli bezradni. Caryca Aleksandra nabrała głębokiego przekonania, że Rasputin posiada cudowne moce uzdrawiania.
Współcześni naukowcy proponują kilka teorii wyjaśniających ten fenomen. Rasputin mógł sugerować odstawienie lekarzy, co pozwalało chłopcu odpocząć i wyzdrowieć naturalnie. Jego uspokajający wpływ na histeryczną matkę mógł pośrednio pomagać dziecku. Istnieje też teoria, że nieświadomie zapobiegał podawaniu aspiryny — leku, który pogarsza objawy hemofilii.
Rasputin wzrost i wygląd
Rasputin był postacią niezwykle charakterystyczną. Jego wzrost szacowany jest na około 193 cm (6 stóp i 4 cale), choć źródła historyczne podają różne wartości — od 175 do 193 cm. Przy średnim wzroście rosyjskiego mężczyzny w tamtych czasach wynoszącym około 170 cm, Rasputin z pewnością wyróżniał się w tłumie.
Najbardziej uderzające były jednak jego oczy — współcześni opisywali je jako hipnotyczne, przenikliwe i niemal magnetyczne. Rasputin miał długą, ciemną brodę, rozczochrane włosy i nosił się dość niechlujnie jak na standardy dworu. Mimo fatalnej higieny osobistej posiadał niezwykłą charyzmę, która przyciągała zarówno kobiety, jak i mężczyzn.
Wpływ polityczny i upadek
Do 1912 roku Rasputin stał się jedną z najbardziej wpływowych osób na dworze carskim. Mógł rekomendować mianowanie lub odwoływanie ministrów i urzędników rządowych. Miał bezpośredni dostęp do cara i carycy, a jego opinie w sprawach politycznych były traktowane poważnie przez parę cesarską.
Szczególnie silny był jego wpływ podczas I wojny światowej, kiedy car Mikołaj II przebywał na froncie, a caryca Aleksandra faktycznie zarządzała krajem — z Rasputinem jako głównym doradcą.
W lipcu 1914 roku Rasputin przeżył zamach na swoje życie — chłopka Chionja Gusiewa dźgnęła go nożem w brzuch przed jego domem. Przeżył atak, ale cierpiał na chroniczny ból od tej rany aż do śmierci.
Jak zginął Rasputin? Historia niezwykłego zabójstwa
Śmierć Rasputina w nocy z 29 na 30 grudnia 1916 roku to jedna z najbardziej dramatycznych historii zabójstw w dziejach świata. Książę Feliks Jusupow wraz z grupą konserwatywnych arystokratów zaplanował mord, który przeszedł do historii jako niemal niemożliwy do przeprowadzenia.
Zwabienie do pałacu: Rasputin został zaproszony do Pałacu Jusupowów (Pałac Mojka) w Petersburgu pod fałszywym pretekstem. Oferowano mu jedzenie i wino nasączone cyjankiem. Jednak Rasputin nie wykazywał oczywistych objawów zatrucia — późniejsze dowody sugerują, że lekarz odpowiedzialny za przygotowanie trucizny na łożu śmierci przyznał, że zastąpił ją nieszkodliwą substancją.
Pierwszy strzał: Gdy Rasputin skarżył się jedynie na ciężką głowę i pieczenie w żołądku, Jusupow strzelił do niego z pistoletu Browning z bliskiej odległości. Rasputin padł, najwyraźniej śmiertelnie ranny.
Cudowne przebudzenie: W dramatycznym zwrocie akcji Rasputin ocknął się i próbował uciec z pałacu, krzycząc i alarmując straże.
Dalsze strzały i pobicie: Zamachowcy dogonili go i strzelili ponownie z pistoletu Savage, a następnie brutalnie go pobili.
Wrzucenie do rzeki: Wciąż żywego Rasputina skrępowano, owinięto w materiał i wrzucono do lodowatej Newy.
Utonięcie: Jego ciało odnaleziono kilka dni później. W płucach znaleziono wodę, co wskazywało, że ostatecznie zmarł przez utonięcie — choć nowsze analizy kryminalistyczne kwestionują tę wersję.
Grigorij Rasputin — książki i źródła wiedzy
Historia Rasputina była inspiracją dla wielu autorów. Wśród najważniejszych pozycji warto wymienić „Rasputin” Edvarda Radzińskiego — monumentalną biografię opartą na obszernych badaniach archiwalnych, „Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs” Douglasa Smitha oraz „The Romanovs” Simona Sebaga Montefiore.
Sam Rasputin opublikował w 1912 roku broszurę zatytułowaną „Pobożne refleksje”, która zawierała jego przemyślenia duchowe oraz, jak twierdzą niektórzy, proroctwa dotyczące przyszłości Rosji.
Dziedzictwo Rasputina
Zamordowanie Rasputina paradoksalnie wzmocniło nastroje antymonarchiczne w Rosji. Zamiast uratować tron, spiskowcy przyspieszyli jego upadek. Proroctwo przypisywane Rasputinowi — że jeśli zginie z rąk arystokracji, rodzina carska nie przeżyje dwóch lat — spełniło się w przerażający sposób. Romanowowie zostali rozstrzelani w lipcu 1918 roku, niecałe dwa lata po śmierci Rasputina.
Rasputin pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci historii — symbolem zarówno ciemnych stron władzy, jak i ludzkiej potrzeby wiary w nadprzyrodzone. Jego historia inspiruje filmy, piosenki i niezliczone opowieści, które wciąż elektryzują publiczność na całym świecie.
