Ciekawostki o śnie: TOP 10 zaskakujących faktów

Ciekawostki o śnie: przesypiamy około jednej trzeciej życia, czyli przy 80 latach ponad 25 lat. W tym czasie mózg wcale nie odpoczywa, tylko porządkuje wspomnienia i „sprząta” produkty przemiany materii, a delfiny potrafią spać jedną połową mózgu. Oto 10 sprawdzonych faktów o śnie ludzi i zwierząt, które warto znać, oraz tabela, ile śpią różne gatunki.

TOP 10: ciekawostki o śnie

1. Przesypiamy ponad 25 lat życia

Dorosły śpi średnio 7-8 godzin na dobę, czyli mniej więcej jedną trzecią doby. Przy długości życia około 80 lat daje to ponad 25 lat snu, a do tego dochodzi kilka lat leżenia w łóżku bez snu.

2. Mózg we śnie pracuje, a nie odpoczywa

W fazie REM aktywność mózgu przypomina tę z czuwania. W śnie głębokim mózg zwalnia, ale ma wtedy ważne zadanie: przestrzenie między komórkami nerwowymi się poszerzają, a płyn mózgowo-rdzeniowy wypłukuje produkty przemiany materii, m.in. beta amyloid. Ten mechanizm, nazywany układem glimfatycznym, opisali w 2013 roku badacze z Uniwersytetu w Rochester. Jak zbudowana jest noc, wyjaśniamy w artykule o fazach snu.

3. Koala śpi do 22 godzin, żyrafa czasem mniej niż 2

Koale żywią się liśćmi eukaliptusa, które dają bardzo mało energii, dlatego większość doby przesypiają. Żyrafy w naturze śpią krótko, często w kilkuminutowych drzemkach, bo leżąca żyrafa jest łatwym celem dla drapieżników.

4. Delfiny śpią połową mózgu

Delfiny muszą świadomie wynurzać się po powietrze, dlatego śpią jednopółkulowo: jedna półkula zapada w sen wolnofalowy, a druga czuwa. Oko po stronie czuwającej półkuli pozostaje otwarte i wypatruje zagrożeń. Podobną zdolność mają foki i niektóre ptaki, np. fregaty śpiące w locie.

5. Bez snu człowiek wytrzymuje znacznie krócej niż bez jedzenia

Bez jedzenia przeżyjemy tygodnie, a już po 24 godzinach bez snu sprawność za kierownicą przypomina jazdę po alkoholu. W 1964 roku 17-letni Randy Gardner nie spał przez 264 godziny, a pod koniec miał problemy z mową, pamięcią i omamy. Istnieje też rzadka choroba genetyczna, śmiertelna bezsenność rodzinna, w której uszkodzenie wzgórza stopniowo uniemożliwia sen. Więcej przeczytasz w tekście ile człowiek wytrzyma bez snu.

6. Krótki sen obniża testosteron

W badaniu Uniwersytetu w Chicago (Leproult i Van Cauter, 2011) młodzi mężczyźni przez tydzień spali po 5 godzin. Ich poziom testosteronu w ciągu dnia spadł o 10-15%, czyli tyle, ile zwykle ubywa go w ciągu 10-15 lat starzenia. Spadło też ich samopoczucie i poczucie energii.

7. Snu nie da się w pełni odespać w weekend

Dłuższy sen w sobotę zmniejsza senność, ale nie cofa wszystkich skutków niedoboru z tygodnia. W badaniu Uniwersytetu Kolorado (Depner i współpracownicy, 2019) osoby, które w tygodniu spały po 5 godzin, a w weekend odsypiały, nadal miały gorszą wrażliwość na insulinę i podjadały wieczorem. Dlatego lepiej spać wystarczająco każdej nocy.

8. Część ludzi śni na czarno-biało

Większość z nas śni w kolorze, ale około 12% osób zgłasza sny czarno-białe. W badaniu Evy Murzyn z Uniwersytetu w Dundee (2008) takie sny częściej miały osoby po 55. roku życia, które dorastały przy czarno-białej telewizji, niż osoby młode.

9. Śni każdy, tylko nie każdy pamięta

W ciągu nocy przechodzimy 4-6 cykli snu, a w każdym pojawia się faza REM, w której sny są najbardziej żywe i fabularne. Śnimy też w fazach NREM, choć krócej i mniej obrazowo. Większość snów znika z pamięci po kilku minutach, a zapamiętujemy głównie te, z których obudziliśmy się bezpośrednio. Skąd biorą się sny, wyjaśniamy w tekście jak powstają sny.

10. Zapach Cię nie obudzi, a „spadanie” przy zasypianiu to norma

W badaniu Brown University (Carskadon i Herz, 2004) nawet intensywne zapachy, np. mięty czy pirydyny, nie wybudzały śpiących, podczas gdy dźwięk robił to skutecznie. Dlatego w domu tak ważne są czujniki dymu. Z kolei nagłe szarpnięcie z uczuciem spadania tuż przy zasypianiu to skurcz hipniczny. Zna go większość ludzi i zwykle jest zupełnie niegroźny.

Bonus: kiedy człowiek ma największą ochotę na drzemkę?

Poza nocą zegar biologiczny daje drugi, mniejszy spadek czujności po południu, mniej więcej między 13:00 a 15:00, niezależnie od tego, co zjedliśmy. Dlatego w wielu kulturach przyjęła się sjesta. Ile powinna trwać taka przerwa, opisujemy w tekście drzemka w ciągu dnia. A jeśli zastanawiasz się, czy na sen wpływa też pełnia, przeczytaj, czy Księżyc w pełni wpływa na sen.

Najczęściej zadawane pytania