Dlaczego witamina E jest na receptę? Powody, wskazania i bezpieczeństwo stosowania

Witamina E jest na receptę wtedy, gdy nie jest suplementem diety, tylko zarejestrowanym produktem leczniczym w wysokiej dawce. W polskich aptekach preparaty do 200 mg alfa tokoferolu (np. Vitaminum E Hasco 100 mg, Vitaminum E Medana 200 mg) sprzedaje się bez recepty, natomiast kapsułki 300 mg i 400 mg (Vitaminum E Hasco 300 mg, Vitaminum E Medana 300 mg, VITAMINUM E 400 mg HASCO) mają kategorię dostępności Rp, czyli wydawane z przepisu lekarza. O tym decyduje nie „siła witaminy”, lecz decyzja Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych zapisana w pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu.

Dlaczego witamina E jest na receptę: krótka odpowiedź prawna

Pytanie brzmi intuicyjnie: skoro witaminę E można kupić w drogerii w postaci kapsułek, dlaczego w aptece część opakowań stoi za ladą i wymaga recepty? Odpowiedź nie leży w chemii, tylko w prawie. Ten sam związek, all-rac-alfa-tokoferylu octan, może być w Polsce sprzedawany na trzy różne sposoby, w zależności od tego, jaką ścieżką producent wprowadził go na rynek i jaką dawkę zadeklarował.

Jeśli producent zgłasza produkt jako suplement diety, działa w reżimie prawa żywnościowego. Wystarczy powiadomienie Głównego Inspektora Sanitarnego o zamiarze wprowadzenia do obrotu. Nie ma badań rejestracyjnych, nie ma Charakterystyki Produktu Leczniczego, nie ma wskazań terapeutycznych. Produkt jest żywnością, która ma uzupełniać dietę.

Jeśli natomiast producent chce, żeby na opakowaniu widniały wskazania lecznicze („leczenie niedoboru witaminy E spowodowanego nieprawidłowym wydzielaniem żółci, chronicznym zapaleniem jelit”), musi przejść pełną procedurę rejestracyjną w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Efektem jest pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, ChPL, ulotka dla pacjenta i, co kluczowe, kategoria dostępności.

Zgodnie z art. 23a ustawy Prawo farmaceutyczne z 6 września 2001 roku, produkty lecznicze dzieli się na pięć kategorii: OTC (wydawane bez przepisu lekarza), Rp (wydawane z przepisu lekarza), Rpz (z przepisu lekarza do zastrzeżonego stosowania), Rpw (z przepisu lekarza, zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe) oraz Lz (stosowane wyłącznie w lecznictwie zamkniętym). Kategorię nadaje Prezes URPL w pozwoleniu. I to właśnie dlatego identyczna substancja w kapsułce 100 mg leży na półce samoobsługowej, a w kapsułce 400 mg wymaga recepty.

Suplement diety kontra lek: dwa różne światy

Różnica jest większa, niż sugeruje wygląd opakowania. Poniższa tabela zestawia oba reżimy.

Kluczowy wniosek: suplement diety nie jest „słabszym lekiem”, on w ogóle nie jest lekiem. Nikt nie sprawdził przed dopuszczeniem, czy działa, i nikt nie musi nadawać mu kategorii dostępności. Lek przechodzi tę procedurę, a jej częścią jest ocena, czy pacjent bezpiecznie zastosuje preparat bez konsultacji z lekarzem.

Dlaczego witamina E jest na receptę?

Zebrane w jednym miejscu, powody są cztery i wszystkie mają twarde podstawy.

Powód 1: to po prostu lek, a nie suplement

Najczęściej pomijana część odpowiedzi. Vitaminum E Hasco czy Vitaminum E Medana to nie są suplementy w ładniejszym pudełku. To zarejestrowane produkty lecznicze z numerami pozwoleń (odpowiednio 8093 dla kapsułek 100 mg Hasco, 9789 dla kapsułek 300 mg Hasco, 4983 dla VITAMINUM E 400 mg HASCO, 8382 dla Vitaminum E Medana). Pierwsze pozwolenie dla Vitaminum E Hasco 100 mg wydano 11 grudnia 1998 roku. Każdy z nich ma ChPL opublikowaną w Rejestrze Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL i dostępną publicznie na rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl.

Skoro to lek, ustawa wymaga przypisania kategorii dostępności. I tu pojawia się druga część odpowiedzi.

Powód 2: dawka przekracza to, co uznaje się za bezpieczne bez nadzoru

Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wydał w 2024 roku opinię naukową dotyczącą górnego tolerowanego poziomu spożycia witaminy E. Panel ustalił UL dla dorosłych na poziomie 300 mg alfa tokoferolu na dobę, w tym dla kobiet w ciąży i karmiących. Dla dzieci i młodzieży wartości są niższe: 100 mg (1 do 3 lat), 120 mg (4 do 6 lat), 160 mg (7 do 10 lat), 220 mg (11 do 14 lat) i 260 mg (15 do 17 lat). Panel wprost stwierdził, że „wpływ na krzepnięcie krwi i związane z nim zwiększone ryzyko krwawień uznaje się za efekt krytyczny przy ustalaniu UL dla witaminy E”.

Zwróć uwagę na zbieżność: kapsułka 300 mg to dokładnie wysokość UL, a kapsułka 400 mg go przekracza. Obie w Polsce są na receptę. Kapsułki 100 mg i 200 mg mieszczą się poniżej limitu i są dostępne bez recepty.

Powód 3: interakcje, które łatwo przeoczyć w samoleczeniu

ChPL preparatów Vitaminum E zawiera jednoznaczne ostrzeżenie: „Witamina E może działać antagonistycznie do witaminy K, zwłaszcza u osób leczonych doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi”. W przeciwwskazaniach dla VITAMINUM E 400 mg HASCO wymieniony jest wprost niedobór witaminy K. Pacjent, który sam sięga po dużą dawkę, nie ma jak ocenić, czy jego INR nie ucieknie w górę.

Powód 4: wskazania są rzadkie i wymagają diagnostyki

Dawki lecznicze służą do wyrównywania niedoboru u osób, które nie potrafią wchłonąć tłuszczu z przewodu pokarmowego. To pacjenci z cholestazą, mukowiscydozą, chorobą Leśniowskiego i Crohna, abetalipoproteinemią, wcześniaki. Nikt nie postawi takiej diagnozy przy półce w aptece.

Które dawki witaminy E są na receptę, a które bez? Konkrety

Poniżej zestawienie preparatów zarejestrowanych w Polsce jako produkty lecznicze, z kategorią dostępności potwierdzoną w bazach lekowych. Dane odzwierciedlają stan na sierpień 2026 roku i mogą się zmienić, bo kategorię dostępności można przekwalifikować decyzją Prezesa URPL.

Vedrop to szczególny przypadek wart uwagi. Jest to lek dopuszczony centralnie przez Komisję Europejską 24 lipca 2009 roku, zawierający tokofersolan, czyli wodorozpuszczalną pochodną d-alfa-tokoferolu. Wskazanie jest bardzo wąskie: niedobór witaminy E wynikający ze złego wchłaniania z przewodu pokarmowego u pacjentów pediatrycznych z wrodzoną lub dziedziczną przewlekłą cholestazą, od urodzenia do 18 roku życia. Dawka to 0,34 ml na kilogram masy ciała na dobę, z monitorowaniem stężenia witaminy E w osoczu. Status: „Medicinal product subject to medical prescription”, dodatkowo z zastrzeżeniem, że stosowanie wymaga nadzoru lekarza doświadczonego w prowadzeniu przewlekłej cholestazy. Trudno o lepszą ilustrację tego, dlaczego niektóre postaci witaminy E nie mogą trafić na wolny rynek.

Ile witaminy E naprawdę potrzebujesz? Normy i limity

Zanim ktokolwiek zacznie rozważać dawki trzycyfrowe, warto zobaczyć skalę. Normy żywienia dla populacji Polski (Jarosz i wsp., wydanie 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH) określają witaminę E na poziomie wystarczającego spożycia (AI), a nie zalecanego spożycia, bo dane są zbyt skąpe, żeby wyznaczyć RDA.

Dla porządku dwie dodatkowe liczby. Referencyjna wartość spożycia (RWS) używana na etykietach żywności w Unii Europejskiej, zgodnie z załącznikiem XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011, wynosi dla witaminy E 12 mg. Amerykańskie RDA według Office of Dietary Supplements NIH to 15 mg alfa tokoferolu dla osób od 14 roku życia, przy UL na poziomie 1000 mg. Różnica między UL europejskim (300 mg) a amerykańskim (1000 mg) wynika z innej metodyki i innej daty przeglądu danych. EFSA w 2024 roku obniżyła limit, opierając się na wpływie na krzepnięcie.

Jednostki międzynarodowe (j.m.) kontra miligramy

Duża część zamieszania wokół dawek bierze się z jednostek. Amerykańskie suplementy podają zawartość w IU, po polsku j.m. Przelicznik według NIH Office of Dietary Supplements:

• 1 j.m. postaci naturalnej (d-alfa-tokoferol, RRR) = 0,67 mg alfa tokoferolu,
• 1 j.m. postaci syntetycznej (dl-alfa-tokoferol, all-rac) = 0,45 mg alfa tokoferolu.

Popularne „400 IU” to zatem około 268 mg witaminy naturalnej lub 180 mg syntetycznej. Amerykański UL 1000 mg odpowiada 1500 j.m. postaci naturalnej i 1100 j.m. postaci syntetycznej. Jeśli więc widzisz suplement „400 IU” i myślisz, że to niedużo, w rzeczywistości trzymasz w ręku dawkę porównywalną z lekiem na receptę.

Ryzyko wysokich dawek: co pokazały badania

To najmocniejszy merytoryczny argument za tym, żeby dawki lecznicze zostały pod kontrolą lekarza. Poniżej cztery badania, które zmieniły podejście do suplementacji witaminy E.

SELECT (JAMA, 2011): rak gruczołu krokowego

Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial to jedno z największych badań profilaktycznych w historii. Objęło 35 533 zdrowych mężczyzn w wieku 50 lat i starszych w ponad 400 ośrodkach w USA, Kanadzie i Portoryko. Uczestnicy przyjmowali 400 j.m. syntetycznego octanu all-rac-alfa-tokoferylu dziennie, czyli około 180 mg. Badanie rozpoczęto w 2001 roku, suplementację przerwano w 2008 roku, gdy analiza bezpieczeństwa pokazała brak spodziewanej korzyści.

Wyniki opublikowane w JAMA w październiku 2011 roku (Klein i wsp.) wykazały, że w grupie przyjmującej witaminę E ryzyko raka gruczołu krokowego było wyższe o 17 procent. W liczbach bezwzględnych: 76 przypadków raka na 1000 mężczyzn w grupie witaminy E wobec 65 na 1000 w grupie placebo, czyli 11 dodatkowych zachorowań na tysiąc. Eric Klein, współprowadzący badanie, podsumował to jednoznacznie: nie ma powodu, by mężczyźni z populacji ogólnej przyjmowali dawkę witaminy E stosowaną w SELECT, bo suplementy nie wykazały korzyści, a wykazały realne ryzyko.

ATBC (NEJM, 1994): palacze, płuca i krwotoki

Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene Cancer Prevention Study prowadzono w Finlandii w latach 1985 do 1993. Objęło 29 133 palących mężczyzn w wieku od 50 do 69 lat, którzy otrzymywali 50 mg syntetycznego octanu alfa-tokoferylu dziennie (co odpowiada około 25 mg RRR-alfa-tokoferolu), beta karoten, oba składniki lub placebo. Wyniki główne opublikowano w New England Journal of Medicine w 1994 roku.

Witamina E nie zmniejszyła zapadalności na raka płuca, choć w okresie interwencji odnotowano 32 procent mniej przypadków raka gruczołu krokowego. Efekt ten nie utrzymał się: w 18-letnim okresie po zakończeniu interwencji różnic w zapadalności na raka prostaty już nie stwierdzono. Odrębna analiza dotycząca udarów (Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, styczeń 2000) objęła 28 519 palaczy i pokazała, że alfa tokoferol zwiększył ryzyko krwotoku podpajęczynówkowego o 50 procent (95 procent CI od -3 do 132 procent, p = 0,07), przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka zawału mózgu o 14 procent (95 procent CI od -25 do -1 procent, p = 0,03). Kierunek sygnału jest dokładnie taki, jakiego oczekiwalibyśmy po substancji wpływającej na krzepnięcie.

Metaanaliza Millera (Annals of Internal Medicine, 2005): śmiertelność ogólna

Miller i wsp. zebrali 19 randomizowanych badań klinicznych obejmujących łącznie 135 967 uczestników. Kiedy zsumowano wszystkie badania, suplementacja witaminy E nie wpływała na śmiertelność. Jednak w badaniach z dawkami wysokimi, zdefiniowanymi jako 400 j.m. na dobę i więcej, dziewięć na jedenaście prób wykazało istotny wzrost śmiertelności ogólnej. Zbiorcza różnica ryzyka wyniosła 39 dodatkowych zgonów na 10 000 osób. Wniosek autorów brzmiał: wysokodawkowych suplementów witaminy E należy unikać.

Analiza EFSA 2024: dlaczego limit spadł do 300 mg

Panel EFSA, wyznaczając nowy UL, jako efekt krytyczny przyjął wpływ na krzepnięcie i związane z nim ryzyko krwawień. Ważne zastrzeżenie z tej opinii: UL dotyczy alfa tokoferolu ze wszystkich źródeł dietetycznych i nie odnosi się do osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe. Dla tych pacjentów bezpieczna granica jest niższa i indywidualna, a to już decyzja kliniczna.

Interakcje: z czym witamina E naprawdę koliduje

Wszystkie poniższe interakcje są wymienione w Charakterystykach Produktu Leczniczego polskich preparatów Vitaminum E lub w materiałach NIH Office of Dietary Supplements.

Dodatkowe przeciwwskazanie, które łatwo przeoczyć: polskie preparaty Vitaminum E zawierają jako substancję pomocniczą olej arachidowy oczyszczony. ChPL wymienia uczulenie na orzeszki ziemne lub soję jako przeciwwskazanie. Jeśli masz alergię na orzechy, to nie jest szczegół techniczny.

Zobacz również:

NAUKA · 16.12.2024Jak pozbyć się kaszlu w jeden dzień – skuteczne sposoby leczenia

Wskazania medyczne do dawek leczniczych

Kiedy więc lekarz faktycznie wypisze receptę na witaminę E? Wskazania z Charakterystyk Produktu Leczniczego polskich preparatów oraz z opracowań NIH i Linus Pauling Institute układają się w spójną listę.

Warto zwrócić uwagę, że ChPL starszych preparatów wymienia także wskazania wspomagające: miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca i jej wtórną profilaktykę, zakrzepowe zapalenie żył, chromanie przestankowe, retinopatię miażdżycową i nadciśnieniową. Te zapisy pochodzą z rejestracji sprzed lat i nie są tożsame z aktualnymi rekomendacjami kardiologicznymi. Współczesne wytyczne nie zalecają suplementacji witaminy E w prewencji chorób sercowo-naczyniowych, co potwierdziły wyniki dużych badań randomizowanych.

Objawy niedoboru witaminy E i kto realnie jest zagrożony

To najczęściej przemilczana część tematu. Niedobór witaminy E u zdrowej osoby jest zjawiskiem wyjątkowo rzadkim. NIH Office of Dietary Supplements formułuje to jednoznacznie: niedobór jest niemal zawsze związany z chorobami, w których tłuszcz nie jest prawidłowo trawiony lub wchłaniany.

Powód jest prosty. Witamina E rozpuszcza się w tłuszczach, występuje obficie w olejach roślinnych i orzechach, a organizm magazynuje ją w tkance tłuszczowej i wątrobie. Żeby doprowadzić się do niedoboru samą dietą, trzeba by przez lata jeść praktycznie bez tłuszczów roślinnych.

Objawy ciężkiego niedoboru

• Neuropatia obwodowa, utrata czucia w rękach i nogach,
• Ataksja, czyli utrata kontroli nad ruchami ciała i zaburzenia równowagi,
• Osłabienie siły mięśniowej, miopatia,
• Zaburzenia widzenia wynikające z uszkodzenia siatkówki (retinopatia),
• Osłabienie odporności,
• W niektórych opracowaniach wymienia się także niedokrwistość hemolityczną, szczególnie u wcześniaków.

Zwróć uwagę, że lista nie zawiera „suchej skóry”, „zmarszczek” ani „braku energii”. To objawy uszkodzenia układu nerwowego, a nie kosmetyczne dolegliwości, z którymi kojarzy się witaminę E w reklamach.

Grupy realnego ryzyka

AVED to szczególnie pouczający przykład. To autosomalna recesywna choroba wynikająca z mutacji genu TTPA, kodującego białko transportujące alfa tokoferol. Objawy pojawiają się zwykle między 5 a 15 rokiem życia, a leczenie polega na dożywotnim przyjmowaniu witaminy E w dawkach od 800 do 1500 mg na dobę. To dawki wielokrotnie przekraczające UL, uzasadnione wyłącznie tym, że organizm pacjenta nie potrafi tej witaminy zatrzymać.

Jeśli podejrzewasz u siebie niedobór, nie zgaduj. Stężenie alfa tokoferolu w surowicy da się zbadać, choć nie jest to badanie rutynowe. Więcej o tym, które oznaczenia mają sens i ile kosztują, znajdziesz w naszym przewodniku po badaniach poziomu witamin i minerałów.

Naturalne źródła witaminy E w diecie

Zanim sięgniesz po jakąkolwiek kapsułkę, sprawdź, ile witaminy E masz w kuchni. Poniższe wartości pochodzą z bazy USDA National Nutrient Database udostępnionej przez NIH Office of Dietary Supplements i dotyczą alfa tokoferolu w przeliczeniu na 100 g produktu.

Rachunek jest prosty: łyżka oleju słonecznikowego plus garść migdałów to już ponad 12 mg alfa tokoferolu, czyli więcej niż dobowa norma dla dorosłej kobiety i mężczyzny oraz więcej niż unijna referencyjna wartość spożycia. Jeśli chcesz świadomie dobierać tłuszcze w kuchni, zajrzyj do naszego zestawienia właściwości olejów używanych w kuchni oraz do przeglądu najzdrowszych orzechów.

Czego NIE robić z witaminą E

Praktyczna lista, którą warto potraktować dosłownie.

1. Nie łykaj samodzielnie 400 j.m. dziennie „profilaktycznie”. To dokładnie dawka, przy której SELECT wykazał wyższe ryzyko raka prostaty, a metaanaliza Millera wyższą śmiertelność ogólną. Nie ma dowodów na korzyść, są dowody na ryzyko.
2. Nie dokładaj witaminy E do leków przeciwzakrzepowych ani przeciwpłytkowych bez konsultacji. EFSA wyłączyła tę grupę spod swojego UL, bo ryzyko jest inne i indywidualne.
3. Nie traktuj „naturalności” jako gwarancji bezpieczeństwa. Forma naturalna (d-alfa-tokoferol) jest przeliczana korzystniej, więc ta sama liczba jednostek oznacza w jej przypadku wyższą dawkę w miligramach.
4. Nie sumuj źródeł bezmyślnie. Multiwitamina, olej rybi z dodatkiem witaminy E, osobny preparat i wzbogacana margaryna potrafią dać razem zaskakująco dużo. UL dotyczy sumy ze wszystkich źródeł.
5. Nie odstawiaj sam leku Rp przepisanego przez lekarza. Jeśli masz mukowiscydozę czy cholestazę, wysoka dawka jest tam z konkretnego powodu, a jej przerwanie ma konsekwencje neurologiczne.
6. Nie kupuj wysokodawkowych preparatów spoza aptek, licząc na obejście recepty. Preparat, którego kategorię dostępności ustalił Prezes URPL, ma ją z powodów bezpieczeństwa, nie biurokratycznych.
7. Nie stosuj wysokich dawek przed planowanym zabiegiem chirurgicznym bez poinformowania zespołu operacyjnego, ze względu na wpływ na krzepnięcie.
8. Nie podawaj dzieciom dawek dla dorosłych. UL dla dziecka w wieku od 1 do 3 lat wynosi 100 mg, czyli tyle, ile zawiera jedna kapsułka preparatu OTC dla dorosłych.

Ta sama logika dotyczy zresztą innych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Warto porównać, jak wygląda kwestia dawek i norm w przypadku witaminy D, jej niedoboru, norm i dawkowania, a przy okazji sprawdzić, czy problemem nie jest raczej niedobór magnezu, który daje znacznie częstsze i bardziej rozpoznawalne objawy.

Najczęstsze pytania o witaminę E na receptę

Podsumowanie

Pytanie „dlaczego witamina E jest na receptę” ma odpowiedź w trzech warstwach. Formalnie: bo część preparatów zarejestrowano jako produkty lecznicze, a każdemu lekowi Prezes URPL nadaje kategorię dostępności. Ilościowo: bo dawki 300 i 400 mg dorównują górnemu limitowi EFSA lub go przekraczają. Merytorycznie: bo duże badania kliniczne (SELECT 2011, ATBC 1994 i 2000, metaanaliza Millera 2005) pokazały, że wysokie dawki witaminy E nie przynoszą korzyści zdrowej populacji, a niosą mierzalne ryzyko krwawień, raka prostaty i wyższej śmiertelności ogólnej.

Dla zdecydowanej większości osób praktyczny wniosek jest jeden i banalny: łyżka dobrego oleju roślinnego i garść orzechów dziennie pokrywają całe zapotrzebowanie na witaminę E, a kapsułka na receptę to narzędzie dla pacjentów z konkretną, zdiagnozowaną chorobą.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, art. 23a (kategorie dostępności produktów leczniczych).
• Rejestr Produktów Leczniczych, ChPL preparatów Vitaminum E Hasco (100 mg, 300 mg, krople 300 mg/ml) i Vitaminum E Medana, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl.
• Charakterystyka Produktu Leczniczego VITAMINUM E 400 mg HASCO, PPF Hasco-Lek S.A., pozwolenie nr 4983.
• EFSA NDA Panel, „Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin E”, EFSA Journal 2024, doi 10.2903/j.efsa.2024.8953.
• Klein E.A. i wsp., „Vitamin E and the Risk of Prostate Cancer: The Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT)”, JAMA, październik 2011.
• The Alpha-Tocopherol, Beta Carotene Cancer Prevention Study Group, „The Effect of Vitamin E and Beta Carotene on the Incidence of Lung Cancer and Other Cancers in Male Smokers”, New England Journal of Medicine, 1994.
• Leppälä J.M. i wsp., „Controlled Trial of Alpha-Tocopherol and Beta-Carotene Supplements on Stroke Incidence and Mortality in Male Smokers”, Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, styczeń 2000.
• Miller E.R. i wsp., „Meta-Analysis: High-Dosage Vitamin E Supplementation May Increase All-Cause Mortality”, Annals of Internal Medicine, 2005.
• NIH Office of Dietary Supplements, „Vitamin E, Fact Sheet for Health Professionals” oraz „Vitamin E, Fact Sheet for Consumers”.
• Linus Pauling Institute, Micronutrient Information Center, „Vitamin E”, Oregon State University.
• Jarosz M. i wsp. (red.), „Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie”, NIZP PZH, Warszawa 2020.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII (referencyjne wartości spożycia).
• Komisja Europejska, Wspólnotowy Rejestr Produktów Leczniczych, aneks I dla produktu Vedrop (tokofersolan), pozwolenie z 24 lipca 2009 r.
• USDA National Nutrient Database for Standard Reference, zestawienie zawartości witaminy E udostępnione przez NIH ODS.