Pamięć i koncentrację najskuteczniej wspierają sen (od 7 do 9 godzin), ruch i nauka nowych umiejętności, a nie cudowne tabletki. Ograniczenie 14 czynników ryzyka mogłoby według ekspertów The Lancet opóźnić nawet 45% przypadków demencji. Piszemy tu o diecie dla mózgu, pierwszych objawach Alzheimera, udarze, migrenie i snach.

Jak poprawić pamięć i koncentrację: sen, ruch i nauka

Mózgowi najbardziej pomagają rzeczy proste i powtarzane codziennie. Pierwszą jest sen. W nocy, zwłaszcza w głębokim śnie i fazie REM, mózg porządkuje i utrwala to, czego nauczył się w ciągu dnia. Dorosły potrzebuje zwykle od 7 do 9 godzin snu, a już jedna zarwana noc wyraźnie osłabia uwagę. Co dzieje się w głowie, kiedy śnimy, opisuje tekst o tym, jak powstają sny.

Drugą jest ruch. WHO zaleca dorosłym od 150 do 300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, czyli na przykład 30 minut szybkiego marszu przez pięć dni. Wysiłek poprawia ukrwienie mózgu i obniża ciśnienie, a to chroni naczynia, od których zależy pamięć.

Trening umysłu, który ma sens

Najwięcej daje nauka czegoś nowego i trudnego: języka, instrumentu, tańca. Proste gry też angażują mózg, a badania nad Tetrisem pokazały ciekawe efekty, choć same gry poprawiają głównie sprawność w tej konkretnej grze. Pomaga też kontakt z ludźmi, bo rozmowa to jeden z najbardziej wymagających treningów dla mózgu.

Co chroni mózg na lata

Według WHO z demencją żyje na świecie 57 mln ludzi, a co roku przybywa prawie 10 mln nowych przypadków. Komisja ekspertów czasopisma The Lancet wskazała w 2024 roku 14 czynników ryzyka, na które mamy wpływ. Ich ograniczenie mogłoby opóźnić lub zapobiec nawet około 45% przypadków.

ObszarCo robićDlaczego to ważne dla mózgu
Senod 7 do 9 godzin u dorosłychw nocy utrwalają się wspomnienia
Ruchod 150 do 300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowolepsze ukrwienie mózgu, niższe ryzyko udaru
Ciśnienieskurczowe do 130 mm Hg od około 40. roku życianadciśnienie niszczy drobne naczynia mózgu
Słuchaparat słuchowy przy niedosłuchunieleczony niedosłuch zwiększa ryzyko demencji
Dietaryby, warzywa liściaste, orzechy, oliwawspiera naczynia i dostarcza kwasu DHA
Używkibez papierosów, jak najmniej alkoholupalenie i alkohol przyspieszają starzenie mózgu

Źródło: WHO, Komisja The Lancet ds. demencji (2024).

Dieta i niedobory

Jadłospis bogaty w tłuste ryby morskie, warzywa liściaste, owoce jagodowe i orzechy wiąże się z wolniejszym starzeniem poznawczym. Szczegóły i przykładowe produkty znajdziesz w artykule o tym, co jeść, czyli diecie dla mózgu. Kłopoty z pamięcią, zmęczenie i obniżony nastrój może też dawać niedobór witaminy B12, częsty u seniorów, osób na diecie roślinnej i przyjmujących przez lata metforminę.

Kiedy zapominanie albo ból głowy to sygnał choroby

Roztargnienie czy demencja

Gubienie kluczy zdarza się każdemu. Niepokoić powinny powtarzanie tych samych pytań, gubienie się w znanym miejscu i kłopoty z czynnościami, które wcześniej szły gładko. Granicę dobrze opisuje tekst o tym, jak odróżnić wczesne objawy Alzheimera od normalnego starzenia. Choroba Alzheimera odpowiada według WHO za 60 do 70% przypadków demencji.

Udar mózgu

Opadnięty kącik ust, osłabiona ręka i bełkotliwa mowa to sygnał, by od razu dzwonić pod 112 lub 999. Leczenie rozpuszczające skrzep podaje się zwykle w ciągu 4,5 godziny od pierwszych objawów, dlatego warto znać test FAST opisany w artykule o objawach udaru mózgu.

Migrena i zawroty głowy

Pulsujący ból połowy głowy z nudnościami i nadwrażliwością na światło to typowy obraz migreny. Wirowanie otoczenia częściej ma źródło w uchu wewnętrznym niż w mózgu, co pomaga ustalić prosty test z tekstu o zawrotach głowy.

Najczęściej zadawane pytania

Co jeść na pamięć i koncentrację?

Tłuste ryby morskie dwa razy w tygodniu, orzechy, warzywa liściaste, owoce jagodowe i pełne ziarna. Według EFSA kwas DHA, którego źródłem są ryby, pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie mózgu przy spożyciu 250 mg dziennie.

Czy tabletki na pamięć i koncentrację działają?

U zdrowej osoby bez niedoborów nie ma mocnych dowodów, że suplement wyraźnie poprawi pamięć. Ma to sens głównie przy potwierdzonym niedoborze, na przykład witaminy B12, a o suplementacji najlepiej porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Czy da się zapobiec demencji?

Nie w pełni, ale ryzyko wyraźnie obniża kontrola ciśnienia, cukru i cholesterolu, ruch, niepalenie, leczenie niedosłuchu oraz aktywność umysłowa i towarzyska przez całe życie.

Kiedy z problemami z pamięcią iść do lekarza?

Gdy zapominanie narasta, przeszkadza w codziennym życiu albo zauważają je bliscy. Lekarz rodzinny zleci podstawowe badania, w tym poziom witaminy B12 i hormonów tarczycy, i w razie potrzeby skieruje do neurologa.